ถอดบทเรียนเพื่อการเรียนรู้ ในประเด็น “งานวิจัยยาเสพติด กับการสร้างความเข้มแข็งของชุมชนจีนยูนนานแม่ฮ่องสอน ”

วันนี้ผมได้รับการติดต่อให้สัมภาษณ์ผ่านโทรศัพท์ของสถานีวิทยุเสียงสื่อสารมวลชน มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ในประเด็น “งานวิจัยยาเสพติด กับการสร้างความเข้มแข็งของชุมชนจีนยูนนานแม่ฮ่องสอน ” ในรายการ “ทำมาหากิน” ช่วง  16.10 – 17.00 น. วันนี้ครับ (3 ก.ค. 50)  สามารถติดตามรับฟังได้แบบออนไลน์ทั่วโลก ที่ http://www.fm100cmu.com/#  

เชียงใหม่ - ลำพูน-เชียงราย-แม่ฮ่องสอน หมุนมาที่ FM 100.00 เมกเกอเฮิตร์ และท่านอื่นๆที่นอกเหนือจากพื้นที่นี้สามารถฟังแบบออนไลน์ได้ครับ

อ่านเพิ่มเติม 

ในบันทึกที่ผมได้เขียนและนำเสนอมาแล้วครับ

 

<hr>

มองย้อนไปในปี ๒๕๔๖ ผมยังทำงานกับพี่น้องบนดอยสูง ด้วยงานพัฒนาที่เคียงบ่าเคียงไหล่ ทำให้เรารู้สึกผูกพัน เป็นพี่น้องกับคนที่นั่น...

ข้อกล่าวหา ว่าคนบนดอยค้ายาเสพติด หนาแน่นทุกขณะ... ด้วยผลประโยชน์ที่จูงใจ และการนำเข้า "ของ" ที่ง่ายดาย คนไหนที่หลงผิดจึงเปลี่ยนเส้นทางเดินอย่างหวนกลับไม่ได้

  <p>การประกาศสงครามแตกหักกับปัญหายาเสพติด เป็นยุทธศาสตร์ที่รัฐบาลตอนนั้นต้องดำเนินการอย่างเร่งด่วน</p>

ชาวบ้านของผมมีหลายๆคนที่ ทยอยหายหน้าไปจากหมู่บ้าน ไปไหนไม่รู้ไม่กลับมาอีกเลย ทิ้งลูกเมียอยู่เพียงลำพัง...ช่วงนั้นมีข่าวว่าในเมืองมีเยาวชนเสพยาบ้ากันงอมแงม...

Roadmap ระยะที่ ๑ จึงเป็นปฏิบัติการที่รุนแรง ยึดพื้นที่ แยกสลาย ทำลายวงจรยาเสพติด ควบคุมตัวยา และผู้ค้ายาเสพติด (Supply) และ ด้านการแก้ไขปัญหาผู้เสพยาเสพติด (Demand) ...ชุมชนที่ถูกกล่าวหา ถูกผลกระทบทางสังคมรุนแรงอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้...หลายๆคนบอกผมว่า “ผมไม่มีทางเลือกจริงๆ” อ่านได้จากบันทึกผมที่เคยเขียนไว้ “กระบวนการกลายมาเป็นพ่อค้ายาเสพติด โศกนาฎกรรมบนดอยสูง”

รัฐบาลดำเนินการตาม Roadmap มาเรื่อยๆ จนถึง ระยะที่จะเสริมสร้างพลังแผ่นดินให้เข้มแข็ง ...ผมเถียงในใจว่า จะเข้มแข็งได้อย่างไร เมื่อคนในชุมชนชอกช้ำไปหมดแล้ว ...ตราบาปที่โยนให้ชุมชนเป็นผู้ก่อการแต่เพียงอย่างเดียวมันถูกต้องแล้วหรือ...การค้ายาเสพติดเป็นระบบทุรกรรมที่ใหญ่โต เกี่ยวข้องกับหลายฝ่ายที่สาวบุคคลไปไม่เคยถึง...

ความอ่อนแอ อ่อนล้าของชุมชนในพื้นที่แม่ฮ่องสอนปรากฏเด่นชัดขึ้นมาเรื่อยๆ จะสร้างชุมชนเหล่านั้นให้เข้มแข็งขึ้นมาได้อย่างไร?จะให้กำลังใจชุมชนในการก้าวต่อได้อย่างไร?

คำถามทั้งหมด เรามานั่งจับเข่าคุยกัน ระหว่าง ผม กับ พี่ชายของผม (พ.ท.ปิยวุฒิ โลสุยะ)นายทหารหนุ่มที่มีไฟแห่งอุดมการณ์ และความถูกต้อง...เป็นผู้ที่เกี่ยวข้องกับการแก้ไขปัญหายาเสพติดที่แม่ฮ่องสอน… เรามานั่งคุยฉันท์พี่น้อง...ลองคิดดูว่ามีหนทางใดบ้าง?ที่จะช่วยฟื้นชุมชนเหล่านี้...ทุกวันนี้ กำลังใจมันหดหายกันไปหมด เสียขวัญและเสียใจกับการจากไปของคนในชุมชน... มันร้ายแรงนักในความรู้สึกของชาวบ้าน…อย่างที่เราเห็นกันอยู่

สิ่งที่เราได้ข้อสรุปจากการคุยกันหลายครั้ง...ว่าน่าจะมีกิจกรรม หรือ งานพัฒนาสักอย่างเข้าไปในชุมชนเหล่านี้ โดยการพัฒนานั้น ต้องเสริมสร้างความรักความสามัคคี ส่งเสริมให้คนในชุมชนรักชาติ รักสถาบัน และอยากให้กิจกรรมนั้นนำไปสู่สิ่งที่ดีๆให้กับชุมชน

ผมได้อ่านเอกสารแผ่นพับ ของ สกว. สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย เรื่องราวเกี่ยวกับการทำงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น จึงได้ตัดสินใจอีเมลล์คุยกับผู้ประสานงานที่แม่ฮ่องสอน ... ตรงนั้นเป็นจุดเริ่มต้นที่เราเกิด งานวิจัยเพื่อท้องถิ่น ในการแก้ไขปัญหายาเสพติดที่แม่ฮ่องสอน(เราใช้ชื่อชุดโครงการว่า “กระบวนการเสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชนในชุมชนที่ได้รับผลกระทบจากปัญหายาเสพติด จ.แม่ฮ่องสอน”) ในชุดโครงการฯ ดังกล่าวประกอบด้วย โครงการวิจัยย่อย ๔ โครงการวิจัย( ๔ ชุมชน) ในชุมชนที่ได้รับผลกระทบโดยตรงกับปัญหายาเสพติดในจังหวัดแม่ฮ่องสอน ซึ่งได้แก่

  • บ้านรักไทย (จีนยูนนาน) อ.เมือง แม่ฮ่องสอน
  • บ้านรุ่งอรุณ (จีนนูนนาน) อ.เมือง แม่ฮ่องสอน
  • บ้านกึ้ดสามสิบ (ลีซู-ลีซอ) อ.ปางมะผ้า แม่ฮ่องสอน
  • บ้านสันติชล (จีนยูนนาน) อ.เมือง แม่ฮ่องสอน

...งานเสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชน งานสร้างปัญญา ในการแก้ไขปัญหา โดยนักวิจัยชาวบ้าน เริ่มต้นขึ้นในครั้งนั้น...

การเดินทางไกลของชุมชนสีขาวครั้งนี้...เป็นการเดินทางที่ยาวไกล แต่มีเป้าหมายที่ชัดเจน เราได้ร่วมกันสร้างสรรค์ปัญญา เพื่อพัฒนาท้องถิ่น ที่แม่ฮ่องสอน

เรื่องราวที่เป็นบทเรียนเหล่านี้ ผมกำลังเรียบเรียง เป็นต้นฉบับ ...หลังจากผมได้รับทุนการเขียนหนังสือ ประสบการณ์วิจัย จากพื้นที่ กรณี “การแก้ไขปัญหายาเสพติดแม่ฮ่องสอน” ซึ่งผมจะใช้ระยะเวลาในการเขียนเรื่องราว ผ่านหนังสือเล่มนี้...

 

</span>กรณี"บ้านสันติชล" อ.ปาย จ.แม่ฮ่องสอน   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p> <table border="0"><tbody><tr>

          

</tr></tbody></table>

สาวจีนยูนนาน"น้องอาผ่าง - น้องเหวิงจิง"  บ้านสันติชล อ.ปาย   

</span><p> </p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">“บ้านสันติชล” เป็นหมู่บ้านจีนยูนนาน ตั้งอยู่ไม่ไกลจากตัวอำเภอปายจังหวัดแม่ฮ่องสอน ปัจจุบันเราถือว่าเป็นชุมชนท่องที่ยวที่น่าสนใจอีกแห่งหนึ่งของอำเภอปาย </p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p><div style="text-align: center"></div></p>  <p>เราใช้กระบวนการศึกษาวิจัย เป็นเครื่องมือในการพัฒนาชุมชนจีนยูนนานแห่งนี้ เงื่อนไขในตอนแรกเป็นประเด็นปัญหาระดับชาติ ปัญหายาเสพติด ที่ผูกพันกับวิถีคนจีนแถบชายแดนในฐานะผู้ค้ารายใหญ่  ว่ากันว่าที่นี่ เป็นแหล่งพักยาเสพติดที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทยมาตรการการปราบปรามที่เด็ดขาดของรัฐบาลยุคนั้น เป็นการประกาศสงครามที่เสียเลือดเสียเนื้อ บรรยากาศแถบนั้น คละคลุ้งด้วยคาวเลือด การสูญเสีย และเสียงร่ำไห้ </p><p></p><p>สิ้นแล้วซึ่งกำลังใจ - - - ความหวาดระแวง และความล่มสลายผลพวงจากสงครามยาเสพติด ทำให้ชุมชนเหล่านี้อ่อนแอลงเรื่อยๆ  </p><p></p><p>เราคิดกันเรื่องความเข้มแข็งของชุมชน จะเป็นไปไม่ได้เลย หากชุมชนไม่มีความมั่นใจในชีวิต ในตอนนั้นเราคิดเรื่อง งานวิจัยที่เราจะนำเข้าไปให้ชุมชนได้ฉุกคิด และเกิดเวทีให้กำลังใจกันและกัน งานวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมที่เป็นเหมือนเครื่องมือเชื่อมคน สร้างงาน และเสริมกำลังใจในขณะนั้น เป็นงานที่ทำควบคู่“ปฏิบัติการทางจิตวิทยา” ของทหารราบที่ทำงานกับชุมชน ผมกับ  พท.ปิยวุฒิ  โลสุยะ เป็นที่ปรึกษางานวิจัย ได้ร่วมกับแกนนำ คิดหากระบวนการพัฒนาและแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้น ในขณะนั้นสิ่งที่เราจะทำได้ดีที่สุดคือ การให้กำลังใจ และให้โอกาส เป็นเพื่อนกับชาวบ้านร่วมคิด ร่วมทำ</p><p></p><p> เราโชคดีที่มีผู้นำชุมชนที่เข้าใจกระบวนการและช่วยกันทำงานหนักหน่วง โดยไม่ทราบว่าปัญหาที่เกิดขึ้นในขณะนี้จะผ่อนคลายลงเมื่อไหร่ เราคิดแต่เพียงว่า เราจะต้องทำ และทำให้ดีที่สุด ตรงนั้นเป็นการคิดของพวกเราในระยะแรกเริ่ม  </p><p> </p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ที่แม่ฮ่องสอนมีชุมชนจีนยูนนาน ที่ประสบปัญหาเหมือนกัน  3 ชุมชน รวมสันติชลด้วย ซึ่งเงื่อนไขยาเสพติดเรื่องของเครือญาติก็เป็นส่วนหนึ่ง จากการถอดบทเรียนเราก็ทราบว่า “เครือญาติ” เป็นปัจจัยหลักในการเป็นเครือข่ายผู้ค้ายาเสพติดที่เข้มแข็ง  …ในชุมชนทั้งหมดมีงานวิจัยเข้าไปแก้ไขปัญหาโดยใช้ประเด็นขับเคลื่อนการแก้ไขที่แตกต่างกัน รายละเอียดกระบวนการเหล่านี้ผมได้เรียบเรียงออกมาเป็นหนังสือขนาด 120 หน้า พ๊อกเกตบุค และจะตีพิมพ์ในปลายเดืนที่จะถึงนี้</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal" align="center"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal" align="center"></p><p align="center">น้องกุ้ยหั่ง บ้านสันติชลปาย</p><p></p><p> กระบวนการวิจัยที่สันติชล  มีการก้าวย่างที่น่าสนใจมากครับ เป็นเส้นทางไกลของชุมชนสีขาว - - - การทำงานท่ามกลางปัญหากดดัน การทำงานโดยผูกใจคนชุมชนในภาวะที่ระส่ำระสาย ความสำเร็จที่ค่อยๆเกิดขึ้นแม้จะไม่มากเราก็แสนดีใจเพราะเราไม่ได้เริ่มจากศูนย์ แต่เราเริ่มจากติดลบมาก่อน </p><p></p><p>มาถึงวันนี้ เราเริ่มเห็นภาพของความสำเร็จ และเราเห็นดวงหน้าเปื้อนรอยยิ้มของผู้คน . ..จากที่มีคราบน้ำตาและกำลังใจที่ขัดสนในอดีต ในฐานะคนทำงานวิจัย…เราภาคภูมิใจครับ  </p><p></p><p></p><p></p>