ช่วงเดือนวาเลนไทน์ ๒๕๕๓ ที่ผ่านมา  ผมได้รับไอรัก

และไออุ่นจากผืนป่าขุนแม่ยะ อุทยานแห่งชาติห้วยน้ำดังและ

จากผืนป่าเขตอำเภอเวียงแหง จังหวัดเชียงใหม่  โดยมี

ต้นพญาเสือโคร่งหรือต้นซากุระเมืองไทย

              

ไม้ประจำอำเภอเวียงแหง จังหวัดเชียงใหม่  ทอดอกสีชมพู

แต่งแต้มสีสัน ม่อนดอยและผืนป่า ต้อนรับผมและพรรคพวก

 อย่างพร้อมเพรียงและแสนประทับใจยิ่ง ในความสวยงาม

มีเสน่ห์ มีมนต์ขลังให้เคลิบเคลิ้มหลงใหล ลืมตัวไปชั่วขณะจิต

อยู่บ่อยครั้ง

             เมื่อผ่านที่รกร้างว่างเปล่า ก็ได้พบกับต้น สาบหมา  ” 

ขึ้นแซมปะปนกับไม้ล้มลุกทั่วไป เมื่อเปิดพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน

พ.ศ.๒๕๔๒ ดู คำว่า “ สาบ “  ได้ให้ความหมายอยู่ ๒-๓

 ความหมาย หนึ่งในนั้น ก็คือ กลิ่นเหม็นชนิดหนึ่ง เช่น

กลิ่นเสื้อผ้าที่ใช้แล้ว  แต่ยังไม่ได้ซัก หรือกลิ่นประจำตัวของสัตว์ 

                ต้น “ สาบหมา “  ก็เช่นเดียวกัน ใบและต้นจะมีกลิ่น

เหม็นสาบเฉพาะตัว  เดิมเป็นไม้ที่มีถิ่นฐานอยู่แถบทวีปอเมริกากลาง ลักลอบเข้ามาเติบโตในประเทศไทย ราวๆ ๔๐ กว่าปีมาแล้ว  

มีชื่อสามัญว่า Crofton weed หรือ Pamakani มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Ageratina adenophorum

 

            ต้นสาบหมา

มักพบในที่สูงจากระดับน้ำทะเล มากกว่า ๕๐๐ เมตรขึ้นไป 

และในบรรดาไม้ล้มลุกที่มีกลิ่นสาบ มีอยู่อีกหลายชนิด ที่พบเห็นมากและกำลังระบาดอยู่ในพื้นที่ปลูกพืชไร่และพื้นที่ปลูกยางพารา ก็คือ 

ต้น สาบแมว"

    

                      ต้นสาบแมว

ซึ่งมีชื่อสามัญว่า . praxelis มีชื่อวิทยาศาสตร์ ว่า  “Praxelis clematidea  (Griseb.) R.M.King & H.Rob (Eupatorium catarium Veldk)  เป็นไม้ที่มีใบคล้ายต้นสาบเสือมาก แต่ใบจะ

มีขนาดเล็กกว่า มีดอกสีม่วงอ่อน คล้ายกับสาบแร้งสาบกามาก

 

                        ต้นสาบแร้งสาบกา

ส่วนข้อแตกต่าง ที่สังเกตได้โดยทั่วไป เช่น 

  * ต้นสาบแมว ดอกจะมีก้านเกสรตัวผู้ยาวกว่าสาบแร้งสาบกา

ทรงดอกของสาบแมวและสาบเสือจะยาว ส่วนสาบแร้งสาบกา จะมีทรงป้อม

  * ลำต้นและใบของสาบแมว จะมีขนน้อยกว่าสาบแร้งสาบกา 

เมื่อจับที่ใบ แล้วบีบเบาๆ ใบของสาบแร้งสาบกาจะนิ่มกว่า

  * ขอบใบของสาบแมว จะมีรอยหยักๆ ข้างละ ๗-๙ หยัก

ส่วนสาบแร้งสาบกา จะมีรอยหยักข้างละ ๑๒-๑๗

 * ความสูงเฉลี่ยของสาบแมว จะเตี้ยกว่าต้นสาบเสือและต้นสาบแร้ง

สาบกา

  

  * สาบแมว จะแตกกิ่งก้านสาขา แล้วออกอย่างกระจายตัว

ก้านละ ๓-๕ ดอก ส่วนสาบแร้งสาบกาออกดอกเป็นกระจุก 

   * เมื่อดอกแก่ การหลุดร่วงหล่นจะต่างกัน โดยสาบแร้งสาบกา

จะมีฐานรองดอกติดอยู่กับก้าน ส่วนสาบแมว เมื่อดอกแก่ จะ

หลุดล่วงหมด(ตามรูป)

      * สาบแมว เป็นวัชพืชอายุปีเดียว(Annaul) บางพื้น จึงเรียก

ไม้ชนิดนี้ว่า หญ้าดอกม่วงบ้าง ต้นสาบม่วง ซึ่งเป็นชื่อที่พ้องกับ

ไม้อีกชนิดหนึ่งที่มีดอกสีม่วง มีใบคล้ายคลึงและอยู่ในสกุลเดียวกัน

ที่มีชื่อว่า  Mist Fiower หรือ Hardy Ageratum มี

  

 ดอกต้นสาบม่วง
 

ชื่อวิทยาศาตร์ว่า Eupatorium coelestinum บางพื้นที่

นำมาใช้ตกแต่งสวนหิน(Rock garden)

          ส่วน “ สาบแร้ง สาบกา “Ageratum conyzoides 

และต้นสาบเสือ หลายๆ ท่านคงรู้จักกันดี จึงขออนุญาต

ไม่นำรายละเอียด มากล่าว ณ ที่นี้มากนัก

          ครับ ถึงแม้ ...สาบหมา สาบแมว สาบแร้งสาบกา  

สาบเสือ แม้จะมีชื่อ ดูน่ารังเกียจน่ากลัว ไม่พึงประสงค์  

แต่ในอนาคต เชื่อว่า พืช ๓-๔ สาบข้างต้น จะมีประโยชน์

ในการผลิตสินค้าอินทรีย์ในภาคเกษตรกรรมไม่น้อย 

 เพราะในปัจจุบัน  ได้มีการศึกษาวิจัยและค้นคว้านำมา

ใช้ประโยชน์ ทางด้านการป้องกันกำจัดแมลงศัตรูพืช และ

การควบคุมการงอกของวัชพืชชนิดอื่นกันแล้ว ที่สำคัญ  

เป็นพืชที่งอกง่าย ตายยาก โตเร็ว  เป็นพืชที่ช่วยคลุมผิว

หน้าดิน ไม่ให้ถูกชะล้างและพังทลายได้ดีในระดับหนึ่งทีเดียว  

             ผิดกับคนบางคน บางกลุ่ม  ที่พยายามแซะและ

ไชชอนแผ่นดินถิ่นเกิด แตกแยก พังทลายเดือดร้อนวุ่นวาย

 สังเวยด้วยชีวิตคนไทยด้วยกันเอง โดยไม่รู้วัน รู้เดือนที่จะจบสิ้น  เพราะเนื่องมาจาก ความเห็นแก่ได้ เห็นแก่ตัวที่มีมากเกินไป 

 จนบังตา บังใจ เหมือนไม่ใช่คนไทย ไร้จิตสำนึก พอที่จะ

แยกแยะความชั่วดี ถูกหรือผิดได้.....ผมว่า คนเหล่านี้

มีกลิ่นสาบ กลิ่นสาง ที่เหม็นบูด เหม็นหืน มากกว่าสาบหมา

 สาบแมว.. เป็นหลายพัน หลายหมื่นเท่า

            แล้วท่าน ล่ะ...ได้กลิ่นเหม็นกลิ่นสาบ และเหม็นเบื่อ

.คน..คน(กวน)แผ่นดิน..เหล่านั้น กันบ้างไหม???

                               สามสัก

                            ๑๖ พค ๒๕๕๓

 

อ้างอิงและสืบค้น เพิ่มเติมได้ที่

ต้นสาบหมา Ageratina adenophora

1.http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=AGAD2

2. http://en.wikipedia.org/wiki/Ageratina_adenophora?


สาบแมว   Praxelis clematidea  (Griseb.) R.M.King & H.Rob (Eupatorium catarium Veldk) Common name .. praxelis/agriculture/pests-weeds/weeds/profiles/praxelis

 1.http://www.dpi.nsw.gov.au

2.http://www.flmnh.ufl.edu/herbarium/cat/search.asp?genus=Praxelis&species=clematidea&sort=

3.http://www.hear.org/species/praxelis_clematidea

4. http://www.weeds.gov.au/publications/guidelines