วันที่ ๑ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๔ ในการประชุมคณะกรรมการที่ปรึกษาพัฒนาระบบ ววน. ครั้งที่ ๑/๒๕๖๔ มีวาระเรื่อง การวิจัยระบบอาหาร / การจัดทำยุทธศาสตร์ขับเคลื่อนระบบอาหาร ที่ทำให้ผมยินดียิ่งนัก เพราะเป็นความก้าวหน้าของการจัดการระบบ ววน. ที่มีการมองยุทธศาสตร์เชิงระบบ
ผมเคยเสนอในที่ต่างๆ มาเป็นเวลาหลายปี ว่าการพัฒนาระบบต่างๆ ในประเทศไทย ทำกันอย่างเปะปะ ไม่มีข้อมูลครบถ้วน ขาดการวิเคราะห์สังเคราะห์อย่างลุ่มลึกและเชื่อมโยง เพราะขาดการวิจัยระบบ ที่เรียกว่า Systems Research ของระบบนั้นๆ ประเทศไทยมีสถาบันวิจัยระบบสาธารณสุขมาตั้งแต่ปี ๒๕๓๕ มีผลงานเปลี่ยนใหญ่ (transform) ระบบสาธารณสุขหลายด้าน ทำให้เรารับมือโควิดได้ดีจนได้รับความยกย่องจากวงการนานาชาติ และบบสุขภาพของเราก็เข้มแข็งเป็นที่ประจักษ์
ปัจจุบันประเทศไทยมีการวิจัยระบบ อยู่เพียงระบบเดียวคือระบบสาธารณสุข หากมีการดำเนินการในระบบสำคัญๆ อื่นๆ ก็จะมีคุณูปการต่อบ้านเมืองยิ่ง
การริเริ่ม วิจัยระบบอาหาร จึงมีคุณค่ายิ่ง และน่าจะเป็นต้นแบบให้มีการวิจัยระบบอื่นๆ อีก เช่น ระบบการศึกษา ระบบพลังงาน ระบบการคมนาคมและขนส่ง เป็นต้น
งานวิจัยระบบอาหารนี้ ดำเนินการโดยสถาบันนโยบายวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรม แห่ง มจธ. มี ผศ. ดร. สันติ เจริญพรวัฒนาเป็นหัวหน้าโครงการ ดำเนินการต่อเนื่องมา ๓ ปีแล้ว ผมลืมถามว่าผลงานที่พัฒนาขึ้นเป็นลำดับนี้ มีการนำไปใช้อย่างไรบ้าง
เริ่มจากการวิจัยกำหนดลำดับความสำคัญของโจทย์วิจัย และ research funding ecosystem ในปี ๒๕๖๒ มาถึงปี ๒๕๖๔ ก็เกิดความตระหนักว่า ควรมองโจทย์เชิงระบบ ไม่ใช่รายผลิตภัณฑ์ หรือมงผลิตภัณฑ์ให้เชื่อมโยงสู่ระบบ รวมทั้งไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะระบบอาหารเท่านั้น ต้องเชื่อมสู่ระบบสังคม เศรษฐกิจ และสิ่งแวดล้อมด้วย ผมนึกในใจว่าต้องโยงสู่ onehealth ด้วย คือสุขภาพสัตว์กับสุขภาพคนมันโยงถึงกัน
จึงกำหนดโจทย์วิจัยครั้งนี้ดังนี้
