๑๒-๑๖ กรกฎาคม ๒๕๕๓ ที่ผ่านมา มหาวิทยาลัยมหิดล ศาลายา ได้มีงานสัปดาห์หนังสือ ผมจึงได้ไปเตร็ดเตร่ดูความเคลื่อนไหวของงานสร้างสรรค์และงานความรู้ที่สะท้อนอยู่ในหนังสือจากหลายสำนักพิมพ์ทั่วโลก แล้วก็ได้เห็นหนังสือดีๆหลายเล่ม ขอนำมาคุยแบ่งปัน สักเล่มสองเล่มทางด้านศิลปะ
ทั้งสองเล่ม จัดว่าเป็นงานแนวบูรณาการพหุปัญญา Integration and Multi-Intellectualistic และ Transformative Learning ซึ่งงานในแนวนี้ จะเป็นงานแนวข้ามโหมด ส่องทางกัน และสะท้อนซึ่งกันและกันแบบข้ามกรอบ ข้ามพรมแดนความแตกต่าง ซึ่งทางด้านศิลปะกับทางด้านสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์นั้น ปรากฏให้เห็นในระยะ ๑๐ ปีที่ผ่านมาไม่มากนัก แต่ครั้งนี้มีความหลากหลายพอสมควร และโดยมากเป็นงานที่ผลิตออกมาไม่เกิน ๑๐ ปี
เปิดพรมแดนศิลปะสู่ความรู้บูรณาการข้ามกรอบและข้ามศาสตร์
วิถีพหุปัญญาบนงานศิลปะแนวนี้ จะเห็นวิธีชมงานศิลปะอย่างเข้าถึงความซาบซึ้งและได้สัมผัสมิติสุนทรียภาพของมนุษย์ ขณะเดียวกันก็อ่านภาษาศิลปะ ข้ามโหมดงานสร้างสรรค์ทางปัญญา ให้วิธีมอง วิธีวิเคราะห์ พิจารณา หยิบยืมวิธีการกันและกันไปมากับศาสตร์สาขาอื่น ทั้งวิธีการทางวิทยาศาสตร์ การวิเคราะห์ วิพากษ์ และการสร้างความหมายของทางสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา จิตวิทยาและศาสตร์ทางการศึกษาและกระบวนการเรียนรู้ เพื่อให้ได้ความรู้ความเข้าใจต่อโลกของสรรพสิ่งอย่างหลากมิติและรอบด้าน ซึ่งโดยทั่วไปนั้นเรามักรับรู้ว่างานศิลปะต้องให้ประสบการณ์ด้านความงามและสุนทรียภาพ ทว่า งานในแนวนี้ จะเห็นถึงบทบาทของกระบวนการทางศิลปะในการสร้างความรู้และสื่อสะท้อนความจริง
วิธีผสมผสานที่ทำให้ได้วิธีคิดและความรู้หลากมิติอย่างนี้ จะพบว่าแตกต่างจากการอ่านงานเขียนที่เน้นความเชี่ยวชาญเฉพาะด้านมาก โดยจะเห็นทั้งความรู้เชิงลึกและความรอบด้านที่สะท้อนไปสู่มิติอื่นแบบก้าวกระโดด ดูสีสันและภาษาองค์ประกอบของศิลปะ-->แล้วก็สามารถเชื่อมโยงอย่างเป็นระบบไปอธิบายสังคม สิ่งแวดล้อม การเมือง วัฒนธรรม วิทยาศาสตร์ พัฒนาการทางเทคโนโลยี และสารพัดที่เป็น Transformative Learning ในอีกแนวทางหนึ่ง
เหมือนกับฟังเพลง-->แล้วเขียนถ่ายทอดเป็นรูป | ดูรูป-->แล้วเขียนสะท้อนความคิดเป็นบทกวี | อ่านบทกวี-->แล้วก็กลับได้วิธีคิดแก้ปัญหาสังคมเชิงบวก | เขียนตัวอักษรและวาดรูปด้วยพู่กัน-->ก็สั่นสะเทือนภาวะภายในให้บรรลุธรรม | เลี้ยงลูกดีเห็นลูกประสบความสำเร็จ-->ทำให้เขียนรูปได้งดงามและเส้นอ่อนหวาน เหล่านี้เป็นต้น
ปรากฏการณ์ดังกล่าวนี้ จัดว่าเป็นความรู้และวิถีปัญญาที่สามารถกระโดดข้ามโหมด(Mode) ทั้งวิธีการ ลักษณะข้อมูล ชนิดของประสบการณ์ เปลี่ยนผ่านจากสิ่งหนึ่งไปยังอีกสิ่งหนึ่งราวกับเป็นคนละชนิดหรือปลูกถ่ายขึ้นใหม่ทั้งสารบบ ไม่มีความเกี่ยวเนื่องที่จะอธิบายได้ด้วยวิธีการคิดเชิงเดี่ยว เหมือนกับเป็นโรคปวดหัวแล้วหาวิธีเปลี่ยนขนาดรองเท้าเลยทำให้หายปวดหัว ดังนี้เป็นต้น
Art Practice as Research : Inquiry in Visual Arts
เล่มแรก Art Practice as Research : Inquiry in Visual Arts การเขียนรูปและกระบวนการทางศิลปะเพื่อเป็น Entry-Point เข้าสู่พรมแดนความรู้และงานทางปัญญาในมิติอื่นๆ รวมทั้งการใช้วิธีทำงานศิลปะและกระบวนการศิลปะเพื่อวิจัยและสร้างความรู้ที่ลึกซึ้ง
เมื่อประมาณปี ๒๕๔๙ ผมและกลุ่มนักวิชาการสหสาขาของมหิดล ประกอบด้วยอาจารย์นักวิทยาศาสตร์สุขภาพหลายสาขา ได้จัดเวิร์คช็อปกันโดยผสมผสานความเป็นวิทยาศาสตร์ สังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ และศิลปะ เข้าสู่กระบวนการเรียนรู้เดียวกัน ต่อมาก็บันทึกแนวคิดและวิธีการการพัฒนาการคิดคลี่คลายโดยวิธีการทางศิลปะ[คลิ๊กเข้าไปชมและอ่านรายละเอียดที่นี่] ทำหมายเหตุขึ้นกรอบและแนวคิดทดไว้ก่อน จากนั้น ก็หาหนังสือและงานวิจัยอ่านศึกษาค้นคว้าเพื่อเป็นฐานสนับสนุนแนวคิดกับวิธีการคล้ายกับที่ได้พบอีกครั้งในครั้งนี้ แต่ก็หาไม่ได้ดังที่ต้องการสักที รวมทั้งในปี ๒๕๕๐ ก็ได้เขียนหนังสือการพัฒนาพลังทางศิลปะเป็นหมายเหตุความคิดไว้เพื่อศึกษาค้นคว้าและหาบทเรียนจากประสบการณ์ในการทำงานเชิงสังคมต่อไป [คลิ๊กเข้าไปอ่านรายละเอียดและโหลดฟรีที่นี่ หนังสือ การพัฒนาพลังทางศิลปะ]
เมื่อกว่า ๑๕ ปีก่อน ก็เคยอ่านบทความและงานเขียนของต่างประเทศพอได้สะดุดความคิดที่สอดคล้องกับสิ่งที่กรุ่นอยู่ในใจได้บ้าง แต่ครั้งนั้นก็พบว่าเป็นงานเขียนที่ผู้เขียนพยายามพิจารณาจากทรรศนะนักวิทยาศาสตร์สังคม ซึ่งให้ความลึกซึ้งและเผยให้เห็นความเป็นจริงในมุมมองใหม่ๆหลายประการด้วยกัน ทว่า ก็มีข้อจำกัดด้วยขาดจุดยืนในการพิจารณาด้วยทรรศนะคนทำงานศิลปะ แม้หลายเรื่องจะพยายามใช้ข้อมูลจากการสัมภาษณ์คนทำงานมาเป็นแหล่งอ้างอิงชั้นต้น แต่ก็เข้าถึงได้เพียงความรู้ระดับทรรศนะวิพากษ์เท่านั้น ไม่สามารถกล่าวถึงมิติเชิงสะท้อนโลกและการแสดงความความหมายออกมาจากวิธีการทางศิลปะโดยตรง
Art Practice as Research : Inquiry in Visual Arts เล่มนี้ ก็ให้ความรู้ในด้านที่ขาดหายไปจากที่ได้กล่าวถึงข้างต้น โดยเป็นการเดินออกจากกรอบตนเองของนักวิชาการศิลปะไปสู่ทรรศนะที่ขยายกรอบครอบคลุมไปถึงพรมแดนอื่นนอกเหนือจากมิติความงามและสุนทรียภาพ แต่ก็มีข้อจำกัดในการพิจารณาด้วยทรรศนะสาขาอื่นที่มองเข้ามายังศิลปะดังที่ปรากฏอยู่ในงานที่ได้กล่าวมา
กระนั้นก็ตาม ก็นับว่าเป็นการสร้างมิติใหม่ของการเดินเข้าหาความเป็นเอกภาพความต่างกันของปัจเจกและสังคม ทำให้เห็นได้มากขึ้นว่าบทบาทของศิลปะมิได้มีมิติเดียว ทว่า เป็น Entry-Point เพื่อสร้างความรู้อย่างเป็นระบบ เดินเชื่อมโยงไปหาทรรศนะและศาสตร์สาขาอื่น พร้อมกับสามารถให้ทรรศนะการเข้าใจและจัดความสัมพันธ์ในกรอบใหม่ๆที่งดงามและเติมเต็มให้แก่กันได้มากยิ่งๆขึ้น ในทรรศนะผมแล้ว ถือว่าเป็นสัญณาณความก้าวหน้าอีกก้าวหนึ่งของวิธีวิทยาในการสร้างความรู้ (Knowledge Creation) และวิธีเห็นโลกของสรรพสิ่ง(Ways of Knowing) ที่นำเสนอออกมาจากนักวิชาการทางศิลปะและสังคมวิทยาศิลปะแนวบูรณาการ
Art : The Definitive Visual Guide
อีกเล่มหนึ่ง คือ... Art : The Definitive Visual Guide คอหนังสือและคอศิลปะเห็นแล้วต้องครางฮือเลยทีเดียว
โดยเนื้อหาแล้ว หนังสือ Art : The Definitive Visual Guide ราวกับเป็น Encyclopedia ทางศิลปะของโลกที่จะสามารถแยกเล่มได้สัก ๔๐ เล่มของ ๔-๕ ยุคสมัย สักยุคละ ๑๐ เล่มย่อยๆ นับแต่ก่อนประวัติศาสตร์ ยุคโบราณ ยุคศิลปะสมัยใหม่ กระทั่งความเคลื่อนไหวที่เป็นความก้าวหน้าทางศิลปะของทั่วโลก ทั้งปัจจุบันและแนวโน้มในอนาคต
นอกจากนี้ บทนำของหนังสือซึ่งเหมือนกับผนวกตำราว่าด้วยหลักทฤษฎีทางศิลปะกับการวิเคราะห์ทางศิลปะและสังเคราะห์แบบแผนที่สะท้อนอยู่ในศิลปะต่างๆทั่วโลกเข้าไว้ให้เกิดปัญญาและทรรศนะอันกว้างขวาง ก็ให้หลักเกณฑ์การชมและเรียนรู้โลกกว้างผ่านการชมงานศิลปะซึ่งคนทั่วไปไม่ค่อยได้รู้จัก สมกับเป็นหนังสือและตำราที่พาท่องเข้าไปในประสบการณ์ปัญญาสร้างสรรค์ด้านศิลปะของทั้งโลกด้วยวิธีการต่างๆหลายวิธี
ภายในเล่มมีผลงานของศิลปินและจิตรกรทั้งหมดที่เราเคยรู้จักและไม่เคยรู้จักอย่างพรักพร้อมเป็นที่สุด รวมทั้งงานสร้างสรรค์ทางศิลปะที่เป็นลายมือและจิตวิญญาณของสังคมต่างๆ ซึ่งรวมถึงของประเทศไทย กลุ่มประเทศอาเซียน และทุกอารยธรรมของโลก
ทั้งหมดนี้รวมอยู่ในหนังสือหนาเตอะเล่มเดียว ความหนา ๖๑๑ หน้า ขนาดกระดาษ A3 เจียนขอบย่อมกว่าหนังสือมติชนสุดสัปดาห์นิดหน่อยเท่านั้น ภาพประกอบ ๔ สีบนกระดาษอาร์ตด้าน ๘๐ แกรม ซึ่งทำให้คุณภาพการพิมพ์ ความคมชัด การแสดงผลด้านสีสัน และมิติ Half-Tone ให้ความงดงามสมกับเป็นหนังสือชั้นเยี่ยมทางศิลปะ
ผมเห็นขนาดนี้แล้วเลยได้แต่นั่งดู เปิดชม แล้วก็ลูบๆคลำๆอยู่เป็นนาน ไม่คิดว่าจะซื้อ และมั่นใจว่าไม่มีกำลังซื้อเป็นของตนเองแน่นอน เพราะเมื่อก่อนนี้ หนังสืออย่างที่พรรณามานี้ ควรจะเล่มละหมื่นกว่าบาท จึงต้องขอนั่งลง จมอยู่กับกองหนังสือ เพื่ออ่านและชมภาพเร็วๆ เป็นชั่วโมง แต่เจ้าของและพนักงานขายมาบอกว่าเล่มละ ๒,๙๐๐ บาท ทำให้รีบตัดสินใจซื้อเพราะเหลืออยู่เล่มเดียวด้วย แล้วก็สั่งเข้าห้องสมุดมหาวิทยาลัยเพื่อให้นักศึกษาซึ่งส่วนใหญ่เป็นนักวิทยาศาสตร์ได้มีไว้เพื่อศึกษาค้นคว้าด้วย
หนังสือเล่มนี้เป็นงานเขียนที่ระดมนักวิชาการแนวนี้มาร่วมกันเขียน ๑๒ คน Andrew Graham-Dixon เป็นบรรณาธิการที่ปรึกษา และมีบรรณาธิการร่วมกัน ๔ คน เป็นหนังสือออกเมื่อปี ๒๐๐๘ หรือ ๒๕๕๑ เมื่อปีกว่ามานี้เอง
เนื้อหาของหนังสือ นำเอางานศิลปะมาเป็นจุดเริ่มต้นเปิดเข้าสู่พรมแดนต่างศาสตร์ สรรพวิชา และมิติใหม่ๆของ ความงาม ความดี ความจริง และสุนทรียภาพ ทำให้เห็นความสะท้อนกันและกันในความสร้างสรรค์ของมนุษย์จากสังคมต่างๆทั่วโลก ข้ามยุคสมัยครอบคลุมกรอบเวลากว่า ๕,๐๐๐ ปี กล่าวได้ว่าข้ามผ่านการเปลี่ยนแปลงของโลกจนเป็นของสากลที่ไม่ปรากฏเชื้อชาติและขอบเขตประเทศอย่างเจาะจงเลยทีเดียว เห็นความร่วมกันและความเป็นสากลที่ปรากฏในงานศิลปะ มากกว่าที่เคยเห็นจากวิธีการอธิบายสังคมโลกในศิลปะก่อนหน้านี้
กระนั้นก็ตาม ก็มีความเป็นการศึกษาโดยใช้กรอบการพิจารณาอิงอยู่กับศิลปะยุโรป อเมริกา และสังคมโลกตะวันตก รวมทั้งวิธีวิเคราะห์โดยใช้ภาพรวมในภูมิภาคต่างๆของโลก เป็นหลัก ซึ่งก็จะมีข้อจำกัดในการเห็นความหลากหลายในแง่มุมที่ต่างออกไป โดยเฉพาะศิลปะและงานสร้างสรรค์ที่สะท้อนวิถีชีวิตที่เป็นเอกลักษณ์ในการดำรงอยู่ของสังคมต่างๆ
แล้วจะค่อยๆย่อยมาแบ่งปันให้ฟังนะครับ คอศิลปะและคนทำงานแนวบูรณาการต้องชอบแน่นอน.
.......................................................................................................................................................................
เรื่องที่ ๑ Assemblage,Junk, and Land Art :
เมื่อขยะ ความเปล่าร้าง สื่อพลังสร้างโลกของเมือง
ภาษา ไวยากรณ์ จิติวิญญาณ มิติสังคม วัฒนธรรม การเมือง และสิ่งแวดล้อมของศิลปะ : ส่วนต้นของหนังสือ เป็นเนื้อหาที่ต่างออกไปจากที่เคยเห็นในหนังสือเกี่ยวกับศิลปะ โดยทั่วไปแล้ว เรามักจะพบว่าหนังสือศิลปะระดับนี้ จะเน้นเพื่อการเป็นแหล่งศึกษาค้นคว้าของนักศึกษาและคนทำงานทางศิลปะ เนื้อหาและวิธีพิจารณาองค์ประกอบต่างๆจะมีความเฉพาะด้าน ผู้สนใจทั่วไปหรือผู้เชี่ยวชาญด้านอื่นที่มุ่งแสวงหาความรู้ทางศิลปะ จะสามารถเข้าถึงได้อย่างจำกัด
แต่ในหนังสือเล่มนี้ นอกจากมีเนื้อหาและวิธีพิจารณางานศิลปะของทั่วโลกในลักษณะดังกล่าวด้วยเช่นกันแล้ว ก็เห็นแนวทางการอธิบายและสร้างความรู้เกี่ยวกับศิลปะที่เพิ่มขึ้นมาอีก ๓ มิติ กล่าวคือ
ภาพที่ ๑ การวิเคราะห์และสังเคราะห์แบบแผนของสี ทำให้สามารถเห็นมิติของภาษาและไวยากรณ์ทางศิลปะที่ลึกและหลากหลายมิติมากกว่าความเป็นศิลปะทัศนธาตุ(Art Elements)
ภาพที่ ๒ การวิเคราะห์และสังเคราะห์ทีแปรงและพื้นผิว Stroke and Texture ซึ่งปรกติแล้วจะเป็นวิธีการที่เข้าถึงอยู่ในจำเพาะกลุ่มคนทำงานศิลปะและผู้ที่สนใจอย่างลึกซึ้งจำเพาะกลุ่มแคบๆเท่านั้น
ภาพที่ ๓ การศึกษาพัฒนาการทางวิทยาการและเทคโนโลยี ให้วิธีพิจารณาลงไปในรายละเอียดของงานศิลปะซึ่งทำให้สามารถศึกษาและเห็นมิติสังคมและสิ่งแวดล้อมได้กว้างขวางและลึกซึ้งมากยิ่งๆขึ้น เช่น ชนิดของสี จำนวนความหลากหลายของสีซึ่งสะท้อนการพัฒนาวิทยาการและเทคโนโลยีในการผลิตวัตถุทำสี รวมทั้งสะท้อนการติดต่อทางเศรษฐกิจและสังคม แลกเปลี่ยนซื้อขายระหว่างกันของประเทศต่างๆ
ภาพที่ ๔ การศึกษาแบบแผนคลาสิคของศิลปะในสังคมภูมิภาคต่างๆของโลก รวมทั้งของประเทศไทยและกลุ่มประเทศในภูมิภาคอาเซียน
ภาพที่ ๑ : ศิลปะจัดวาง ผสมผสานองค์ประกอบของมนุษย์และสังคม เข้ากับองค์ประกอบที่มีอยู่โดยธรรมชาติของโลก เมือง สิ่งแวดล้อม ธรรรมชาติ ทะเล ภูเขา สายลม กลางวันและกลางคืน ให้ประสบการณ์ต่อองค์ประกอบทางกายภาพที่เข้าถึงมิติจิตวิญญาณและพลังด้านในของสังคมมนุษย์
ภาพที่ ๒ และ ๓ : สงคราม ทั้งในแง่ความสะเทือนจิตใจจากสงคราม การสื่อสะท้อน การทำหมายเหตุในฐานะความเป็นผู้สังเกตการณ์หรือตาที่ ๓ ของสังคม (Observer) ของคนทำงานศิลปะในแต่ละยุคสมัย และการทำบันทึกเหตุการณ์ทางสังคม ก็เป็นความเคลื่อนไหวในอีกมิติหนึ่งที่ให้วิธีคิดและนำเสนอวิธีพิจารณาอย่างใช้ปัญญาต่อวิกฤตการณ์ทางสังคม ทั้งแยบคายและเข้าถึงความมีจิตใจและความรู้สึกต่อสถานการณ์ทางสังคม ในสภาวะแวดล้อมที่สามารถคิดหาทางแก้ไขได้
A big melon
Cut the left, cut the right
You take one half
I take another….Ah….!!
Huang Ho River
Comes from the heaven
Passing my house
I take them all…Ah…!!
นักศึกษาออกแบบท่ารำมวยจีนเองเลยออกมาแบบนี้ครับ
ภาพล่างคนนำ s(he) เป็นผู้ชายครับ เป็นนักศึกษาจากมหาวิทยาลัยราชภัฏพระนคร
"ศิลปะ ชำระล้างฝุ่นผงที่เกิดขึ้นในชีวิตประจำวัน ให้ออกไปจากจิตวิญญาณ" ปาโบล ปิกัสโซ : อีกนิยามและความหมายหนึ่งของศิลปะ ที่ปกหลังนอกของหนังสือเล่มนี้
วันที่ 28 เดือนนี้ตั้งใจจะไปเยี่ยมอาจารย์วิรัตน์ครับ ไม่ใช่อาจารย์ผม ฮา แต่ขอเลื่อนไป 28 สิงหาคมครับ เพราะพี่ครูอ้อยจัดค่ายที่โรงเรียน ( 28 สิงหาคมนะครับ)
วันที่ 28 สิงหา 53 วันดีเดย์ค่ะพี่อาจารย์..พี่น้องทำงานร่วมกันคงมันพะยะค่ะ..น้องดร.จะย่ำแย่หรือเปล่าก็ไม่ทราบเลยนะคะพี่อาจารย์งานนี้...
-เห็นหนังสือพี่อาจารย์แล้วตาร้อนจริงๆเลยค่ะ...การรวมกันของคนที่ชอบเหมือนกันเขียนหนังสือเล่มนี้ออกมาได้งดงามน่าชื่นชมมากค่ะ..
-ในส่วนของน้องครูอ้อยเล็ก กลับมาจากการอบรมวิทยฐานะชำนาญการพิเศษและเชี่ยวชาญที่พัทยาในครั้งนี้ก็มีความยินดีในใจ..ว่าการทำงานที่ชอบอย่างสม่ำเสมอ พัฒนาสร้างสรรค์ไปบนรากฐานของความเป็นคนไทย ประยุกต์ใช้ศิลปะไทยที่มีในสายเลือด ก็สามารถนำพาเราเข้าสู่การนำเสนอผลงานเชี่ยวชาญได้อย่างไม่ต้องมีกังวลใดๆคือส่งไปถ้าเขายอมรับคือยอมรับ เราก็ผ่านเชี่ยวชาญไปได้ แต่ถ้าส่งไปเขาไม่ยอมรับเราก็ส่งใหม่ก็เท่านั้น...แต่ไม่หยุดงานที่ชอบ...การพัฒนาสื่อศิลปะในเรื่องของศิลปะภูมิปัญญา....เรื่องเรียงร้อยความเป็นไทย http://www.watchari.com/board/index.php?topic=318.0
ศิลปะกับภูมิปัญญา...เรื่อง ของขวัญจากก้อนดิน http://www.watchari.com/board/index.php?topic=319.0
หุ่นฟาง.."จินตนาการจากท้องทุ่ง"http://www.watchari.com/board/index.php?topic=317.0
ก็ล้วนจัดอยู่ในผลงานทางวิชาการในเรื่องอื่นๆได้ค่ะพี่อาจารย์เลยมีแรงลุยต่ออีก...คงเจริญรอยตามกันไปอย่างที่ว่า.."ทำงานแล้วมีความสุข สนุกที่ได้ทำงาน"
วันนี้เล่าพอสังเขป..เพิ่งกลับมาถึงเมื่อประมาร 6 โมงเย็น มีเวลาตวจเช็คเว็บตัวเอง..ปรากฎว่าภาพที่ฝากไว้หมดอายุ..เลยต้องใส่Url ของภาพแล้วปริ้นสกีนหน้าจอ..ตกแต่งภาพแล้วนพมาฝากไว้ในโกทูโน..ต่อไป..ต้องค่อยๆไล่ไปค่ะ..
สวัสดีครับน้องคุณครูอ้อยเล็กครับ
สวัสดีค่ะอาจารย์
กำลังสนใจพหุปัญญาอยู่พอดีเลยค่ะ
วันก่อนได้หนังสือ "พหุปัญญาประยุกต์" มา อ่านแล้วสนุกดีค่ะ ผู้เขียนท่านประยุกต์ใช้กับวิธีการสอนเด็ก
อยากอ่านที่อาจารย์จะทยอยนำมาบันทึกต่อแล้วซีคะ
สวัสดีครับคุณณัฐรดาครับ
ทฤษฎีพหุปัญญา Theory of Multiple Intelligences อ้างในนพ.ทวีศักดิ์ สิริรัตน์เรขา
เด็กที่ไม่เก่งคณิตศาสตร์ อาจจะมีความสามารถในการใช้ภาษาดี
เด็กที่ไม่เก่งทั้งคณิตศาสตร์ และภาษา อาจเป็นเลิศทางศิลปะ
เด็กที่ไอคิวปกติ อาจเป็นอัจฉริยะทางกีฬา
เด็กที่ไอคิวต่ำกว่าปกติ อาจเป็นอัจฉริยะทางดนตรี
เด็กที่ไอคิวสูง ก็อาจไม่มีเรื่องใดโดดเด่นเลย
เด็กที่ไม่เก่งทั้งคณิตศาสตร์ ภาษา ดนตรี กีฬา และศิลปะ
ก็สามารถใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุข มีเพื่อนฝูงมากมาย ได้เช่นกัน
การจะบอกว่าเด็กคนหนึ่งฉลาด หรือมีความสามารถมากน้อยเพียงใด ถ้าเรานำระดับสติปัญญาหรือไอคิว ที่ใช้กันอยู่ในปัจจุบันมาเป็นมาตรวัด ก็อาจได้ผลเพียงเสี้ยวเดียว เพราะว่าวัดได้เพียงเรื่องของภาษา ตรรกศาสตร์ คณิตศาสตร์ และมิติสัมพันธ์เพียงบางส่วนเท่านั้น ยังมีความสามารถอีกหลายด้านที่แบบทดสอบในปัจจุบันไม่สามารถวัดได้ครอบคลุมถึง เช่น เรื่องของความสามารถทางดนตรี ความสามารถทางกีฬา และความสามารถทางศิลปะ เป็นต้น
ศาสตราจารย์โฮวาร์ด การ์ดเนอร์ (Howard Gardner) นักจิตวิทยา มหาวิทยาลัยฮาวาร์ด เป็นผู้หนึ่งที่พยายามอธิบายให้เห็นถึงความสามารถที่หลากหลาย โดยคิดเป็น “ ทฤษฎีพหุปัญญา ” (Theory of Multiple Intelligences) เสนอแนวคิดว่า สติปัญญาของมนุษย์มีหลายด้านที่มีความสำคัญเท่าเทียมกัน ขึ้นอยู่กับว่าใครจะโดดเด่นในด้านไหนบ้าง แล้วแต่ละด้านผสมผสานกัน แสดงออกมาเป็นความสามารถในเรื่องใด เป็นลักษณะเฉพาะตัวของแต่ละคนไป
ในปี พ.ศ. 2526 การ์ดเนอร์ ได้เสนอว่าปัญญาของมนุษย์มีอยู่อย่างน้อย 7 ด้าน คือ ด้านภาษา ด้านตรรกศาสตร์และคณิตศาสตร์ ด้านมิติสัมพันธ์ ด้านร่างกายและการเคลื่อนไหว ด้านดนตรี ด้านมนุษยสัมพันธ์ และด้านการเข้าใจตนเอง ต่อมาในปี พ.ศ. 2540 ได้เพิ่มเติมเข้ามาอีก 1 ด้าน คือ ด้านธรรมชาติวิทยา เพื่อให้สามารถอธิบายได้ครอบคลุมมากขึ้น จึงสรุปได้ว่า พหุปัญญา ตามแนวคิดของการ์ดเนอร์ ในปัจจุบันมีปัญญาอยู่อย่างน้อย 8 ด้าน ดังนี้
1. ปัญญาด้านภาษา (Linguistic Intelligence)
คือ ความสามารถในการใช้ภาษารูปแบบต่างๆ ตั้งแต่ภาษาพื้นเมือง จนถึงภาษาอื่นๆ ด้วย สามารถรับรู้ เข้าใจภาษา และสามารถสื่อภาษาให้ผู้อื่นเข้าใจได้ตามที่ต้องการ ผู้ที่มีปัญญาด้านนี้โดดเด่น ก็มักเป็น กวี นักเขียน นักพูด นักหนังสือพิมพ์ ครู ทนายความ หรือนักการเมือง
2. ปัญญาด้านตรรกศาสตร์และคณิตศาสตร์ (Logical-Mathematical Intelligence)
คือ ความสามารถในการคิดแบบมีเหตุและผล การคิดเชิงนามธรรม การคิดคาดการณ์ และการคิดคำนวณทางคณิตศาสตร์ ผู้ที่มีปัญญาด้านนี้โดดเด่น ก็มักเป็น นักบัญชี นักสถิติ นักคณิตศาสตร์ นักวิจัย นักวิทยาศาสตร์ นักเขียนโปรแกรม หรือวิศวกร
3. ปัญญาด้านมิติสัมพันธ์ (Visual-Spatial Intelligence)
คือ ความสามารถในการรับรู้ทางสายตาได้ดี สามารถมองเห็นพื้นที่ รูปทรง ระยะทาง และตำแหน่ง อย่างสัมพันธ์เชื่อมโยงกัน แล้วถ่ายทอดแสดงออกอย่างกลมกลืน มีความไวต่อการรับรู้ในเรื่องทิศทาง สำหรับผู้ที่มีปัญญาด้านนี้โดดเด่น จะมีทั้งสายวิทย์ และสายศิลป์
สายวิทย์ ก็มักเป็น นักประดิษฐ์ วิศวกร ส่วนสายศิลป์ ก็มักเป็นศิลปินในแขนงต่างๆ เช่น จิตรกร วาดรูป ระบายสี เขียนการ์ตูน นักปั้น นักออกแบบ ช่างภาพ หรือสถาปนิก เป็นต้น
4. ปัญญาด้านร่างกายและการเคลื่อนไหว (Bodily Kinesthetic Intelligence)
คือ ความสามารถในการควบคุมและแสดงออกซึ่งความคิด ความรู้สึก โดยใช้อวัยวะส่วนต่างๆ ของร่างกาย รวมถึงความสามารถในการใช้มือประดิษฐ์ ความคล่องแคล่ว ความแข็งแรง ความรวดเร็ว ความยืดหยุ่น ความประณีต และความไวทางประสาทสัมผัส สำหรับผู้ที่มีปัญญาด้านนี้โดดเด่น มักจะเป็นนักกีฬา หรือไม่ก็ศิลปินในแขนง นักแสดง นักฟ้อน นักเต้น นักบัลเล่ย์ หรือนักแสดงกายกรรม
5. ปัญญาด้านดนตรี (Musical Intelligence)
คือ ความสามารถในการซึมซับ และเข้าถึงสุนทรียะทางดนตรี ทั้งการได้ยิน การรับรู้ การจดจำ และการแต่งเพลง สามารถจดจำจังหวะ ทำนอง และโครงสร้างทางดนตรีได้ดี และถ่ายทอดออกมาโดยการฮัมเพลง เคาะจังหวะ เล่นดนตรี และร้องเพลง สำหรับผู้ที่มีปัญญาด้านนี้โดดเด่น มักจะเป็นนักดนตรี นักประพันธ์เพลง หรือนักร้อง
6. ปัญญาด้านมนุษยสัมพันธ์ (Interpersonal Intelligence)
คือ ความสามารถในการเข้าใจผู้อื่น ทั้งด้านความรู้สึกนึกคิด อารมณ์ และเจตนาที่ซ่อนเร้นอยู่ภายใน มีความไวในการสังเกต สีหน้า ท่าทาง น้ำเสียง สามารถตอบสนองได้อย่างเหมาะสม สร้างมิตรภาพได้ง่าย เจรจาต่อรอง ลดความขัดแย้ง สามารถจูงใจผู้อื่นได้ดี เป็นปัญญาด้านที่จำเป็นต้องมีอยู่ในทุกคน แต่สำหรับผู้ที่มีปัญญาด้านนี้โดดเด่น มักจะเป็นครูบาอาจารย์ ผู้ให้คำปรึกษา นักการฑูต เซลแมน พนักงานขายตรง พนักงานต้อนรับ ประชาสัมพันธ์ นักการเมือง หรือนักธุรกิจ
7. ปัญญาด้านการเข้าใจตนเอง (Intrapersonal Intelligence)
คือ ความสามารถในการรู้จัก ตระหนักรู้ในตนเอง สามารถเท่าทันตนเอง ควบคุมการแสดงออกอย่างเหมาะสมตามกาลเทศะ และสถานการณ์ รู้ว่าเมื่อไหร่ควรเผชิญหน้า เมื่อไหร่ควรหลีกเลี่ยง เมื่อไหร่ต้องขอความช่วยเหลือ มองภาพตนเองตามความเป็นจริง รู้ถึงจุดอ่อน หรือข้อบกพร่องของตนเอง ในขณะเดียวกันก็รู้ว่าตนมีจุดแข็ง หรือความสามารถในเรื่องใด
มีความรู้เท่าทันอารมณ์ ความรู้สึก ความคิด ความคาดหวัง ความปรารถนา และตัวตนของตนเองอย่างแท้จริง เป็นปัญญาด้านที่จำเป็นต้องมีอยู่ในทุกคนเช่นกัน เพื่อให้สามารถดำรงชีวิตอย่างมีคุณค่า และมีความสุข สำหรับผู้ที่มีปัญญาด้านนี้โดดเด่น มักจะเป็นนักคิด นักปรัชญา หรือนักวิจัย
8. ปัญญาด้านธรรมชาติวิทยา (Naturalist Intelligence)
คือ ความสามารถในการรู้จัก และเข้าใจธรรมชาติอย่างลึกซึ้ง เข้าใจกฎเกณฑ์ ปรากฏการณ์ และการรังสรรค์ต่างๆ ของธรรมชาติ มีความไวในการสังเกต เพื่อคาดการณ์ความเป็นไปของธรรมชาติ มีความสามารถในการจัดจำแนก แยกแยะประเภทของสิ่งมีชีวิต ทั้งพืชและสัตว์ สำหรับผู้ที่มีปัญญาด้านนี้โดดเด่น มักจะเป็นนักธรณีวิทยา นักวิทยาศาสตร์ นักวิจัย หรือนักสำรวจธรรมชาติ
ทฤษฎีนี้ได้ถูกนำไปประยุกต์ใช้อย่างแพร่หลายในกระบวนการส่งเสริมการเรียนรู้ต่างๆ เพื่อให้มีประสิทธิภาพสูงสุด โดยเน้นความสำคัญใน 3 เรื่องหลัก ดังนี้
1. แต่ละคน ควรได้รับการส่งเสริมให้ใช้ปัญญาด้านที่ถนัด เป็นเครื่องมือสำคัญในการเรียนรู้
2. ในการจัดกิจกรรมส่งเสริมการเรียนรู้ ควรมีรูปแบบที่หลากหลาย เพื่อให้สอดรับกับปัญญาที่มีอยู่หลายด้าน
3. ในการประเมินการเรียนรู้ ควรวัดจากเครื่องมือที่หลากหลาย เพื่อให้สามารถครอบคลุมปัญญาในแต่ละด้าน
ทฤษฎีพหุปัญญา ของการ์ดเนอร์ ชี้ให้เห็นถึงความหลากหลายทางปัญญาของมนุษย์ ซึ่งมีหลายด้าน หลายมุม แต่ละด้านก็มีความอิสระในการพัฒนาตัวของมันเองให้เจริญงอกงาม ในขณะเดียวกันก็มีการบูรณาการเข้าด้วยกัน เติมเต็มซึ่งกันและกัน แสดงออกเป็นเอกลักษณ์ทางปัญญาของมนุษย์แต่ละคน
คนหนึ่งอาจเก่งเพียงด้านเดียว หรือเก่งหลายด้าน หรืออาจไม่เก่งเลยสักด้าน แต่ที่ชัดเจน คือ แต่ละคนมักมีปัญญาด้านใดด้านหนึ่งโดดเด่นกว่าเสมอ ไม่มีใครที่มีปัญญาทุกด้านเท่ากันหมด หรือไม่มีเลยสักด้านเดียว
นับเป็นทฤษฎีที่ช่วยจุดประกายความหวัง เปิดกระบวนทัศน์ใหม่ในการศึกษาด้านสติปัญญาของมนุษย์ สามารถนำมาประยุกต์ใช้ได้ทั้งในกลุ่มเด็กปกติ เด็กที่มีความบกพร่อง และเด็กที่มีความสามารถพิเศษ
บทความนี้ยินดีให้นำไปเผยแพร่เพื่อความรู้ได้ โดยกรุณาอ้างอิงแหล่งที่มา
ทวีศักดิ์ สิริรัตน์เรขา. ทฤษฎีพหุปัญญา. [Online] 2549; Available from: URL: http://www.happyhomeclinic.com/a01-multiple intelligence.htm
สวัสดีครับน้องคุณครูอ้อยเล็กครับ
ตอนแรกเจอตัวหนังสือยาว ๆ กับหนังสือศิลปะภาคภาษาอังกฤษของบันทึกนี้ก็ใจไม่ค่อยสู้ที่จะอ่าน
พอค่อย ๆ มาตามอ่านทีละน้อย ได้ข้อมูลที่น่าสนใจและน่าสนุกดีค่ะ ทั้งสิ่งที่อาจารย์พยายามย่อยมาให้อ่าน และการแลกเปลี่ยนความคิดกับสมาชิกท่านอื่น
ข้อมูลเรื่องทฤษฎีพหุปัญญาที่คุณอ้อยเล็กนำมาฝากก็น่าสนใจมากค่ะ พอดีตรงกับเรื่องที่ใบไม้ฯ สนใจอยู่
การอ่านเรื่องที่สนใจโดยไม่ใช่เพื่อส่งการบ้านหรือส่งงานนี่สนุกนะคะ ช่วงนี้กำลังสนุกกับการตามอ่านสิ่งที่สนใจอยู่ค่ะ
เรื่องตัวหนังสือหน้าจอคอมฯ ที่เล็กเกินไป อาจารย์สามารถกด CTRL ค้างไว้ แล้วกด + ตัวหนังสือหน้าจอจะขยายใหญ่ขึ้นค่ะ ถ้าจะลดขนาดตัวหนังสือก็สามารถกด CTRL ค้างไว้ แล้วกด - เลือกขนาดตัวหนังสือให้ไม่ทำร้ายดวงตาเราเกินไป จะได้สนุกกับการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในโลกไซเบอร์ได้นาน ๆ ไงคะ
ขอบคุณความรู้จาก อ.วิรัตน์ และ คุณอ้อยเล็กไว้ ณ ที่นี้ด้วยค่ะ ..^__^..
สวัสดีครับคุณใบไม้ย้อนแสง ย้อนแสงครับ
ความสัมพันธ์ระหว่างนามธรรมสู่รูปธรรม..สะท้อนความสุขสงบทางใจและปัญญาญาณ..ถ่ายทอดจากคนถึงคน...เป็นความละเอียดอ่อนที่หลากหลาย..ขอบคุณสำหรับบันทึกนี้ ที่ช่วยให้เกิดความเข้าใจอีกมุมหนึ่งค่ะ..
สวัสดีครับคุณพี่นงนาท สนธิสุวรรณครับ
ขอบคุณมากค่ะสำหรับแนวคิดงานศิลป์ที่ generate ไปสู่การ transform เรียนรู้สู่ภายในตัวเราเอง..ขอฝากตัวเป็นสมาชิกประจำ blog ของอาจารย์นะคะ..
..พี่ได้ถ่ายภาพ แสงเงาใต้ใบบัวยามบ่ายที่หน้าบ้าน เพื่อประกอบบันทึกนี้ค่ะ :
http://gotoknow.org/blog/nongnarts/290868
สวัสดีครับคุณพี่นงนาท สนธิสุวรรณครับ