จากบันทึก  "บริการด้วยหัวใจ  ก้าวไกลถึงชุมชน" (1) ได้กล่าวถึงด้านบุคลากรหรือตัวเจ้าหน้าที่เองว่า  มีความตั้งใจและมุ่งในการให้บริการด้วยหัวใจ  โดยไม่หวั่นไหวต่ออุปสรรคและขวากหนาม  ใช้จิตวิญญาณแห่งการเป็นผู้ให้  ด้วยความรักและเมตตา ในการดูแลผู้ป่วย  อย่างเช่น เภสัชกรแกะดำ  และ  "พยาบาลไร้หมวก"  ที่ทำงานแบบอุทิศตนให้กับชุมชน  เปรียบการทำงานเหมือนการปฏิบัติธรรม
  
         สำหรับด้านองค์กรเองมีการใช้กลยุทธ์หลากหลายด้วยกัน  ได้แก่
  
1. ใช้ความรักเป็นฐาน การพัฒนาคุณภาพด้วยหัวใจ เริ่มตั้งแต่ การได้หัวใจของคนในองค์กร แล้วแผ่ขยายถึงคนในชุมชน แล้วก็สะท้อนกลับมายังโรงพยาบาล ทำให้คนในชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมและเป็นจิตอาสาในโรงพยาบาลจากตัวอย่างของ รพ.ประทาย ที่ ผอ.ทำงานทุ่มเททั้งกายใจ  เป็นตัวอย่างที่ดีของการทำงานด้วยหัวใจ  ที่เต็มเปี่ยมไปด้วยความรักและเมตตา จนเผื่อแผ่ไปยังเพื่อนร่วมงาน และทะลักล้นไปจนถึงผู้ป่วย เคล็ดลับอย่างหนึ่งคือความอ่อนน้อมถ่อมตน การลดตัวตนของผู้นำ  ทำให้คนอื่นรู้สึกมีคุณค่า จนเป็นที่รักใครของเพื่อนร่วมงานและประชาชน

 

    - ดังที่กล่าวว่า  การบริการด้วยหัวใจไม่ใช่สิ่งที่ยุ่งยาก เพียงแต่ทำทุกอย่างออกมาจากใจที่บริสุทธิ์  เพราะความอ่อนน้อม การพุดคุยกับคนไข้ ที่สัมผัสได้ว่าทุกสิ่งทุกอย่าง ล้วนแล้วออกมาจากใจ ทำให้ทีมผู้ปฏิบัติถือเป็นแบบอย่างและนำมาดำเนินในการทำงานประจำวันอย่างเป็นธรรมชาติ หล่อหลอมจิตใจและแนวคิด ขยายผลสู่การสร้างความรัก ระหว่างทีม และระหว่างผู้ให้บริการและคนไข้ ชุมชน เมื่อเกิดสัมพันธภาพที่ดี กับชุมชน จึงทำให้ รพ.พระยืนเป็นแหล่งเรียนรู้ของชุมชน  โดยมีประชาชน เป็นผู้สนับสนุน

 

2.  ใช้บริบทเป็นฐาน (Context Based) ให้ความสำคัญในการจัดบริการที่มีการใช้มิติจิตใจและมิติจิตวิญญาณในการดูแลผู้ป่วย  ควบคู่กับการให้ความสำคัญในเรื่องราวของชีวิต  ธรรมชาติ  วัฒนธรรม  ประเพณี  วิถี ความเชื่อ  ศรัทธา  และสิ่งแวดล้อม  อย่างเช่นที่ รพ.ด่านซ้าย  เพื่อให้ทุกคนเข้าใจชุมชน  รพ.จึงกำหนดเป็นนโยบายให้เจ้าหน้าที่ที่มาใหม่ทุกคนไม่ว่าวิชาชีพใดก็ตาม  ได้ไปเรียนรู้ชุมชนจากพื้นที่จริง  กินนอนอยู่ในชุมชน  ด้วยการเข้าค่ายน้องใหม่  เข้าค่ายน้องใหม่ จนเกิดเป็นความรักและความสัมพันธ์อันดี  มีความเข้าอกเข้าใจชุมชนอย่างดี เป็นการสร้างเพื่อนอย่างลึกซึ้ง เกิดความร่วมมือ  ร่วมแรง  ร่วมใจระหว่าง รพ.กับชุมชน เมื่อชักชวนกันทำสิ่งใดจึงได้รับความร่วมมือเป็นอย่างดี  จนที่ รพ.แห่งนี้กลายเป็นแหล่งเรียนรู้ของชุมชนทั้งศิลปะและสิ่งแวดล้อม

 

 

 

       - รพ.อุบลรัตน์ เป็นโรงพยาบาล ชุมชน ที่มองปัญหาสุขภาพของประชาชน แบบทะลุกรอบจากระบบสุขภาพที่เราคุ้นเคยกัน ด้วยการน้อมนำแนวคิด เศรษฐกิจพอเพียง นำการแก้ไขปัญหาสุขภาพ เพราะเชื่อว่า ปัญหาสุขภาพของคนไข้ ไม่สามารถแก้ไขได้ หากไม่สามารถทำให้ประชาชนมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น มีแนวคิดการใช้ชีวิตที่ถูกต้อง คือการมีสัมมาอาชีพ การมีรายได้เป็นของตัวเอง โดยไม่หวังพึ่งการพนัน หรือการเสี่ยงโชค รวมทั้งการใช้ทรัพยากรที่มีอยู่จริงในพื้นที่ มาทำให้เกิดคุณค่าต่อชีวิต เช่น พืชผัก การปลูกป่า ด้วยความอดทนอย่างสูงของทีมงานในการเปลี่ยนชีวิต พลิกฟื้นให้ประชาชน มีความอยู่ดี กินดี มีสติ มีปัญญา เกิดการเรียนรู้ ของชุมชน เกิดปราชญ์ชาวบ้าน จนมีแนวโน้มการนำไปสู่ “ สุขภาวะ” ที่ดี

 

       - ใครจะนึกว่า สามจังหวัดชายแดนภาคใต้ รพ.รามัน  จ.ยะลา  ที่อยู่ในพื้นที่ที่เป็นความเสี่ยง แต่ที่นี่เป็นองค์กรที่มีความสุข  เป็นองค์กรที่ทุกคนรักและภูมิใจ  เป็นองค์กรที่ได้รับความร่วมมือจากชุมชนเป็นอย่างดี  รพ.แห่งนี้ ได้นำแนวคิดทางมิติจิตใจและศาสนา  วัฒนธรรม ความเชื่อ มาเชื่อมโยงกับระบบงานในโรงพยาบาล ทำให้ไม่มีช่องว่าง ระหว่างผู้ให้บริการ และผู้รับบริการ  เกิดคุณค่าและศักดิ์ศรีของความเป็นมนุษย์  สร้างระบบการเยียวยากันเอง เมื่อมีเหตุการณ์ต่างๆเกิดขึ้นชาวบ้านจะเป็นอาสาสมัคร ดูแลซึ่งกันและกัน ทำให้ไม่โดดเดี่ยว อ้างว้าง และมีกำลังใจ  ทำให้สัมพันธภาพระหว่างโรงพยาบาล และชุมชน แน่นแฟ้นและมีความสุข

 

        -  รพ.แม่สะเรียง  ที่นี่แม้จะเป็นที่ที่มีความหลากหลายชาติพันธ์ของผู้คน  และความแตกต่างด้านขนบธรรมเนียมประเพณี  ความเชื่อ รวมถึงภาษาที่ใช้สื่อสาร  ของคนพื้นราบและคนบนดอย  จาก ความเชื่อและวิถึของชนเผ่า เมื่อมีคนตายนอกบ้านจะไม่นำศพกลับบ้าน ด้วยความเข้าใจในวิถีดังกล่าว ดังนั้นเมื่อมีคนตายที่โรงพยาบาล  ทางโรงพยาบาลจึงทำหน้าที่ดำเนินการฌาปนกิจทางศาสนาให้เองและชวนให้ญาติๆมาร่วมในพิธีด้วย  และจากที่เคยต่อว่าคนไข้  ว่าอาการหนักแล้ว  ทำไมมาโรงพยาบาลช้าจัง เมื่อได้เข้าไปเรียนรู้ในชุมชนได้รับรู้ความลำบากในการเดินทางจากนั้นมาไม่เคยต่อว่าคนไข้อีกเลย 

 

          -  รพ.หนองจิก จังหวัดปัตตานี : "หากไม่เข้าใจประชาชน  ยังไม่ต้องคิดเรื่องการพัฒนา"  พี่เซาะ ที่ฉันและพวกเราหลายคนเรียกติดปาก  หรือ ภญ.สีตีแอเสาะ  ดือเระ กับบทบาทของเภสัชกร เพราะหน้าที่ไม่ใช่เพียงแค่การจ่ายยาในโรงพยาบาลเท่านั้น  พี่เซาะจึงออกไปทำหน้าที่หมอยาในชุมชน  ออกเยี่ยมบ้านผู้ป่วยเพื่อค้นหาปัญหาที่เกิดขึ้นจากการใช้ยาแล้วนำมาแก้ไข  พี่เซาะนำมิติจิตใจเข้าไปผสมผสานกับระบบยา  เพราะพี่เซาะรู้ดีว่ายาที่คนไข้ได้ไปนั้นคนไข้ไม่กินแน่ด้วยข้อห้ามจากการปฏิบัติถือศีลอด  พี่เซาะจึงหาวิธีว่าจะทำอย่างไรให้คนไข้กินยา  ยาที่จ่ายไปนั้นจะไม่ถูกแขวนไว้ตามเสาบ้านหรือใต้บันได

 

          -  บางครั้งการทำงานของโรงพยาบาลอาจไม่ตอบสนองกับชุมชนแม้จะทำทุกวิถีทางแล้ว  หากทำแต่ในโรงพยาบาลอาจไม่ได้รับความสนใจ  ดังนั้น  การทำงานแบบไร้กระบวนท่า  แต่ไม่ไร้คุณค่าจึงเกิดขึ้น  ด้วยการเดินเข้าไปในชุมชนแบบที่  รพ.นาโพธิ์ ว่าทำอย่างไรจะให้ชุมชนปลอดภัย จากไข้เลือดออก และมีสุขภาพดี

 

          -  โรงพยาบาลบางแห่ง  ได้นำเครื่องมือ OM (Outcome Mapping) เข้ามาร่วมด้วย เมื่อรู้ว่าบริบทของตนเองเป็นเช่นไร อย่างเช่น รพ.แก่งคอย  ใช้ OM เป็นเครื่องร่วมเพื่อแก้ไขปัญาและป้องกันยาเสพติด  อุบัติเหตุ  ในชุมชน  เพราะหาก  รพ.มองว่าปัญหายาเสพติดและอุบัติเหตุไม่ใช่หน้าที่ของ รพ.  ที่ทำแค่ด้านการรักษาอย่างเดียว  ปล่อยให้เป็นหน้าที่ของผู้เกี่ยวข้อง  และด้วยความตั้งใจอยากเห็นชุมชนปลอดภัย และมีสุขภาพดี ใช้มิติจิตใจเข้าไปร่วมเห็นและแก้ไขปัญหาร่วมกัน  นำข้อมูลที่พบในโรงพยาบาลไปสื่อสารให้ผู้เกี่ยวข้องทราบและผลักดันเป็นนโยบาบายของอำเภอและจังหวัด  จนเกิดเครือข่ายแบบพหุภาคี  ทั้งภาครัฐและเอกชนร่วมมือกันแก้ไขปัญหาซึ่งผลที่ได้ตามมานอกจาก  “ได้ผลยังได้เพื่อน” ที่ยั่งยืนก่อให้เกิดการแก้ไขปัญหาต่างๆตามมา 

 

 ลิงค์ที่เกี่ยวข้อง

 

http://gotoknow.org/blog/shaduangsa/310010  ประทับใจ..ที่ประทาย

 

http://gotoknow.org/blog/shaduangsa/342312      โรงพยาบาล " ความสุข" ที่พระยืน

 

http://gotoknow.org/blog/shaduangsa/306506   ความสุขที่ด่านซ้าย

 

http://gotoknow.org/blog/shaduangsa/342319  เหนือกว่าโรงพยาบาล..ที่ด่านซ้าย

 

http://gotoknow.org/blog/shaduangsa/342320  อยู่รอด..อยู่ร่วม..อยู่อย่างมีความหมาย ที่รพ.อุบลรัตน์

 

http://gotoknow.org/blog/shaduangsa/342315   งานที่ภาคภูมิใจ..งานที่รามัน

 

http://gotoknow.org/blog/shaduangsa/407664  แม่ต้อย  แม่สะเรียง

 

http://gotoknow.org/blog/shaduangsa/382714  SHA Season2..แพ้ให้เป็น

 

http://gotoknow.org/blog/shaduangsa/306578  ไปดูเขาทำSHA.. ที่นาโพธิ์

 

http://gotoknow.org/blog/pampampam/302729  แผนที่ผลลัพธ์กับปัญหายาเสพติด

 

http://gotoknow.org/blog/pampampam/302728   อุบัติเหตุ  หน้าที่นี้ของใคร

 

 

 

 
ขอขอบคุณ  คนต้นเรื่อง  คนเล่าเรื่อง  และผู้เกี่ยวข้องทุกท่านที่มีส่วนเกี่ยวข้องและถูกอ้างถึงในการถอดบทเรียนครั้งนี้ค่ะ