วันนี้ได้เข้าอบรมเชิงปฏิบัติการ การสร้างหลักสูตรค่ายโครงงานบูรณาการเพื่อพัฒนาทักษะชีวิต ด้วยความคาดหวังว่าจะสามารถพัฒนาชีวิตของนักเรียนทุกคนให้สามารถแก้ไขปัญหาชีวิตที่เกิดขึ้นด้วยตนเอง และสามารถอยู่ในสังคมที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วนี้ได้อย่างมีคุณภาพ บรรยากาศการอบรมเชิงปฏิบัติการทำให้ได้มองเห็นความตั้งใจจริงของเพื่อนครูที่ช่วยกันระดมพลังความคิดในการออกแบบกิจกรรมค่ายได้อย่างหลากหลาย กลายเป็นหลักสูตรค่ายโครงงานบูรณาการเพื่อพัฒนาทักษะชีวิตที่สมบูรณ์และมีความเหมาะสมกับวัยของนักเรียนในทุกระดับชั้น ผลสัมฤทธิ์ที่จะเกิดขึ้นขานรับกับจุดหมายและมาตรฐานโครงสร้างหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 ซึ่งมีทิศทางในการพัฒนาคุณภาพผู้เรียนให้เป็นคนดี คนมีปัญญา มีคุณภาพที่ดีและมีขีดความสามารถในการแข่งขันในเวทีระดับโลก

กระบวนการสอนนักเรียนให้พัฒนาทักษะชีวิต ได้ยึดแนวปฏิบัติตามทักษะที่เป็นแกนกลางหรือหัวใจสำคัญในการดำรงชีวิต อันมีคุณลักษณะ 10 ทักษะ คือ

1.ทักษะการแก้ปัญหา

2.ทักษะการตัดสินใจ

3.ทักษะการคิดสร้างสรรค์

4.ทักษะการคิดวิเคราะห์วิจารณ์

5.ทักษะการสื่อสาร

6.ทักษะความสัมพันธ์ระหว่างบุคคล

7.ทักษะการตระหนักในตนเอง

8.ทักษะความเห็นอกเห็นใจ

9.ทักษะการจัดการกับอารมณ์

10.ทักษะการจัดการกับความเครียด

เมื่อได้เรียนรู้คุณลักษณะของทักษะจำเป็นของชีวิต พบวานักเรียนส่วนใหญ่ยังขาดทักษะชีวิต เช่น นักเรียนชายที่อยู่ในความดูแลคนหนึ่ง อายุ 15 ปี มีทักษะชีวิตอยู่ในขั้นต้องได้รับการพัฒนาเร่งด่วน เพราะนักเรียนกำพร้าพ่อตั้งแต่เรียนชั้นประถม ได้รับทั้งการตอกย้ำว่าขาดพ่อ และได้รับการปรนนิบัติจากแม่เพื่อชดเชยส่วนที่ขาดมากเกินไปจนนักเรียนขาดทักษะชีวิตเกือบทุกทักษะที่กล่าวมาข้างต้น

มีข้อมูลอันเป็นประเด็นปัญหาคือนักเรียนคนนี้ ไม่ค่อยมีสมาธิในการเรียน ไม่ใส่ใจในภาระงานที่ครูสั่งทำงานผิดพลาดหลายครั้ง ทำงานไม่เสร็จตามกำหนดเวลา เมื่อได้รับการส่งเสริมให้เข้าร่วมโครงการต่างๆ ทั้งในระดับโรงเรียนและในระดับท้องถิ่น นักเรียนก็ทำกิจกรรมได้ไม่เต็มที่นัก เช่น การสมัครเข้าอบรมในค่ายคอมพิวเตอร์ ณ สถาบันการศึกษาแห่งหนึ่งซึ่งตั้งอยู่ในท้องถิ่นของตนเอง เมื่อถึงวันสอบคัดเลือก นักเรียนลืมว่าต้องไปสอบ เมื่อครูโทรไปเตือนจึงนึกขึ้นได้ ทำให้มาไม่ตรงตามนัดไม่ทันเพื่อนและรถรับส่ง เหลือเวลาอีกชั่วโมงเศษก็จะถึงเวลาสอบ ซึ่งต้องเดินทางไปให้ถึงสนามสอบที่อยู่ห่างจากโรงเรียน 16 กิโลเมตร ครูถามนักเรียนว่า…แล้วจะแก้ปัญหาอย่างไร …นักเรียนตอบว่า “ไม่รู้ครับ” ( ทั้งที่ตั้งใจจะไปสอบ แต่ก็ยังคงนั่งอยู่เฉยๆ ไม่สนใจที่จะเสนอแนวคิดในการแก้ปัญหา ) ครูเสียดายโอกาสจึงช่วยแก้ปัญหาให้ลุล่วงไปได้ ทำให้ได้คิดว่าการขาดทักษะชีวิตของนักเรียนคนนี้ ต้องหยิบยกมาเป็นกรณีศึกษา เพราะทักษะชีวิตเป็นเรื่องที่สอนกันในครอบครัวได้ไม่เท่ากัน เมื่อส่งต่อมายังโรงเรียน ครูคงต้องทำหน้าที่อย่างหนักนอกเหนือจากการสอนคือ หน้าที่ดูแลช่วยเหลือนักเรียนให้นักเรียนเกิดการพัฒนาทักษะชีวิตทั้ง 10 ข้อให้ได้ คงจะต้องให้นักเรียนเขียนถึงสถานการณ์อันก่อให้เกิดปัญหา แล้วมาคิดวิเคราะห์ สอนให้นักเรียนเขียนรายงานว่าตนเองขาดทักษะด้านใดบ้าง เพื่อให้คำชี้แนะวิธีแก้ไขปัญหาให้ ถ้าจะรอให้เป็นหน้าที่ของครอบครัวนักเรียนเพียงอย่างเดียวก็คงไม่ทันการณ์ เท่าที่มีข้อมูลจากประสบการณ์งานด้านปกครองนักเรียน พบว่านักเรียนที่ขาดทักษะชีวิต ได้รับผลต่อเนื่องมาจากครอบครัวที่ไม่แข็งแรงเพราะทั้งพ่อและแม่ รวมทั้งผู้ใกล้ชิด ก็ขาดทักษะสำคัญในการดำรงชีวิตอย่างมากเช่นเดียวกัน

การจัดกิจกรรมค่ายโครงงานบูรณาการเพื่อพัฒนาทักษะชีวิต จึงควรทำอย่างต่อเนื่อง เพื่อพัฒนาทักษะชีวิตทุกระดับชั้นของเยาวชน ตั้งแต่ชั้นประถม มัธยมต้น และมัธยมปลาย จึงจะส่ง “ คนคุณภาพ “ของสังคมไปแข่งขันกับประชากรในสังคมโลกได้

บันทึกนี้จึงขอเชิญชวนให้ร่วมกันพัฒนาเยาชน ด้วยทักษะชีวิตทั้ง 10 ข้อ โดยเริ่มกันตั้งแต่ในครอบครัวเลยนะคะ ยังบกพร่องข้อไหนก็รีบแก้ไขให้ดีเพราะที่คนมีทักษะชีวิตดี ย่อมอยู่รอด อยู่ดี อยู่อย่างยั่งยืนและมีความสุขค่ะ