ผมเขียนเรื่องกระบวนการพัฒนาพื้นที่นวัตกรรมสระแก้วไว้ที่ (๑)  (๒)   (๓)  

วันที่ ๓ ธันวาคม ๒๕๖๗ ผมไปร่วมงานมหกรรมการศึกษาจังหวัดสระแก้ว เพื่อให้กำลังใจคณะผู้ดำเนินการ   โดยผมตั้งใจไปให้กำลังใจผ่านการตั้งคำถาม สู่การสะท้อนคิด   

การประชุมวันนี้ประสบความสำเร็จสูงมาก   ชี้ให้เห็นว่า พรบ. พื้นที่นวัตกรรมการศึกษาเปิดโอกาสให้โรงเรียนมีอิสระที่จะริเริ่มสร้างสรรค์กิจกรรมการเรียนรู้เพื่อผลลัพธ์การเรียนรู้ตามบริบทของนักเรียนของตนเอง   ช่วยให้ใช้ทรัพยากรได้อย่างมีประสิทธิภาพและประสิทธิผล    ส่งผลให้เกิดการพัฒนาครูจากการปฏิบัติงานประจำขึ้นโดยอัตโนมัติ    ทั้งนี้โดยมีการสนับสนุนจากหน่วยงานต้นสังกัด คือสำนักงานศึกษาธิการจังหวัด เขตพื้นที่การศึกษา และกลไกสนับสนุนภายนอก ซึ่งในกรณีของสระแก้วคือ กสศ., มูลนิธิทักษะเพื่ออนาคต, มรภ. วไลอลงกรณ์, ม. บูรพา  เป็นต้น   

ที่สำคัญที่สุด ตัวอย่างจากการประชุมวันนี้ ชี้ให้เห็นว่า Education Sandbox ช่วยลดการบีบคั้นปิดกั้นความริเริ่มสร้างสรรค์ของครู   เปิดโอกาสให้ครูได้มีโอกาสใช้ความสร้างสรรค์ของตน ร่วมกันในโรงเรียนคิดทดลองวิธีการยกระดับคุณภาพการเรียนรู้ของนักเรียน    มีการปรับปรุงและพัฒนาจนเห็นผลชัดเจน   นำมาเสนอเพื่อแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในวันนี้    เห็นได้ชัดเจนว่า ครูเจ้าของผลงานมีความสุข ความภาคภูมิใจ    นักเรียนที่มาเสนอผลงานจากโครงงานของตนก็มีความภาคภูมิใจ    ชอบวิธีเรียนแบบใหม่   

ผมจึงตีความว่า นวัตกรรมสำคัญที่สุด ของพื้นที่นวัตกรรมการศึกษา คือนวัตกรรมการให้อิสระ (autonomy) คู่กับความรับผิดชอบ (responsibility)  หรือความรับผิดรับชอบ (accountability) แก่ครูและทีมงานในพื้นที่   ให้โอกาสแสวงหาภาคีร่วมงาน โดยมีการพัฒนาภาคีร่วมงานไว้ให้เลือก ให้จับคู่ร่วมมือกันเอง    ไม่ใช่เอาแต่รอรับทรัพยากรและรูปแบบการทำงานในลักษณะคำสั่ง จากหน่วยเหนือเพียงอย่างเดียว   

ทั้งนิทรรศการผลงาน และคำอภิปรายบนเวทีของผู้บริหารและครู บอกชัดเจนว่า ทั้ง ๘๔ โรงเรียนในพื้นที่นวัตกรรมสระแก้วได้ใช้และเห็นคุณค่าของการเรียนรู้เชิงรุก (active learning) อย่างแน่นแฟ้น    และเห็นคุณค่าของการทำหน้าที่ครูโดยตนทำหน้าที่ออกแบบกระบวนการเรียนรู้เอง    ไม่ใช่เปิดหนังสือคู่มือแล้วทำตาม   

ครูหลายคนกล่าวในเวทีอภิปรายว่า การเข้าโครงการพื้นที่นวัตกรรมให้อิสระแก่โรงเรียนและครูในการใช้งบประมาณซื้อหนังสือ   ได้ซื้อหนังสือที่ต้องการใช้จริงๆ    ไม่ใช่ต้องรับหนังสือตามรายการที่ส่วนกลางกำหนดและส่งมาให้   รับแล้วก็เก็บไว้ ไม่ได้ใช้ เพราะไม่ตรงความต้องการ   มีคนบอกว่าส่วนกลางที่ทำหน้าที่กำหนดหนังสือได้ค่าตอบแทนลับๆ จากบริษัทหนังสือ   และที่อดีตรองนายกรัฐมนตรีท่านหนึ่งขวางหลักสูตรฐานสมรรถนะก็เพราะผลประโยชน์ของบริษัทหนังสือเรียน   ไม่ทราบว่าข้อมูลลับที่พูดกันเกร่อนี้เป็นความจริงหรือไม่   

ผมรับทราบว่า รายชื่อผู้เข้าประชุมราวๆ ๔๕๐ คน   แต่เอาเข้าจริงมีคนมาร่วมกว่า ๕๐๐ คน  โดยดูจากอาหาร   และดูจากคนในห้องประชุม (ของวิทยาลัยเทคนิคสระแก้ว) ที่แน่นอยู่ตลอดเวลา   

ความเอาจริงเอาจัง สัมผัสได้จากการอภิปรายบนเวที   เป็นถ้อยคำของผู้ปฏิบัติจริง แล้วสะท้อนคิดนำมาแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในที่ประชุม   เล่าประสบการณ์จากความยากลำบากเบื้องต้นในสองปีแรก   แล้วเกิดผลดีต่อการเรียนรู้ของนักเรียน เกิดความสุขความภูมิใจ  และเกิดข้อเรียนรู้ในการทำหน้าที่ครูคุณภาพสูง

ตอนเดินทางกลับ การพูดคุยกับ ศน. รจนา เทียนจันทร์ ช่วยยืนยันความเชื่อของผมว่า กิจกรรมสร้างสรรค์อย่างพื้นที่นวัตกรรมการศึกษานี้   เป็นข้อมูลชั้นดีสำหรับการทำงานวิชาการ   ทั้งเพื่อการตีพิมพ์ (หากเป็นนักวิชาการในมหาวิทยาลัย)  และเพื่อการทำชิ้นงานเพื่อเลื่อนวิทยะฐานะ   ทั้งของ ผู้บริหาร  ของ ศน. และของครู   

ผมอยากเห็นกระบวนการช่วยชี้แนะผู้ปฏิบัติงานพัฒนานวัตกรรมการศึกษา   ให้รู้จักวิธีตั้งเป้าการพัฒนาอย่างมีหลักการหรือทฤษฎี  วิธีเก็บข้อมูลให้มีความแม่นยำน่าเชื่อถือ  วิธีวิเคราะห์และสังเคราะห์ข้อมูลนำมาแปลผล   เพื่อสรุปและเสนอแนะให้เป็นวิชาการ  เพื่อช่วยให้ผู้ปฏิบัติงานนวัตกรรมเพื่อนักเรียน ได้มีผลงานวิชาการหนุนความเจริญก้าวหน้าของตนเองด้วย   

ผมขอขอบคุณ ศน. นงค์นุช บุตรสนาม  และ ศน. รจนา เทียนจันทร์ ที่กรุณานั่งรถไปรับและไปส่งผมที่บ้าน   ช่วยให้ผมได้มีโอกาสถามเรื่องราวในวงการศึกษา ได้รับรู้ความเป็นไปในสังคมผู้ทำงานในระบบการศึกษา   สำหรับเป็นข้อมูลประกอบการทำงานเพื่อร่วมยกระดับคุณภาพการศึกาของประเทศอย่างรู้เท่าทันความเป็นจริง      

วิจารณ์ พานิช

๕ ธ.ค. ๖๗