เมื่อสัปดาห์ที่แล้ว ผมมีเพื่อนร่วมงานต่างชาติมาติดตามงานที่ผมทำเรื่องการจัดการทรัพยากรน้ำในระดับครัวเรือนที่ผมทำงานอยู่ในพื้นที่ภาคอีสาน
<p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">เพื่อให้เขาเข้าใจสภาพแวดล้อมในการทำงาน และสื่อความหมายของงานต่างๆที่ผมทำอยู่ให้ชัดเจนเชิงประจักษ์ ผมจึงได้พาเขาไปเยี่ยมชมระบบการจัดการเศรษฐกิจพอเพียงที่บ้านนาฝาย อำเภอวาปีปทุม จังหวัดมหาสารคาม และไปชมระบบการจัดการน้ำใต้ดิน แบบหลากหลายวัตถุประสงค์ ที่สวนป่าสตึก ของครูบาสุทธินันท์</p> <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ระหว่างทางแถว อำเภอบรบือ ก็ได้เห็นอ้อย และมันสำปะหลังที่ปลูกใหม่ๆ บนดินทรายจัด ในช่วงแล้ง อายุไม่เกิน ๓ เดือนที่ผ่านมา กำลังงอกงามดีมาก เขาก็ถามผมว่า การปลูกมีการให้น้ำชลประทานหรือเปล่า</p> <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ผมตอบว่า อีสานส่วนใหญ่ไม่มีน้ำชลประทานหรอก เขาปลูกแบบอาศัยน้ำฝนที่เก็บกักไว้ในดินทราย</p> <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">เขาก็แย้งผมทันที ว่า “Impossible” ดินทรายอุ้มน้ำได้น้อย ไม่มีทางจะปลูกพืชได้ในฤดูแล้งได้หรอก</p> <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ผมจึงต้องอธิบาย และสาธยาย ว่า ดินทรายในอีสานมีลักษณะพิเศษที่เก็บน้ำไว้ในชั้นดินได้มาก แม้ตัวดินทรายเองจะดูดซับน้ำได้น้อย </p> <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">เขาก็ว่าผมเล่นคำ ระหว่าง “เก็บน้ำ” กับ “ดูดซับน้ำ” ก็เป็นความหมายเดียวกัน จะพูดให้ตลกสับสนไปทำไม</p> <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ผมก็เลยบอกว่า ไม่ใช่คำเดียวกันแน่นอน เพราะผมก็พยายามหาคำที่สื่อความหมายดีที่สุดอยู่แล้ว แต่อาจจะยังไม่ดีที่สุดหรอก และครั้งนี้ก็ไม่ใช่ครั้งแรกของผมในการถกเถียงกับฝรั่งในเชิงวิชาการเรื่องการปลูกมัน ปลูกอ้อยในฤดูแล้ง (หลังฝน) บนพื้นที่ดินทรายจัด</p> <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ผมอธิบายความละเอียดอ่อนของชุดความรู้ อันเป็นภูมิปัญญาขั้นที่ “ฝรั่งงง” นี้ให้กับนักปฐพีศาสตร์ ทั้งคนไทย และต่างชาติมากว่า ๑๐ ปี ก็ยังมีคนไม่เข้าใจทั้งไทย และฝรั่ง และยังมีคนแปลงคำและความหมายของภูมิปัญญาให้สับสนอยู่อีก เพราะเขามีความรู้ไม่ลีกซึ้งพอ</p> <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">โดยนักวิชาการบางคนยังไม่เชื่อว่าจะปลูกได้ ก็เลยใช้ความคิดตนเองมาแทรกว่า “การปลูกอ้อยปลายฝน” แทนคำว่า “ปลูกอ้อยหลังฝน” ทั้งๆที่ การปลูกอ้อยปลายฝนในดินทราย นั้นทำไม่ได้ ด้วยเหตุ ๒ ประการคือ</p> <p style="margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt; tab-stops: list 36.0pt" class="MsoNormal">1. อ้อยจะไม่งอก ถ้ามีฝนตกทับหลังการปลูก เนื่องจากดินทรายที่ถูกน้ำฝนจะแน่นจนอ้อยงอกไม่ได้</p> <p style="margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt; tab-stops: list 36.0pt" class="MsoNormal">2. วัชพืชจะได้รับน้ำฝนและงอกคลุมอ้อย จนอาจเกิดผลเสียอย่างรุนแรงต่อการเจริญและผลผลิตอ้อย</p> <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ผมจึงต้องตามแก้ความเข้าใจผิด ว่า ไม่ใช่ “ปลายฝน” แต่ “ต้อง” เป็น “หลังฝน” เท่านั้น</p> ความสับสนเช่นนี้ เป็นกรณีตัวอย่างเล็กๆของการใช้หลักการวิชาการที่ไม่ถูกต้องในการพิจารณาแผนงาน และงานโครงการ โดยระบบ Peer review ที่ไม่ใช่ Peer ตัวจริง เพราะไม่รู้จริง <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ถ้าบังเอิญว่าเขาเป็นกรรมการพิจารณาโครงการ เขาจะต้องโยนโครงการเหล่านี้ทิ้งทันที</p> <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">เพราะ หลักการพิจารณาโครงการ ๔ ข้อหลักๆ คือ</p> <ul>
</ul> และเมื่อข้อแรกหรือข้ออื่นๆ ไม่ผ่าน ก็ไม่ต้องพิจารณาอีกเลย <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">และ เขาจะพิจารณาเฉพาะที่เขาเชื่อว่า “เป็นไปได้” เท่านั้น และการตัดสินของกรรมการถือเป็นความลับ และเป็นอันสิ้นสุด ไม่มีสิทธิ์โต้แย้ง </p> <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ในการทำงานวิจัยในชุมชนแบบ “วิจัยเชิงปฏิบัติการ” ของผมกับชาวบ้านนั้น นักวิชาการส่วนใหญ่ทั้งในและต่างประเทศมักไม่เข้าใจ</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p> <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">แต่ “ผู้ทรงคุณวุฒิ”ที่ขาดความรู้เหล่านั้น ก็ได้ใช้ระดับภูมิปัญญาที่เขามี จนทำให้โครงการที่ผมคิดมาอย่างดี ถูกตีตกไปด้วยความเห็นแบบไม่ทราบเรื่องว่า “เป็นไปไม่ได้” อยู่ทุกครั้ง</p> <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">พอผมไปอธิบายทีหลัง ก็มักสายเกินไปแล้ว มีแค่คำว่า “Sorry” ที่ผมไม่ทราบว่ามีประโยชน์อะไร กับใคร </p> <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">เพราะคนที่มีสิทธิ์ที่จะพูดคำนี้ได้นั้น ต้องเป็น “คนดีที่ชอบแก้ไข” แต่ไม่เหมาะกับ “คนจัญไร” ที่ชอบแก้ตัว</p> <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ทุกๆปี และแม้เมื่อปีที่แล้วก็มีโครงการวิจัยของผมอย่างน้อย ๒ โครงการ ถูกพิจารณาให้ตกไป ด้วยคำ “เป็นไปไม่ได้” เช่นเดียวกัน</p> ไม่เห็นมีใครจะคิดแก้ไขอะไร ทั้งแหล่งทุนในประเทศ และต่างประเทศ <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ผมเลยไม่ทราบจะร้องเพลงอะไรดี นอกจาก “The Impossible Dream” ครับ </p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p>ที่พอจะเข้าบรรยากาศหน่อยครับ <p> </p>
แวะมาให้กำลังใจอาจารย์ในการทำงานต่อไปค่ะ
ความรู้ที่ดูเหมือนจะเป็นไปไม่ได้ มีอยู่มากมายเหลือเกิน ผมพยายามจะค่อยๆปล่อยออกมา ถ้าปล่อยมากๆ เดี๋ยวจะเบื่ออ่านเสียก่อน