กาพย์ฉบัง 16  : แต่งไม่ยากดังที่คิด

 

          ในบันทึกครั้งก่อน  ผมได้เชิญชวนให้มาแต่งกาพย์กัน มีผู้ที่สนใจเข้ามาแต่งกันมากพอควร  มาครั้งนี้ ผมจะเชิญชวนท่านมาแต่งกาพย์อีกชนิดหนึ่ง คือ  กาพย์ฉบัง 16  ซึ่งแต่งไม่ยากครับ  สำหรับท่านที่เพิ่งเข้ามาอ่านบันทึกนี้ ควรอ่านประวัติความเป็นมาของกาพย์ในบันทึกนี้ก่อน

มาแต่งกาพย์กันเถอะ  

              สำหรับกาพย์ฉบัง 16 นั้น  นิยมแต่งกันมากโดยนำไปแต่งบทชมความงาม บทไหว้ครู  บทสรรเสริญพระพุทธเจ้า (บทสวดมนต์อ่านทำนองสรภัญญะ)  บทพากย์ต่างๆ  เช่น บทพากย์เอราวัณ เป็นต้น

   ลักษณะบังคับ ฉันทลักษณ์            

กาพย์ฉบัง 16  หนึ่งบท มี 3 วรรค  16 คำ แบ่งจังหวะการอ่าน เป็น   6 / 4 / 6 ดังนี้  

          

0 0 / 0 0 / 0 0        0 0 / 0 0         0 0 / 0 0 / 0 0 

0 0 /  0 0 /  0 0     0 0  /  0 0       0 0  / 0 0 /  0  0  

 

การส่งสัมผัสระหว่างวรรค  คำสุดท้ายวรรคที่ 1  ส่งสัมผัสสระ (สระเหมือนกัน) กับคำสุดท้ายวรรคที่ 2  ส่วนสัมผัสระหว่างบทนั้น  คำสุดท้ายของวรรคที่ 3 ส่งสัมผัสสระไปยังคำสุดท้ายของวรรคที่ 1 ของบทต่อไป            

จะเห็นว่า แต่ไม่ยากครับ แต่ต้องระมัดระวังการหาคำมาลงจังหวะ  6 / 4  / 6  ให้ได้  อย่าฉีกคำครับ   เช่น   

มวลมิตร/บันทึก/เรียนรู้   เปิดอ่าน/ลองดู   โลกทัศน์/เปิดกว้าง/ยาวไกล 

ไม่ควรแต่งอย่างนี้ เพราะจะไม่ไพเราะ    

อยากทำ/งานวัน/อาทิตย์   ที่ทำ/งานปิด  ไม่สา/มารถทำ/งานได้          

ผมจะคัดสรรตัวอย่างกาพย์ฉบัง 16  ที่ไพเราะและมีชื่อเสียงมาให้ดูสัก 2-3 ตัวอย่างดังนี้ 

บทสวดมนต์สรรเสริญพระธรรมคุณ และพระสังฆคุณ(อ่านทำนองสรภัญญะ)    

บทสรรเสริญพระธรรมคุณ 

ธรรมะคือคุณากร             ส่วนชอบสาธร      ดุจดวงประทีปชัชวาล

แห่งองค์พระศาสดาจารย์   ส่องสัตว์สันดาน     สว่างกระจ่างใจมล

ธรรมใดนับโดยมรรคผล     เป็นแปดพึงยล       และเก้านับทั้งนฤพาน

สมญาโลกอุดรพิสดาร       อันลึกโอฬาร        พิสุทธิ์พิเศษสุกใส

อีกธรรมต้นทางครรไล      นามขนานขานไข   ปฏิบัติปริยัติเป็นสอง

คือทางดำเนินดุจครอง      ให้ล่วงลุปอง        ยังโลกอุดรโดยตรง

ข้าขอโอนอ่อนอุตมงค์       นบธรรมจำนง       ด้วยจิตและกายวาจาฯ 

บทสรรเสริญพระสังฆคุณ 

สงฆ์ใดสาวกศาสดา         รับปฏิบัติมา          แต่องค์สมเด็จภควันต์

เห็นแจ้งจตุสัจเสร็จบรร-    ลุทางที่อัน           ระงับและดับทุกข์ภัย

โดยเสด็จพระผู้ตรัสไตร      ปัญญาผ่องใส       สะอาดและปราศมัวหมอง

เหินห่างทางข้าศึกปอง      บ มิลำพอง          ด้วยกายและวาจาใจ

เป็นเนื้อนาบุญอันไพ-        ศาลแด่โลกัย        และเกิดพิบูลย์พูนผล

สมญาเอารสทศพล          มีคุณอนนต์          อเนกจะนับเหลือตรา

ข้าขอนพหมู่พระศรา-        พกทรงคุณา-        นุคุณประดุจรำพัน

ด้วยเดชบุญข้าอภิวันท์      พระไตรรัตน์อัน      อุดมดิเรกนิรัติศัย

จงช่วยขจัดโพยภัย          อันตรายใดใด        จงดับและกลับเสื่อมสูญ

 บทพากย์เอราวัณ

อินทรชิตบิดเบือนกายิน     เหมือนองค์อมรินทร์   ทรงคชเอราวัณ

ช้างนิรมิตฤทธิแรงแข็งขัน   เผือกผ่องผิวพรรณ    สีสังข์สะอาดโอฬาร์

สามสิบสามเศียรโสภา       เศียรหนึ่งเจ็ดงา        ดังเพชรรัตน์รูจี

งาหนึ่งเจ็ดโบกขรณี          สระหนึ่งย่อมมี          เจ็ดกออุบลบันดาล

กอหนึ่งเจ็ดดอกดวงมาลย์   ดอกหนึ่งแบ่งบาน     มีกลีบได้เจ็ดกลีบผกา

กลีบหนึ่งมีเทพธิดา           เจ็ดองค์โสภา          แน่งน้อยลำเพานงพาล

นางหนึ่งย่อมมีบริวาร         อีกเจ็ดเยาวมาลย์      ล้วนรูปนิรมิตมารยา

จับระบำรำร่ายส่ายหา        ชำเลืองหางตา         ทำทีดังเทพอัปสร

มีวิมานแก้วงามบวร           ทุกเกศกุญชร           ดังเวไชยันต์อมรินทร์

เครื่องประดับเก้าแก้วโกมิน  ซองหางกระวิน        สร้อยสายชนักถักทอง

ตาข่ายเพชรรัตน์ร้อยกรอง   ผ้าทิพย์ปกตระพอง   ห้อยพู่ทุกหูคชสาร

โลทันสารถีขุนมาร             เป็นเทพบุตรควาญ   ขับท้ายที่นั่งช้างทรง

บรรดาโยธาจัตุรงค์            เปลี่ยนแปลงกายคง  เป็นเทพไทเทวัญ

ทัพหน้าอารักขไพรสัณฑ์    ทัพหลังสุบรรณ        กินนรนาคนาคา

ปีกซ้ายฤาษิตวิทยา           คนธรรพ์ปีกขวา        ตั้งตามตำรับทัพชัย

ล้วนถืออาวุธเกรียงไกร      โตมรศรชัย             พระขรรค์คทาถ้วนตน

ลอยฟ้ามาในเวหน            รีบเร่งรี้พล              มาถึงสมรภูมิชัย      

 (บทพากย์เอราวัณนี้ เป็นตอนที่  อินทรชิต แปลงกายให้คล้ายพระอินทร์ออกรบ โดยนั่งช้างทรงเหมือนพระอินทร์ทุกอย่าง ที่น่าสนใจก็คือ ความใหญ่โตของช้างเอราวัณ มีถึง 33 เศียร แต่ละเศียรมี เจ็ดงา แต่ละงามี เจ็ดสระ  แต่ละสระมีบัวเจ็ดกอ  แต่ละกอมีดอกบัวเจ็ดดอก แต่ละดอกมีกลีบเจ็ดกลีบ แต่ละกลีบมีเทพธิดาเจ็ดองค์ แต่ละองค์มีบริวารเจ็ดนาง  มีการำคำนวณกันว่า รวมแล้วจะมีงากี่งา สระกี่สระ  บัวกี่กอ  ดอกบัวกี่ดอก กี่กลีบ เทพธิดากี่นาง และบริวารกี่นาง  นับได้ไหมครับ)         

 จะเห็นได้ว่า  การแต่งกาพย์ฉบังนั้นไม่ยากครับ ลองแต่งพรรณนาธรรมชาติ ชมสัตว์ หรือแต่งสรรเสริญพระเกียรติก็ได้ครับ ขอเชิญชวนกันลองแต่งดู