เกษตรยังมีเกษตรปราณีต...งานพัฒนาก็ถึงคราวต้องมีการพัฒนาปราณีต

การเข้าสู่ชุมชน/การเตรียมชุมชน ถือเป็นกระบวนการและขั้นตอนที่ควรให้ความสำคัญไม่น้อยกว่าขั้นตอนการสร้างกระบวนการเรียนรู้....การเข้าสู่ชุมชนมีหลายไสตล์ตามความถนัดหรือตามวัฒนธรรมองค์กรที่สั่งสมมา...เข้าหาผู้นำชุมชน นัดประชุม ชี้แจงโครงการ ดำเนินโครงการ ฯลฯ..ซึ่งอาจจะมีลักษณะไม่ต่างกันมากนัก...เพียงแต่ระยะเวลาที่ใช้ในแต่ละขั้นตอนหรือรายละเอียดปลีกย่อยเท่านั้นที่ต่างกัน...โดยเฉพาะขั้นตอนของการเข้าสู่ชุมชน/เตรียมชุมชน...บางหน่วยงานอาจให้ความสำคัญน้อยเพราะเร่งรีบทำผลงานหรืออาจจะคิดว่าไม่จำเป็นหรืออาจจะไม่คิดด้วยซ้ำ...ขอให้ดำเนินการตามขั้นตอนเป็นพอ...พอที่จะเขียนรายงานเล่มหนาหนาได้ซักกิโล...จนดูเหมือนชุมชนเป็นเพียงฝ่ายถูกกระทำ(ชำเรา)...แม้ชุมชนจะไม่ค่อยเข้าใจว่าสิ่งที่หน่วยงานนั้นพาทำมันจะส่งผลอะไรต่อการอยู่การกินของชุมชนบ้าง...แต่ชุมชนก็เชื่อว่าสิ่งที่หน่วยงานนั้นหยิบยื่นให้น่าจะเป็นสิ่งดี...ท่วงทำนองของ"การมีส่วนร่วมของชุมชน"ที่พยายามค้นหามาจึงมักออกมาในทำนอง "ให้ความร่วมมือ" แม้จะมีการพยายามเขียนรายงานว่า "มีส่วนร่วมก็ตาม" การใช้เวลาในการเข้าสู่ชุมชน/การเตรียมชุมชน จึงมีความสำคัญในฐานะที่อย่างน้อยก็ทำให้ชุมชนเข้าใจมากขึ้นว่า ใคร จะทำอะไร เพื่ออะไร ที่ไหน อย่างไร...ซึ่งก็ขึ้นอยู่กับศาสตร์และศิลป์ของหน่วยงานหรือลักษณะของโครงการที่จะประเมินว่าควรทำอย่างไรถึงเมื่อไร...การเข้าสู่ชุมชนหรือการเตรียมชุมชนจึงกระตุ้นการมีส่วนร่วมได้ยิ่งขึ้น...การเยี่ยมยาม การร่วมกิจกรรม การกินการอยู่...การทำงานกับชุมชนแม้จะมีข้อจำกัด/เงื่อนไขของแต่ละหน่วยงาน...แต่ถ้าไม่ควรละเลยหรือให้ความสำคัญกับการเข้าสู่ชุมชน/การเตรียมชุมชน...เกษตรยังมีเกษตรปราณีต...งานพัฒนาก็ถึงคราวต้องมีการพัฒนาปราณีตเหมือนกัน