ผมเชื่อและเข้าใจอยู่ตลอดเวลาว่า เด็ก ๆ ในหมู่บ้านเป็นเสมือนเป็นสิ่งที่มีชีวิตทางสังคม

<p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ทุกครั้งที่นิสิต  หรือองค์กรนิสิตต้องออกค่ายอาสาพัฒนา   ผมมักจะมีคำถามกับพวกเขาอยู่เสมอว่า  นอกจาก “ค่ายสร้าง”   แล้ว   พวกเขามีทิศทางการจัดกิจกรรมในทำนองอื่น ๆ อีกหรือไม่   ซึ่งหมายถึงค่ายที่เน้นกระบวนการไปสู่การ “สร้างคน”  เป็นสำคัญ</p> <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p>     <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ผมไม่ขวางห้ามให้พวกเขาจัดกิจกรรมในลักษณะของการสร้างโน่น สร้างนี่  ไม่ว่าจะเป็น สร้างอาคารเรียนอเนกประสงค์,  สร้างห้องสมุด, สร้างห้องสุขา,  สร้างสนามกีฬา  หรือแม้แต่การสร้างสนามเด็กเล่น</p> <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p> <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p>

     

อันที่จริง,  สิ่งเหล่านี้ผมไม่ขวางห้าม หรือทัดทานมากนัก   แต่ก็ย้ำคิดว่า   สิ่งเหล่านั้นเป็นความต้องการอันแท้จริงของชุมชนหรือไม่  และชุมชนเป็นส่วนหนึ่งในการที่จะดูแล  “ต่อยอด”  ในสิ่งที่สร้างขึ้นมากน้อยอย่างไรเป็นที่ตั้ง  !

    <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">นอกจากนี้   ผมยังย้ำนักย้ำหนาว่า   นอกจากวิถีของ “ค่ายสร้าง”  แล้ว   ผมอยากให้นิสิตได้จัดกิจกรรมการเรียนรู้ไปสู่คน  หรือชุมชนอย่างชัดเจนมากกว่านี้  อาทิเช่น  การมุ่งให้นิสิตได้จัดเก็บข้อมูลเกี่ยวกับชุมชน   หรือหมู่บ้านในมิติต่าง ๆ  อันได้แก่   ชื่อบ้านนามเมือง,  เรื่องเล่าคุณธรรมประจำหมู่บ้าน,  เรื่องสถานที่สำคัญของชุมชน,  เรื่องประเพณีวัฒนธรรม  รวมถึงคติชนและวรรณกรรมพื้นบ้านก็ล้วนแล้วแต่เป็นสิ่งที่ผมไม่ละเลยที่จะ  (ฝาก)  บอกกล่าวไปกับชาวค่ายทั้งหลายทั้งปวง</p> <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p>

   

และสิ่งเหล่านี้ยังสามารถนำมาเปิดเวทีเสวนา  หรือแม้แต่การทำหนังสือเรื่องเล่า “ท้องถิ่นของเรา”   ให้ชุมชนได้ศึกษาจากรุ่นสู่รุ่นสืบต่อกันไป

 

  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ประเด็นที่ผมฝากไปกับชาวค่าย,  ล้วนเป็นเสมือน  “ภาพสะท้อน”  (reflection)  ของสังคมที่พวกเขาควรให้ความสำคัญต่อกระบวนการเรียนรู้   นั่นคือ  กระบวนการของการนำไปสู่การเรียนรู้เรื่องคนและการเรียนรู้รากเหง้าทางวัฒนธรรมของชุมชนอย่างน่าสนใจ</p> <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p> <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p> <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p> <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p>

  

  

เกี่ยวกับเรื่องค่ายที่เป็นการสร้างคนนั้น,  ผมมักจะหยิบยกประเด็นของเด็ก ๆ  ในหมู่บ้านมาเป็นกรณีศึกษาเสมอ   กล่าวคือ   ผมมักกระตุ้นเร้าในชาวค่ายหันไปให้ความสำคัญของการจัดกิจกรรมให้กับเด็ก ๆ  ในหมู่บ้าน  หรือที่เรียกกันโดยภาษาพื้นถิ่นว่า  “เด็กไทบ้าน”  โดยชี้ประเด็นไปในทำนองว่า   ขณะที่การสร้างวัตถุยังคงต้องดำเนินไปอย่างไม่รู้จบ  เราก็สามารถสร้างกิจกรรมอื่น ๆ  ขึ้นในค่ายได้เช่นกัน  ซึ่งได้แก่กิจกรรมการเสริมสร้างการเรียนรู้ของเด็ก ๆ  ในรูปแบบต่าง ๆ 

ใครที่เคยไปออกค่ายอาสาพัฒนาในชนบทย่อมประจักษ์แจ้งว่า    ถึงแม้ค่ายสร้างจะถูกจัดขึ้นในบริบทของโรงเรียนหรือชุมชนก็ตาม   แต่ก็มักมีบรรดาเด็กนักเรียนเจ้าของพื้นที่แวะวนมาเป็นส่วนหนึ่งของชาวค่ายอยู่อย่างไม่ว่างเว้น  ขึ้นอยู่กับว่า  ชาวค่ายทั้งหลายมีกิจกรรมใดให้พวกเขาสัมผัส, ละเล่น,  หรือแม้แต่การเป็นเรี่ยวแรงในการงานภาคสนามบ้างหรือไม่เท่านั้นเอง    

 

ดังนั้น  ผมจึงพบว่า   ชาวค่ายมักจะมีกิจกรรมให้เด็กไทบ้านที่เข้ามาวิ่งเล่นในบริบทของค่ายนั้น ๆ  เข้าร่วมกิจกรรมแตกต่างกันไปตามวิถีแห่งการคิดของแต่ละองค์กร   บางค่ายก็จัดกิจกรรมให้เด็ก ๆ  ได้เขียนรูปภาพในเรื่องต่าง ๆ   บ้างสอนหนังสือ   บ้างเล่านิทาน  บ้างจัดกิจกรรมนันทนาการแลกขนม  หรือไม่ก็จัดกิจกรรมให้เด็ก ๆ  พาเที่ยวชนชุมชนของพวกเขาเองก็มี ฯ...

 

   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">กิจกรรมเหล่านี้ล้วนเป็นกิจกรรมเสริมที่เกิดขึ้นใน “ค่ายสร้าง”   แต่ผมยังไม่มีโอกาสได้เห็นหรือสัมผัสจริงถึงกิจกรรมที่เป็นลักษณะเช่นนั้นอย่างเต็มรูปแบบ,   ผมถือว่า  กิจกรรมเหล่านี้   เป็นกิจกรรม “สร้างคน”  ที่น่าสนใจอย่างมาก   โดยเฉพาะการได้จัดกิจกรรมกับเด็กไทบ้าน   ยิ่งถือว่าเป็นกลไกสำคัญของการนำไปสู่การเรียนรู้ชุมชนที่น่าสนใจ   อีกทั้งยังมีอาณิสงส์ช่วยให้เด็ก ๆ  ได้เรียนรู้วัฒนธรรมอันเป็น “ตัวตน”  ของบ้านเกิดของพวกเขาในอีกทางหนึ่ง</p> <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p> <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p> <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p>

     

ผมเชื่อและเข้าใจอยู่ตลอดเวลาว่า  เด็ก ๆ  ในหมู่บ้านเป็นเสมือนเป็นสิ่งที่มีชีวิตทางสังคม (social being)  ที่มีข้อมูลสำคัญเกี่ยวกับชุมชนอยู่ไม่น้อยและการเรียนรู้ชุมชนนั้น ๆ  ก็สามารถ (ร่วม)  เรียนรู้ผ่านปากคำและวิถีชีวิตของเด็ก ๆ  ได้เช่นกัน  เพราะเด็กในหมู่บ้านก็เป็นเสมือนผู้ให้ข้อมูลสำคัญ (key informant) ของหมู่บ้านนั้น ๆ  อยู่แล้ว

 

   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">อย่างไรก็ดี,  ถ้ามองว่าสังคมไทยเป็นเหมือนโลกใบใหญ่   หมู่บ้านทุกหมู่บ้านก็เป็นโลกใบเล็กที่ซ้อนอยู่ในโลกใบใหญ่ใบนั้น   และหมู่บ้านก็เป็นสถานที่  หรือพื้นที่ (space)ที่ควรค่าต่อการเรียนรู้และเข้าใจเป็นยิ่งนัก  โดยการเรียนรู้พื้นที่ในโลกใบเล็กใบนั้น   ก็สามารถขับเคลื่อนผ่านกระบวนการอันหลากหลาย  ซึ่งหนึ่งในนั้นก็คือ  การร่วมเรียนรู้ผ่านวิถีของเด็ก ๆ  ผู้ซึ่งเป็นองค์ประกอบหนึ่งอันสำคัญของโลกใบเล็ก  (ในโลกใบใหญ่ที่ชื่อ“ประเทศไทย”  อันเป็นที่รักของเรา  !)</p> <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p> <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p> <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p> <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p>

   

 

จวบจนบัดนี้,  ผมยังเฝ้าฝันและไม่เคยสิ้นหวังต่อการที่จะขับเคลื่อนให้ชาวค่ายได้หันไปให้ความสำคัญต่อการทำค่ายในแบบ “ค่ายคน”  หรือ “สร้างคน”  มากกว่าสร้างวัตถุสถานใด ๆ  หากแต่ก็ยังต้องลองผิดลองถูกอยู่ไม่น้อยกับสิ่งที่ตนเองได้ขบคิดอยู่อย่างไม่ปล่อยวาง   เพียงเพราะต้องการเห็นค่ายเกี่ยวกับเด็ก ๆ  ในหมู่บ้านได้ยกฐานะจาก “พระรอง”  ของค่ายมาเป็น “พระเอก”  ของค่ายอย่างเต็มรูปแบบเสียที

 

   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">แล้วท่านละครับ...  พอที่จะให้คำแนะนำอันใดกับผมได้บ้างว่า   ค่ายสำหรับ  “เด็กไทบ้าน”   ควรจะออกมาในรูปลักษณ์เช่นใดดี  ?   </p> <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p> <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p>    <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ผมมีความใฝ่ฝันที่จะทำค่ายเด็ก ๆ  ในหมู่บ้านในทำนองนี้อย่างเต็มรูปแบบ  และยังเฝ้าฝันอย่างไม่ลดละ !</p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"> </p></span>