วจีอันอมตะของอัลเบิร์ต ไอน์สไตน์ (Albert Einstein) ที่ว่า "จินตนาการสำคัญกว่าความรู้" Imagination is more imPortant than Knowledge. นั้น มีหลายคนมักนำมาอ้างอืงบ่อยๆ ผู้เขียนเองก็เคย จึงเลยนำมาศึกษาเปรียบเทียบกับปัญญา 3 ในพระพุทธศาสนา พอเป็นแนวศึกษา ลปรร. ได้ดังนี้ครับ

          สุตมยปัญญา ปัญญาที่เกิดจากการฟัง รวมถึงเกิดจากการเห็น การดม การลิ้ม การสัมผัส หมายเอาการเรียนรู้ด้วยประสาททั้ง 5 คือ ตา หู จมูก ลิ้น และกาย เป็นความรู้หรือปัญญาที่ได้จากผู้อื่น มีทั้งที่เป็นคุณและโทษ

          จินตมยปัญญา ปัญญาที่เกิดจากการคิดพิจารณาไตร่ตรอง วิเคราะห์ สังเคราะห์ เชื่อมโยงความรู้ต่างๆ ทำให้เกิดเป็นองค์ความรู้ใหม่ เป็นความรู้หรือปัญญาที่เกิดขึ้นด้วยจิตตน มีทั้งที่เป็นคุณและโทษเช่นเดียวกัน

          ภาวนามยปัญญา ปัญญาที่เกิดจากการปฏิบัติ คือการน้อมจิตเข้าไปศึกษาในสรรพสิ่งตามความเป็นจริง เพื่อให้รู้แจ้งแห่งสัทธรรม เฟ้นแต่ฝ่ายดี มีแต่คุณไม่มีโทษ แล้วประกาศเผยแพร่ไป หมายเอาพระปัญญาธิคุณแห่งองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านั่นเทียว

          และหากกล่าวถึง "จินตนาการสำคัญกว่าความรู้" ก็หมายเอาเพียง "จินตมยปัญญาสำคัญกว่าสุตมยปัญญา" เท่านั้น ยังมิเทียบถึงภาวนามยปัญญาแต่อย่างใด สรุปเอาอย่างนี้ ได้ไหมหนอ?

          ขอแลกเปลี่ยนเรียนรู้ด้วยกันครับ...