สาระกับบันเทิงนั้น ควรจะสมดุลกันด้วย หากเน้นสาระมากก็จะดูหนัก หากเน้นบันเทิงมากก็ทำให้สาระด้อยลงไป ดังนั้นควรนำเสนอให้สมดุล ที่สำคัญต้องสนุก เข้าใจง่ายๆ

ผมเลือกที่จะไปดูงานที่ บริษัท พาโนราม่าเวิลด์ไวด์ จำกัด Panorama worldwide เพื่อไปดูเบื้องหลังของการนำเสนอรายการ "ปราชญ์เดินดิน"  จากสามตัวเลือกที่ทางผู้จัดการฝึกอบรมให้ผมเลือกไปดูงาน ได้แก่ การนำเสนอสารคดีที่ Thai PBS  และอีกแห่งไปดูเบื้องหลังการทำงานของชาวนิตยสาร Trip

 

Bar01

 

ผมสนใจรูปแบบรายการของปราชญ์เดินดิน เป็นการส่วนตัว อยากรู้มานานว่าเบื้องหลังการผลิตรายการดีๆที่ไม่ได้นำเสนอดารามาเล่นเกมโชว์ที่แสนน่าเบื่อนั้น  ผมอยากทราบว่า พวกเขามีอุดมการณ์ มีวิธีคิดตลอดจนกระบวนการทำงานอย่างไร?  ผมคิดเอาเองว่ากว่าจะได้ผลงานดีๆออกมาสู่สายตาสาธารณชนน่าจะใช้พลังมากมาย

สำนักงาน บริษัทพาโนรามาเวิลด์ไวนด์ จำกัด อยู่หน้าโรงแรม Town in town ถนนเอกมัย-รามอินทรา  เรียกรถรับจ้าง ก็บอกจุดหมายคือที่ตั้งของโรงแรมนี้ น่าจะไม่หลงแน่...แต่งวดนี้พลาดครับ พี่คนขับพาหลงไปเสียไกล แต่โชคดีที่ยังไปทันเวลานัดหมาย สำนักงาน Panorama worldwide  ผลิตรายการโทรทัศน์กว่า ๓๐ รายการนั้นไม่ได้ใหญ่โตอย่างที่คิดไว้ หากแต่เป็นสำนักงานเล็กๆสามชั้น แต่การใช้สอยทุกตารางนิ้วอย่างคุ้มค่า พอพวกเราไปถึง คุณธาดา ปรีชาชาติ โปรดิวเซอร์รายการ "ปราชญ์เดินดิน" ออกมาต้อนรับ และพาพวกเราไปนั่งพักผ่อนที่ห้องประชุมเล็กเพื่อเตรียมพูดคุยประเด็นต่างๆแลกเปลี่ยน

Dsc_0423

คุณธาดา ปรีชาชาติ Producer รายการ "ปราชญ์เดินดิน"

 

คุณธาดา นำเสนอภาพให้เห็นคร่าวๆว่า เบื้องหลังรายการ "ปราชญ์เดินดิน"   มีกระบวนการทำงานอย่างไร?

ที่ผมพอจับประเด็นได้ ดังนี้ครับ...คนทำงานที่นี่มีกว่า ๘๐ ชีวิต ซึ่งล้วนแล้วแต่เป็นคนหนุ่มสาวที่รักงานสารคดี ชิ้นงานของพวกเขา "รวดเร็ว" และเน้น "คุณภาพ" เพราะเป็นงานเชิงธุรกิจที่ใช้พลังการสร้างสรรค์ระดับสูง  ส่วนในการถ่ายทำสารคดีนั้น มีมุมกล้องที่ไม่ธรรมดาเป็นมืออาชีพทั้งบนบก ใต้น้ำ และอากาศ แสวงหามุมที่สวยงามแล้วกดปุ่ม "บันทึก"  เน้น "ให้เห็นอย่างที่พวกเขาเห็น และอยากให้ผู้ชมรู้สึกอย่างที่พวกเขารู้สึก..."

กระบวนการการทำงานในพื้นที่ของ รายการ "ปราชญ์เดินดิน" ส่วนใหญ่คล้ายกับการทำวิจัย การหาข้อมูลสำคัญมาก เพราะการนำเสนอที่ชัดเจน ต้องมีข้อมูลที่ถูกต้องและตรวจสอบได้

ในวงแลกเปลี่ยนกับคุณธาดา ผมตั้งประเด็นคำถามว่า หากชุมชนที่จัดการท่องเที่ยวนั้น จะนำเสนอตัวตนสู่สาธารณะนั้น ในมุมมองของโปรดิวเซอร์รายการ มีข้อแนะนำอย่างไร

คุณธาดาตอบว่า "ข้อมูล" สำคัญที่สุด เราต้องค้นให้เจอว่า "ชุมชนนั้นมีทุนอะไรบ้าง" ทุนในที่นี้หมายถึง ระบบภูมิปัญญา,ปราชญ์ที่เป็นตัวบุคคล,วิถีชีวิต,สถานที่ท่องเที่ยว,ประเพณีและวัฒนธรรม,ประวัติศาสตร์ชุมชน,โบราณคดีที่มีอยู่ในพื้นที่

Pano

รวบรวมข้อมูลเหล่านี้เป็นข้อมูลเบื้องต้นอาจค้นคว้าจาก แหล่งข้อมูลมือสองที่มีอยู่แล้ว หาเพิ่มเติมข้อมูลที่ทันสมัย และสัมภาษณ์บุคคล ข้อมูลทั้งหมดจะถูกนำมาจัดเป็นระบบ ครอบคลุมทุกมิติ ก่อนนำมาใช้อ้างอิง

สำหรับ การเลือกประเด็น นำเสนอ คุณธาดาบอกว่า "กรณีรายการปราญช์เดินดินนั้น สนใจ สิ่งที่คนไม่เคยรู้ มากกว่าสิ่งที่คนรู้แล้ว แต่อย่างไรก็ตามถึงแม้จะรู้แล้ว หากมีประเด็นต่อเนื่องใหม่ ก็อาจหยิบมุมเหล่านั้นมาเสนออีกได้ แต่ในส่วนตัวของคุณธาดาสนใจสิ่งที่ไม่มีใครรู้มาก่อนมากกว่า เพราะท้าทายและเร้าความสนใจของคนดูมากกว่า"

Pano1

การนำเสนอมี ประเด็นหลัก และประเด็นรอง ในที่นี้หมายถึง ประเด็นที่จะนำเสนอหลักๆต้องชัดเจน ส่วนประเด็นรองส่วนใหญ่หาได้จากพื้นที่ เป็นบริบทที่เสริมให้ประเด็นหลักชัดเจนขึ้น

ปราชญ์ เดินดินเลือก นำเสนอ "คน" และคนๆนั้นต้องเป็น "ปราชญ์" ในความหมายของรายการนั้น ปราชญ์ หมายถึงบุคคลที่มีความรู้ มีภูมิปัญญาสั่งสมมา โดยที่ภูมิปัญญานั้นได้ใช้เพื่อแก้ไขปัญหาของตนเองและใช้แก้ไขปัญหาของส่วนรวม

เป็นการนำเสนอ

"เรื่องราวของคนรากหญ้า ที่คนเรือนยอดต้องรับฟัง"

Pano2

ถึงแม้ว่าเรื่องราวเหล่านี้จะดูหนักไปบ้างในสาระที่นำเสนอ แต่วิธีการนำเสนอกลับน่าสนใจ  

"ปกติคนเรามักไม่ชอบเรื่องหนักๆเท่าไหร่นัก เราจึงเน้นการนำเสนอเรื่องราวที่สนุกสนานโดยใช้ความสามารถของพิธีกรในการนำเรื่อง"

คุณธาดา บอกถึงรูปแบบของการนำเสนอของรายการ เขาบอกต่อไปว่า "สาระกับบันเทิงนั้น ควรจะสมดุลกันด้วย หากเน้นสาระมากก็จะดูหนัก หากเน้นบันเทิงมากก็ทำให้สาระด้อยลงไป ดังนั้นควรนำเสนอให้สมดุล ที่สำคัญต้องสนุก เข้าใจง่ายๆ"  คุณธาดา เสริมต่อประเด็นข้างต้น

หนึ่งชั่วโมงกว่าๆ กับการไปศึกษาดูงานเบื้องหลังคนทำรายการ "ปราชญ์เดินดิน" ผมได้แง่มุมที่น่าสนใจหลายประเด็นด้วยกัน

แน่นอนว่า ผมจะได้นำไปปรับใช้กับการสื่อสารในชีวิตประจำวัน อย่างน้อยการเขียนบันทึกใน Gotoknow หากเราวิเคราะห์ให้ดี การนำเสนอบันทึกดีๆ และทุกคนชอบอ่าน นั้น พื้นฐานข้อมูลต้องดี และมีองค์ความรู้ที่จำเป็น สำคัญที่สุดคือ รูปแบบการนำเสนอที่ง่ายๆ ชวนอ่าน สาระกับบันเทิงที่สมดุล บันทึกแบบนี้เร้าความสนใจ และช่วยสร้างบรรยากาศให้กระบวนการเรียนรู้สนุกสนานมากขึ้นครับ

 

จตุพร วิศิษฏ์โชติอังกูร
๒๕ ก.ค.๕๑
กรุงเทพฯ