ความรับผิดชอบ

สอนคุณธรรมอย่างไรให้มีความพอเพียง

อันดับที่ 10/5คุณธรรมแห่งความรับผิดชอบ และความขยันหมั่นเพียร

วัตถุประสงค์ เพื่อให้รู้คุณค่าแห่งความรับผิดชอบและความขยันหมั่นเพียร


หน้าห้องสอบวิชาภาษาอังกฤษ จี๊ดนักเรียนชายชั้นมัธยมศึกษาปี ที่ 2 กำลังยืนโดยเอามือล้วงกระเป๋ากางเกงพร้อมกวาดสายตามองไปทั่วบริเวณ เห็นเพื่อนนักเรียนร่วมชั้นกำลังขมักเขม้นทบทวนความรู้ ซักถามประเด็นสงสัย และให้คำแนะนำซึ่งกันและกันก่อนเข้าห้องสอบ อย่างเอาจริงเอาจัง

สำหรับจี๊ดแล้วเขาไม่เคยวิตกกังวลเรื่องผลการสอบและผลการสอบวิชาภาษาอังกฤษว่าจะได้คะแนนระดับใดเพราะทุกครั้งผลการสอบที่ผ่านมา เขาจะได้คะแนนระดับดี มาอย่างสม่ำเสมอ และครั้งนี้เขาก็คงได้ระดับคะแนนในระดับเดิม

จี๊ดรู้ตัวว่าเขาสามารถที่จะทำผลการเรียนให้ดีขึ้นได้ หรือหากเขามีความตั้งใจและขยันหมั่นเพียรเพิ่มขึ้นเท่านั้นเองเขาย่อมทำได้ดีอย่างแน่นอน

ชัยเพื่อนสนิทของจี๊ด เดินเข้ามาเตือนจี๊ดว่าจี๊ดควรตั้งใจเอาใจใส่และขยันหมั่นเพียรให้มากขึ้นจากเดิมอีกนิดแล้วผลการเเรียนน่าจะดีขึ้น และจี๊ดควรทำผลการเรียนให้ได้คะแนนในระดับสูงซึ่งจะสร้างผลดี สร้างสิ่งที่มีคุณค่าอย่างมากมายให้แก่ตัวจี๊ดเอง

จี๊ดตอบกลับทันทีว่า ไม่ดีกว่า จี๊ดจะไม่ใส่ใจที่จะศึกษาเล่าเรียนอย่างขยันหมั่นเพียรหลอกเพราะจี๊ดมีอย่างอื่นที่น่าสนใจทำมากกว่านี้อีกมากมาย และจะขอทำในสิ่งที่เขาอยากทำเท่านั้น สำหรับชัยถ้าอยากทำอะไร ทำอย่างไรก็ทำ ไปเถิด

คุณครู แสนดี เป็นครูผู้สอนวิชาภาษาอังกฤษประจำ ห้องเรียนของจี๊ดเรียกนักเรียนทั้งหมดเข้าห้องสอบเพื่อทำการทดสอบวิชาภาษาอังกฤษทันที หลังจากการสอบ 3วัน ก็ถึงเวลาประกาศผลการสอบ นักเรียนในชั้นเรียนทุกคนมีท่าทางวิตกกังวล กระวนกระวายใจรอคอยผลการสอบ ยกเว้นจี๊ดที่มีท่าทีไม่อนาทรร้อนใจใดๆ เพราะจี๊ดคาดการณ์ไว้ว่าอย่างไรเสียเขาก็คงได้ เกรดเท่าเดิม ในวิชานี้อีกเช่นเคย

เมื่อคุณครู แสนดีประกาศผลการสอบปรากฏว่า ชัยได้เกรด A สมดังความตั้งใจซึ่งชัยดูท่าทางมีความสุขอย่างมาก สำหรับจี๊ดเป็นไปตามความคาดหมาย ได้เกรด C เหมือนเช่นเคย ซึ่งก็นับว่าดีแล้วสำหรับการไม่ตั้งใจ ไม่ขยันหมั่นเพียรในการเรียนของจี๊ด

หลังประกาศผลสอบคุณครูแสนดี เรียกจี๊ดไปตักเตือนและกำชับให้จี๊ดปรับปรุงตัว เอาใจใส่การเรียน ตั้งใจขยันหมั่นเพียร และ พยายามให้มากกว่าเดิม ซึ่งคุณครูรู้ดีว่าจี๊ดจะทำได้และน่าจะได้ผลการเรียนในระดับ B หรือ A เสียด้วยซ้ำ

จี๊ดรู้สึกประหลาดใจว่า คุณครูแสนดีรู้ได้อย่างไรว่าจี๊ดยังไม่ได้ใช้ความพยายามและเอาใจใส่ต่อการเรียนอย่างเพียงพอ แต่ก็รับปากว่าจะพยายามปรับปรุงตัวเองให้ดีขึ้น แต่ดูท่าทางคุณครูไม่ค่อยจะเชื่อถือคำพูดของจี๊ดมากเท่าใดนัก

เช้าวันใหม่แสงแดดสดใสเด็กๆ นักเรียน เบิกบานใจ เมื่อเสียงออดดังขึ้น นักเรียนทั้งหมดรีบมาเข้าแถวหน้าเสาธง เมื่อทำการเคารพธงชาติและสวดมนต์ เรียบร้อยแล้ว อาจารย์ใหญ่ ประกาศให้นักเรียนทราบว่า โรงเรียนร่วมกับสมาคมภาษาอังกฤษทำการคัดเลือกนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปี ที่ 2 ที่สามารถทำผลคะแนนการสอบภาษาอังกฤษได้เกรด A ใน2 ภาคเรียนที่ผ่านมาที่ได้คะแนน สูงสุด จำนวน 3 คน เดินทางไปศึกษาภาษาอังกฤษ ณ ประเทศออสเตรเลีย เป็นเวลา 4 สัปดาห์ในช่วงปิดเทอมภาคฤดูร้อนที่จะมาถึงนี้ โดยไม่เสียค่าใช้จ่ายใด ๆ ทั้งสิ้น แล้วประกาศรายชื่อนักเรียนทั้ง 3 คน พร้อมให้นักเรียนทุกคนปรบมือแสดงความชื่นชมยินดี

ในครั้งนี้ชัยเป็นผู้หนึ่งที่ได้รับคัดเลือกด้วย นับเป็นครั้งแรกที่จี๊ดเกิดความรู้สึกอิจฉาเพื่อนทั้ง 3 คนเป็นอย่างมากที่ได้รับโอกาสดี ๆ ในครั้งนี้ เขาเริ่มตระหนักว่าถ้าเขาได้ปรับปรุงตนเองให้มีความรับผิดชอบ ขยันหมั่นเพียร ตั้งใจเอาใจใส่การเรียนอย่าสม่า เสมอ เขาก็คงได้รับรางวัลในครั้งนี้อย่างแน่นอน มันน่าเสียดายที่ปล่อยให้โอกาสดีๆ หลุดลอยไปเสียได้

เมื่อกลับถึงบ้านจี๊ดรีบทำการบ้านทบทวนบทเรียนอย่างเอาใจใส่ พ่อกับแม่เห็นดังนั้นจึงพูดให้กำลังใจว่าท่านทั้งสองเห็นใจและเข้าใจดีว่าจี๊ดไม่สามารถทำผลการเรียนให้ได้คะแนนในระดับสูงได้ เนื่องมาจากบทเรียนต่างๆ มันยากสำหรับจี๊ดอย่างมาก

จี๊ดตอบพ่อกับแม่ว่าบทเรียนต่างๆ มันไม่ยากสำหรับจี๊ดเลย แต่ที่ได้ผลการเรียนในระดับต่ำเป็นเพราะว่า จี๊ดขาดความรับผิดชอบ ไม่เอาใจใส่การเรียน ไม่ใช้ความเพียรพยายามอย่างเต็มกำลังความสามารถ จึงทำให้พลาดโอกาสดีๆในชีวิตไปอย่างน่าเสียดาย

พ่อกับแม่จึงอบรมสั่งสอนให้จี๊ดมีความรับผิดชอบเอาใจใส่การเรียนโดยใช้ความเพียรพยายามเพื่อสร้างโอกาสดีๆ ในชีวิต สร้างความภาคภูมิใจให้แก่ตนเอง เพราะการศึกษาเป็นหนทางสู่ความสำเร็จของชีวิต

ต่อมาจี๊ดได้ปรับปรุงตัวเองให้มีความรับผิดชอบต่อหน้าที่ในการศึกษาเล่าเรียน มุ่งมั่นเพียรพยายามอย่างเต็มความสามารถ จนทำให้เขาประสบผลสำเร็จในการเรียน แม้ว่าเขาไม่ได้รับรางวัลพิเศษใดๆ แต่จี๊ดมีความรู้สึกดีที่ได้รับผิดชอบหน้าที่ของตนเอง มีความภาคภูมิใจในความเพียรพยายามทำสิ่งต่างๆ อย่างเต็มความสามารถ ซึ่งทำให้ชีวิตของจี๊ดมีคุณค่า

จี๊ดได้รับผลการเรียนรู้ประสบการณ์ชีวิตที่น่าตื่นเต้นเร้าใจผ่านวิถีทางของการศึกษาที่แสนจะมีคุณค่ายิ่ง



ช่วยกันขยายความ คติพจน์ส่งเสริมความรับผิดชอบและความขยันหมั่นเพียร ผู้ที่มีความรับผิดชอบและความขยันหมั่นเพียรย่อมได้รับผลดีตอบแทนทำดีได้ดีทำชั่วได้ชั่วความพยายามอยู่ที่ไหนความสำเร็จอยู่ที่นั่น

ฝึกคุณธรรม

ฝึกรู้รอบรู้ว่าอะไรควรประพฤติ อะไรไม่ควรประพฤติเรื่องผลการเรียนที่มีคุณค่านี้เหมาะสา หรับสอนเรื่องคุณค่าของความรับผิดชอบและความขยันหมั่นเพียรหรือไม่เพียงใด

ฝึกความกล้าหาญ แข็งขัน การกล้า และแข็งขันที่จะเอาชนะจิตใจตนเองเพื่อสร้างความรับผิดชอบและความขยันหมั่นเพียรที่จะทำภารกิจหน้าที่ของตนเองด้วยความยาก ลำบากเพื่อให้ประสบผลสำเร็จ เราจะสร้างความรับผิดชอบและความขยันหมั่นเพียรกันอย่างแข็งขันได้อย่างไรบ้าง

ฝึกพอเพียง เป็นการเดินสายกลางเราควรมีความรับผิดชอบต่อหน้าที่ มีความขยันหมั่นเพียรในการศึกษาเล่าเรียนตลอดจนปฏิบัติภารกิจ หน้าที่ของตนเองมากน้อยเพียงไร อย่างไรจึงเรียกได้ว่าพอเพียง

- อย่างไรเรียกว่าขาด

- อย่างไรเรียกว่าเกิน

ฝึกยุติธรรมได้แก่การให้แก่ทุกคน และแต่ละคนตามความเหมาะสม คือต้องรู้ว่าเรามีกำลังความสามารถเท่าไรในการที่จะมีความรับผิดชอบต่อหน้าที่ มีความขยันหมั่นเพียร และปฏิบัติในภารกิจใดแก่ใคร เท่าไร อย่างไร การปฏิบัติให้มีความรับผิดชอบต่อหน้าที่ มีความขยันหมั่นเพียรอย่างไม่ยุติธรรมมีได้หรือไม่ จงยกตัวอย่าง

กิจกรรมสันทนาการให้อภิปรายว่าแต่ละคนต้องมีความรับผิดชอบต่อภารกิจ และ หน้าที่อะไรบ้าง แล้วลำดับความสำคัญศึกษาว่าภารกิจหน้าที่ตามข้อ 1 เราต้องทำอย่างไรจึงจะประสบความสา เร็จอย่างดีร่วมกันประเมินคุณค่าผลจากการมีความรับผิดชอบและความขยันหมั่นเพียรต่อภารกิจและหน้าที่ ที่มีต่อตนเอง ครอบครัว สังคม และประเทศชาติร่วมกันประเมินคุณค่าผลจากการขาดความรับผิดชอบและความขยันหมั่นเพียรต่อภารกิจ และหน้าที่ที่มีต่อตนเอง ครอบครัว สังคม และประเทศชาติ

เอกสารคุณธรรมและจริยธรรมของสภานิติบัญญัติแห่งชาติ 2549-51 ปรับจากหนังสือ Discovering the Real Me, Universal Peace Federation Edition

โดย ร.ต.อ.หญิง ภัคสกุล นาคจู