การอำนวยความสะดวก (Facilitation) ให้ผู้เรียนได้เรียนรู้แบบบูรณาการการทำงานของสมองสองซีก ในการผลิตชิ้นงานที่มีความหมาย (Meaningful Task) เพื่อเป้าหมายการพัฒนาทักษะ IT ภาษา E และ Creativity

 

  

          ก่อนที่ตนเองจะเขียนบันทึกเรื่อง "การเรียนรู้ยุค IT ขอเพียงมี "คุณอำนวย" (ที่มีประสิทธิภาพ)" ผู้เขียนได้เข้ามาศึกษาว่า มีท่านใดเขียนในแง่ใดเกี่ยวกับ "Facilitator" ไว้บ้าง  โดยได้อ่าน เรื่อง “ฟรี Blog-to-Book : The Art of Facilitator” ของ ดร.จันทวรรณ ปิยวัฒน์ ผู้ดูแล GotoKnow (http://www.gotoknow.org/blogs/posts/477245) เรื่อง "JJ2012V2_3 วิถีแห่งคุณอำนวยจัดให้เต็มๆ เอาอยู่แน่” ของท่าน JJ ผู้นำด้าน Facilitator KM  (http://www.gotoknow.org/blogs/posts/477328) และได้หาความรู้เพิ่มเติมเกี่ยวกับ "Facilitator" จากบันทึกเรื่อง “Facilitator คือใคร? คำถามที่ถูกถามบ่อย” ของ คุณจตุพร วิศิษฏ์โชติอังกูร (http://www.gotoknow.org/blogs/posts/474006) ซึ่งได้อธิบายรายละเอียดเกี่ยวกับ "Facilitator" ไว้อย่างชัดเจน ผู้เขียนขอสรุปสาระบางส่วนไว้้ ดังนี้ (ขอขอบคุณเจ้าของบันทึกทั้ง 3 ท่านค่ะ)

            “Facilitator” (วิทยากรกระบวนการ) หมายถึง ผู้ทำให้เกิดความสะดวก หรือ ผู้ที่ทำให้เกิดความง่าย ในด้านการเรียนรู้ จะหมายถึงผู้ที่เอื้ออำนวยให้เกิดการเรียนรู้ บทบาทของ Facilitator ได้แก่ 1) เป็นผู้เป็นประสานงาน (Coordinator)  2) เป็นผู้กระตุ้น (Catalyst) ให้เกิดการเรียนรู้ 3) เป็นผู้สังเกตการณ์ (Observer) 4) เป็นผู้สร้างบรรยากาศ (Climate Setter) 5) เป็นผู้ช่วยการสื่อสาร (Communicator Enabler) และ 6) เป็นพี่เลี้ยงในการเรียนรู้ (Learning Coach) คุณสมบัติที่จำเป็นที่สุดของวิทยากรกระบวนการ คือ “การเป็นบุคคลเรียนรู้" มีความรู้เป็นสหวิทยาการ (องค์รวม) โดยมีฐานคิดที่ว่า ความรู้นั้นเป็นพลวัต มีการเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา การเป็นบุคลเรียนรู้ ทำให้วิทยากรกระบวนการตื่นรู้เสมอกับการเปลี่ยนแปลงที่รวดเร็วของสรรพสิ่ง นอกจากนั้น ยังต้องมี “ความศรัทธา” เชื่อว่าทุกคนมีศักยภาพ มีความรู้ความสามารถ เชื่อว่า “ความรู้เกิดจากการเรียนรู้ร่วมกัน”และการเรียนรู้ร่วมกัน นำไปสู่พลังทวีคูณและการพึ่งตนเองทางด้านความรู้ แล้วออกแบบกระบวนการเรียนรู้ที่สอดคล้องกับความพึงพอใจ ความสุข ของกลุ่มเป้าหมาย

          จากความหมาย บทบาทและคุณสมบัติสำคัญของ Facilitator ที่กล่าวมา ผู้เขียนรู้สึกมั่นใจในบทบาทของตนด้าน "การอำนวยความสะดวกให้ผู้เรียนได้เรียนรู้อย่างมีความสุข และมีประสิทธิภาพ-ประสิทธิผล" หรืออย่างที่พูดให้จำกันได้ง่ายๆ ว่า เป็น “คุณอำนวย” เพราะเชื่อว่า ตนเองมีคุณสมบัติสำคัญของการเป็น "คุณอำนวย" ทั้งสามประการในปริมาณที่เข้มข้น อนึ่ง การจัดการเรียนรู้ของผู้เขียนตลอดเวลาเข้าปีการศึกษาที่ 35 ของการเป็นอาจารย์สถาบันอุดมศึกษา ได้เน้นการเรียนรู้ด้วยประสบการณ์ตรงที่สัมพันธ์กับชีวิตจริง ตามแนวคิด "When I do, I understand." ของขงจื๊อ (Confucious) และ Learning Piramid ที่แสดงให้เห็นว่า การเรียนรู้ด้วยการปฏิบัติกิจกรรม (Practice Doing) จะทำให้ผู้เรียนยังคงประสบการณ์การเรียนรู้เอาไว้ได้ 75 % ดังภาพข้างล่าง

 

          ตัวอย่างหนึ่งของการอำนวยความสะดวกในการเรียนรู้ให้กับผู้เรียนระดับปริญญาตรี ในกิจกรรมการพัฒนาตน ซึ่งเป็นกิจกรรมหนึ่งของการเรียนรู้ในรายวิชา "พฤติกรรมมนุษย์กับการพัฒนาตน : Human Behavior and Self Development" ในภาคเรียนนี้ (ภาคเรียนที่ 2 ปีการศึกษา 2554) คือ การอำนวยความสะดวก (Facilitation) ให้ผู้เรียนได้เรียนรู้แบบบูรณาการการทำงานของสมองสองซีก ในการผลิตชิ้นงานที่มีความหมาย (Meaningful Task) เพื่อเป้าหมายการพัฒนาทักษะ IT ภาษา E และ Creativity (ดังภาพประกอบข้างล่าง)

                                                                       (ขอบคุณภาพจาก Internet)    

            กิจกรรมดังกล่าว มีวัสดุที่ใช้อำนวยความสะดวกในการเรียนรู้ คือ 1) ใบความรู้ตัวอย่างถ้อยวาจาอันไพเราะและคำอวยพรภาษาอังกฤษพร้อมคำแปล ซึ่ง มีข้อความจูงใจไว้ว่า การเรียนรู้ภาษาอังกฤษที่จะให้ได้ผลดี วิธีหนึ่งคือ การเรียนรู้โดยการนำไปใช้จริง (Authentic Learning) จึงขอให้นักศึกษาเลือกถ้อยวาจาอันไพเราะหรือคำอวยพรภาษาอังกฤษที่ชอบที่สุด ไปใช้ในการเขียนบัตรอวยพร โดยอาจใช้ประโยคที่คิดขึ้นใหม่จากการรวมประโยคที่มีอยู่เดิม และ 2) ใบงานการทำปฏิทินปี 2012 (2555) จาก Web. พร้อมด้วยคำอวยพรปีใหม่ภาษาอังกฤษ ซึ่งนักศึกษาสามารถเลือกใช้คำอวยพรจากใบความรู้ หรือคำอวยพรที่ได้มาจากแหล่งเรียนู้อื่นๆ ก็ได้ สำหรับการสร้างปฏิทินจาก Web. นั้น มีคำชี้แจงว่า ให้นักศึกษาสร้างปฏิทินปี 2012 (2555) ...ดังตัวอย่างปฏิทินที่สร้างจาก http://www.dltk-card.com/calendar/ แนะนำโดย โอ๋-อโณ (http://www.gotoknow.org/posts/473395) โดยนักศึกษาสามารถใช้เว็บอื่นในการสร้างได้ ดังใบความรู้และใบงานข้างล่าง

           ขอขอบคุณ "คุณโอ๋-อโณ" กัลยาณมิตรที่ผู้เขียนได้เข้าไปอ่านบันทึกของเธอที่ได้แนะนำเว็บสำหรับทำปฏิทิน แล้วผู้เขียนก็ได้ลองทำดู จากนั้นก็เกิดแรงบันดาลใจในการสร้างใบงานดังกล่าว (ซึ่งได้แจ้งให้เธอทราบแล้ว พร้อมทั้งรายงานการตอบรับของนักศึกษาต่อใบงานนั้นด้วย)

             ผู้เขียนรู้สึกพึงพอใจที่นักศึกษาแสดงการตอบรับเป็นอย่างดี ทั้งการทำบัตรอวยพรปีใหม่ที่มีคำอวยพรภาษาอังกฤษและการทำปฏิทินจากเว็บ การตอบรับเป็นอย่างดี เห็นได้จากสีหน้าแววตาของนักศึกษาขณะรับฟังคำอธิบายและการแสดงตัวอย่างการทำปฏิทิน และพฤติกรรมการส่งงาน กิจกรรมทั้งสองอย่างเป็นการเรียนรู้ด้วยสมองซีกซ้าย คือ การเรียนรู้ด้านภาษาและเทคโนโลยี และการเรียนรู้ด้วยสมองซีกขวา คือ การคิดสร้างสรรค์ (Creativity) ในการออกแบบภาพประกอบ การให้สี และการวางข้อความ การกำหนดให้มีภาพของเจ้าของผลงานในการทำปฏิทิน เป็นการใช้ยุทธวิธีจูงใจให้อยากทำ และผลพลอยได้ คือ อาจารย์จะได้รู้ว่าใครเป็นใครแม่นยำขึ้น (จริงๆ แล้วผู้เขียนก็มีกิจกรรมที่ได้มีปฏิสัมพันธ์กับผู้เรียนเป็นรายบุคคลแทบทุกสัปดาห์ รวมทั้งมีข้อมูลผู้เรียนราบยบุคคลที่ได้ให้กรอกตั้งแต่สัปดาห์แรกอยู่ในมืออยู่แล้ว) อนึ่งในการเรียนรายวิชานี้ ผู้เขียนได้ให้นักศึกษาเขียนรหัสประจำตัวแทนเขียนเฉพาะเลขที่ เพราะนักศึกษาที่เรียนมาจาก 29 สาขาวิชา การเขียนรหัสจะให้ข้อมูลครบถ้วน เช่น รหัส S.03-T.T.M.1.1-45 จะทำให้ทราบว่านักศึกษาที่มีรหัสดังกล่าวเรียนใน Section 03 มาจากสาขาการแพทย์แผนไทย (Thai Traditional Medicine) เรียนในชั้นปีที่ 1 หมู่เรียน 1.1 เลขที่ใน Section 03 คือ 45 การทำให้การเรียนรู้มีความหมาย ก็คือ สิ่งที่ให้ทำนั้นนักศึกษาสามารถนำไปใช้ได้จริง ทั้งบัตรอวยพรที่ได้ให้ทำและมอบให้ใครคนใดคนหนึ่งจริงๆ แต่ให้ขอยืมกลับไปให้อาจารย์ตรวจก่อน และปฏิทินก็สามารถใช้ดูได้ตลอดปี  ตัวอย่างบัตรอวยพรปีใหม่ที่มีคำอวยพรภาษาอังกฤษถูกต้อง (ภาพซ้าย) และตกหล่น คำว่า "the next" ข้อความที่ถูกต้องสมบูรณ์คือ "the next year." (ภาพขวา)

              ตัวอย่างปฏิทินที่นักศึกษาทำ นำมาให้ดูบางส่วนที่ออกแบบต่างๆ กัน ดังนี้

 

        และชิ้นสุดท้ายเป็นผลงานของนักศึกษาชาวกัมพูชา ที่น่ารักมาก เข้าเรียนตลอด 14 ครั้งที่ผ่านมา ต่างจากเพื่อนนักศึกษาไทยที่ไปขออาศัยเรียนด้วยกัน (มีนักศึกษาชั้นปีที่ 4 ไปขออาศัยเรียนกับผู้เขียน 3 คน ซึ่งผู้เขียนได้บอกตั้งแต่วันที่ไปขออาศัยเรียนแล้วว่า ผู้เขียนจะให้เรียนรู้แบบปฏิบัติกิจกรรมทกสัปดาห์ จึงมีงานมาก ถ้าคิดว่าตนทำไม่ได้ก็ให้ไปขออาศัยเรียนกับอาจารย์อีกท่านหนึ่ง ซึ่งจะเน้นการเรียนเนื้อหา แต่ทั้ง 3 คนก็ยืนยันที่จะเรียนกับผู้เขียน)  

            นี่เป็นเพียงหนึ่งตัวอย่างของ "การอำนวยความสะดวกให้ผู้เรียน ได้เรียนรู้แบบบูรณาการการทำงานของสมองสองซีกในการผลิตชิ้นงานที่มีความหมาย เพื่อเป้าหมายการพัฒนาทักษะ IT ภาษา E และ Creativity" ที่ผู้เขียนหวังว่า จะเป็นการแลกเปลี่ยนเรียนรู้เกี่ยวกับ "การแสดงบทบาทของครูอาจารย์ ในฐานะผู้อำนวยความสะดวกในการเรียนรู้ให้กับผู้เรียน (Facilitator)" ที่จะยังประโยชน์อยู่บ้าง ต่อการพัฒนาคุณภาพการจัดการศึกษาของไทย  

 

       และผู้เขียนขอมอบ "ดอกทองกวาว : ดอกไม้ประจำคณะครุศาสตร์ มรภ.อุบลฯ" ซึ่งอยู่ตรงทางออกประตูด้านหน้าของฝั่งคณะครุศาสตร์ ที่จะออกไปยังถนนแจ้งสนิท และ "ดอกไม้สีม่วง : พวงเสลาที่สวยเย็น" (ต้นเสลาปลูกตามโครงการถนนสีม่วงสองข้างถนนแจ้งสนิทดังกล่าว ช่วงจากหอนาฬิกาไปจดถนนวงแหวนที่เลี้ยวซ้ายจะเป็นเส้นทางไปจังหวัดศรีสะเกษ เลี้ยวขวาจะเป็นเส้นทางไปจังหวัดอำนาจเจริญ ถ้าตรงไปจะไปจังหวัดยโสธร) เพื่อเป็นการขอบคุณกัลยาณมิตรทุกท่าน ที่กรุณาเข้ามาอ่าน ให้กำลังใจ และร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ค่ะ