เลข 7 ในไพ่ Temperance และ "7 ชาติ" ในศาสนาพุทธ

ไพ่การเปลี่ยนแปลง หรือการประมาณตน เป็นรูปของนางฟ้าองค์หนึ่งยืนอยู่ที่ริมน้ำ เธอกำลังรินถ่ายน้ำแห่งชีวิตจากเหยือกหนึ่ง ไปยังอีกเหยือกหนึ่ง เท้าข้างหนึ่งของเธออยู่บนฝั่ง อีกข้างอยู่ในน้ำ อันแสดงถึงธรรมชาติของน้ำนั้น นั่นคือ เธอกำลังยืนอยู่ทั้งบนความมั่นคง และความอ่อนไหว หรือก็คือเธอกำลังอยู่ในช่วงเวลาของความเปลี่ยนแปลง มีทางเล็กๆทอดสู่หุบเขา เหนือยอดเขา เป็นแสงสว่างของชีวิตนิรันดร์ ดังนั้นยอดเขานี้จึงเปรียบเสมือนสถานที่อันเป็นแหล่งกำเนิดของชีวิตนิรันดร์ ที่ที่ชีวิตจากมาเพื่อไปเกิดในร่างใหม่ รอยหยักสูงต่ำของภูเขาที่เป็นรูปเหลี่ยมชัดเจน สื่อถึงการปรับปรุง การพัฒนาของจิตใจ เช่นเดียวกับที่สื่อโดยรัศมีของพระจันทร์ในไพ่ The Moon

สัญลักษณ์ของดวงอาทิตย์อยู่ที่กลางหน้าผากและรัศมีที่แผ่ออกมาโดยรอบศีรษะ เปรียบเสมือนความสูงส่งของดวงอาทิตย์ หรือความลึกลับชีวิตนิรันดร์ เหตุที่ไพ่ใบนี้ได้ชื่อว่า Temperance เนื่องจาก เมื่อมนุษย์ล่วงรู้ความลับนั้นแล้ว การกระทำและจิตวิญญาณของมนุษย์จะเปลี่ยนแปลงไป จะเกิดความสมดุลของจิตใจและการแสดงออก มนุษย์จะสามารถควบคุมการกระทำ และจิตใจได้ จะรู้ว่าขณะนี้เรามาจากไหน และกำลังจะไปไหนต่อไป ทำให้มนุษย์ไม่หวั่นแม้แต่ความตาย

เธอสวมเสื้อผ้าแบบชาวอียิปต์โบราณ ที่กลางหน้าอก มีรูปสี่เหลี่ยมและสามเหลี่ยมอยู่อันเป็นสัญลักษณ์เกี่ยวกับเลข 7 อันเป็นเลขศักดิ์สิทธิ์ของชาวอียิปต์ ( เช่น การทำมัมมี่ ใช้ขั้นตอน 7 ขั้นตอน, ใช้เวลาทำ 70 วัน เป็นต้น )

ภาพทั้งหมด คือตัวเธอ เสื้อผ้าที่สวม สถานที่ที่ยืน ดิฉันเข้าใจว่า น่าจะสื่อถึงชีวิตที่กำลังรอการเปลี่ยนแปลงชาติภพ ชีวิตที่วนเวียนเกิด หรือการหยุดนิ่งเพื่อพยายามค้นหาตนเอง เพื่อค้นหาเหตุผลอันนำไปสู่การพัฒนาจิตใจ

ในศาสนาใดๆ มักมีการกล่าวถึงชีวิตที่เป็นตัวตนที่เที่ยงแท้ถาวร หากในศาสนาพุทธ กลับไม่ได้เป็นเช่นนั้น ชีวิตเกิดจากการรวมตัวของธาตุทั้งหมดคือ ดิน น้ำ ลม ไฟ อากาศ และวิญญาณ ชีวิตมีการเกิดการดำรงอยู่ และการดับ แต่ที่เกิดดับอยู่ตลอดเวลาคือ จิต

วิญญาณ ในศาสนาพุทธ หมายถึง หน้าที่หนึ่งของจิตในการรู้แจ้งทางอายตนะทั้ง 6 คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ เมื่ออายตนะเหล่านั้นกระทบกับภาพ เสียง กลิ่น รส สัมผัสทางกาย และธรรมารมณ์ วิญญาณ เกิดเป็นครั้งๆเพื่อทำหน้าที่รู้แจ้งทางอายตนะเหล่านั้น เช่น เมื่อตาเห็นภาพ เมื่อรู้แล้ว ก็ดับ ดังนั้น วิญญาณจึงเกิดและดับอยู่ตลอดเวลา

เช่นเดียวกับจิต ที่ไม่มีตัวตนถาวร หากเกิดดับอยู่ตลอด เมื่อจะดับ จะส่ง คุณลักษณะ ไปให้จิตดวงที่จะเกิดใหม่เพื่อรับช่วงต่อ จิตที่เกิดใหม่จึงไม่ใช่จิตดวงเดิม แต่จะมีคุณลักษณะบางอย่างที่คล้ายจิตดวงเดิมที่เพิ่งดับไป เมื่อประกอบกับการรับรู้ การตีความ การปรุงแต่งในเรื่องใดๆ การยึดถือมั่น ฯลฯ ก็จะเกิดเป็นคุณลักษณะใหม่ ที่จะส่งต่อให้จิตดวงถัดไปเช่นกัน

แต่เนื่องจากจิตเกิดดับเร็วมาก เราจึงไม่รู้สึกถึงการเกิดดับนั้น หากไม่มีพระพุทธองค์ผู้ทรงทราบความเป็นไปตามธรรมชาติ แล้วนำมาสั่งสอน เราก็มักเข้าใจผิดไปว่า จิต เป็นจิตเพียงดวงเดียว เป็นสิ่งที่มีตัวตน มีความเที่ยงแท้ถาวร

สำหรับเลข 7 เป็นเลขที่มีปรากฏโดยทั่วไปในความเชื่อ ในถิ่น ในศาสนา ดังเช่นขั้นตอนในการทำมัมมี่ของชาวอียิปต์ที่มี 7 ขั้น ในศาสนาพุทธก็มีเลข 7 เช่นกัน เช่น การกลับมาสู่กามของพระโสดาบัน ที่ว่าจะไม่เกิน 7 ครั้ง เป็นต้น

ท่านพุทธทาส ได้ให้ความหมายของการกลับมา 7 ครั้ง ของพระโสดาบันดังนี้

การตีความมานี่ตีความกันว่ากลับมาสู่โลกนี้ คือตายแล้วเกิดเป็นมนุษย์นี่อีกตั้ง 7 ครั้ง อีก 2 3 ครั้งบ้าง อย่างพระสกิทาคามีนี้มาอีกครั้งเดียว แล้วพระอนาคามีนั้นไม่มาอีกเลย เขาตีความกันอย่างนี้ ผมไม่ตีความอย่างนั้น เดี๋ยวจะว่าให้ฟังว่า พระโสดาบันจะเกิดอีก 7 ชาติเข้าโลงอีก 7 ชาติ ผมว่าไม่ใช่อย่างนั้น คือ จะมีจิตที่วกกลับมา กามารมณ์อีกเพียง 7 ครั้งเป็นอย่างมาก พระสกิทาคามีก็จะกลับมาอีกครั้งหนึ่งอย่างมาก พระอนาคามีก็จะไม่กลับมาเลย นี้เป็นเรื่องชาติ ที่อธิบายด้วยความรู้สึกในจิตที่ยึดมั่นถือมั่นเป็นตัวกู-ของกูเป็นชาติหนึ่ง แล้วชาตินั้นเกิดขึ้นเพราะอาศัยสิ่งที่เรียกว่ากาม หรือกามารมณ์เป็นต้นเหตุ

พุทธทาสภิกขุ ธรรมศาสตราเล่ม 1 ธรรมทานมูลนิธิ หน้าสวนโมกข์ ไชยา (หน้า 403)

ซึ่งเมื่อมนุษย์ชาวพุทธพัฒนาตนจนบรรลุโสดาบันด้วยการตัดสังโยชน์ 3 ได้แล้ว (สักกายทิฏฐิ ความเห็นว่าเป็นตัวตน, วิจิกิจฉา ความลังเลสงสัยในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์, สีลัพพตปรามาส ความงมงายในศีลและวัตร) เท่ากับได้ปิดประตูสู่อบายไว้แล้ว ดังนั้น ท่านจึงไม่หวั่นแม้ความตาย

พระพุทธองค์สอนว่า ในขณะที่ยังมีชีวิตในฐานะมนุษย์ มนุษย์ไม่ควรเสียเวลาไปกับการค้นหาสิ่งที่เกินปัญญามนุษย์จะสามารถรู้ได้ เช่น เบื้องต้น หรือเบื้องปลายของสังสารวัฏฏ์ หากควรใช้เวลาไปกับการพัฒนาปัญญา เพื่อให้สามารถหลุดพ้นจากสังสารวัฏฏ์ไปได้ (สังสารวัฏฏ์ต้นปลายรู้ไม่ได้นี้ ต่างจากความหมายที่แฝงไว้ในไพ่ที่ว่าชีวิตมีจุดกำเนิดที่แน่นอนดังที่แสดงด้วยภาพของรัศมีบนภูเขา)

พลาโต ( นักปรัชญากรีก ) กล่าวว่า Temperance ( การประมาณตน ) เป็นหนึ่งในคุณธรรม 4 ประการของคนดี ซึ่งก็คือ ปัญญา, ความกล้าหาญ, การรู้จักประมาณ, และความยุติธรรม คุณธรรมนี้เกิดจากการใช้จิตวิญญาณแห่งเหตุผลควบคุมจิตวิญญาณแห่งความต้องการ ซึ่งเป็นจิตวิญญาณในระดับที่ต่ำที่สุด ให้อยู่ในระดับพอดี เมื่อเหตุผลอยู่เหนือความต้องการหรือก็คือ ตัณหา มนุษย์ก็จะคิดและแสดงออกในทางที่ดี ในทางที่เหมาะสม

ในทางศาสนาพุทธ มนุษย์สามารถพัฒนาได้ และเพราะการพัฒนาจิตใจไปในทางที่เหมาะสม เราจึงพบความสงบ พบกับความสุข เมื่อจิตมีคุณลักษณะเช่นนี้ และส่งคุณลักษณะนี้ต่อไปให้จิตดวงต่อๆไป จิตก็จะคุ้น ชิน กับความสงบสุขนั้น

จนดูเหมือนว่าความสุขจะมีอยู่กับเรา ผู้ยังไม่หลุดพ้น ได้อย่างถาวร

http://www.gotoknow.org/blog/nadrda/301404

http://www.gotoknow.org/blog/nadrda/453311

http://www.gotoknow.org/blog/nadrda/450790

http://www.gotoknow.org/blogs/posts/390412