ผลสัมฤทธิ์ของนักเรียนโรงเรียนบ้านหนองแก   จากนวัตกรรมชั้นยอดของ ผอ. เนาวะรัตน์ ถาวร   ก่อความพิศวงให้ผมมาก    เป็นโจทย์ติดสมองว่าการที่นักเรียนเรียนแบบท่องจำ    มีตัวช่วยคือ ๔ สีบอกพยัญชนะตัวต้น ตัวสะกด สระ และวรรณยุกต์    คำถามของผมคือ ผลสอบของนักเรียนสูงลิ่วบอกอะไรเรา

เช้าวันอาทิตย์ที่ ๒ มิถุนายน ๒๕๖๗ หลังจากนอนจนตะวันโด่ง   ลุกขึ้นมาคิดต่อ ผมก็คิดออก   แต่จะเป็นการคิดที่ถูกหรือผิด ไม่รับรอง   คือต้องเชื่อครึ่ง ไม่เชื่อครึ่ง    เอาไปทดลองตามแนวคิดของ Kolb’s Experiential Learning Cycle  เสียก่อนแล้วจึงเชื่อ 

นวัตกรรมของ ผอ. เนาวะรัตน์ เป็นนวัตกรรมช่วยความจำ   เป็นนวัตกรรมชั้นยอด คิดขึ้นเอง ไม่ได้ลอกเลียนใคร    สมควรแก่การยกย่องและนำไปเผยแพร่ เพื่อใช้งาน  

แต่ในยุคนี้ เราต้องการรูปแบบการเรียนรู้ ที่ช่วยให้นักเรียนเรียนในระดับที่สูงกว่าความจำ    ตามแนวทางของ Bloom’s Taxonomy   คือต้องไปให้ถึงการคิดแก้ปัญหา และการสร้างสรรค์สิ่งใหม่ๆ    การเรียนแบบ Active Learning ที่ กสศ. ร่วมกับคุณ Paul Collard นำมาจัดประชุมปฏิบัติการฝึกวิธีการให้แก่วงการศึกษาไทยในชื่อ Workshop Active Learning,  Dialogic Teaching   Bilingual Teaching, Thai PILA   เป็นการฝึกวิธีจัดการเรียนรู้แบบ Active Learning ให้นักเรียนเรียนรู้เพื่อฝึกการคิดระดับต่างๆ    ซึ่งเป็นรูปแบบการเรียนรู้แห่งศตวรรษที่ ๒๑   

คิดออกแล้ว   นักเรียนของ ผอ. เนาวะรัตน์ สอบข้อสอบของระบบวัดผลไทยได้คะแนนสูงลิ่วเพราะสองเหตุผล   (๑) เพราะเด็กเห็นผลงานของตนเอง (visible learning) ส่งผลให้เกิดกำลังใจในการเรียน  เรียนอย่างมีความสุข  (๒) เพราะข้อสอบเน้นสอบความจำ   

สรุปว่า ผมตีความว่าขณะนี้วงการศึกษาไทยกำลังเดินผิดทาง   คือเดินอยู่ในระบบการศึกษาแห่งศตวรรษที่ ๑๙ และ ๒๐   ไม่เดินตามระบบการศึกษาแห่งศตวรรษที่ ๒๑   เพราะการสอบก็ยังสอบความจำ    ไม่สอบการคิด ที่เป็นทั้งการคิดขั้นต่ำไปถึงการคิดขั้นสูง 

นี่คือโจทย์ของการศึกษาไทย

เป็นโจทย์ที่ถูกหรือผิด ผมไม่กล้ารับรอง

โจทย์คือ เรากำลังขับเคลื่อนการศึกษาไทยในรูปแบบที่กำลังสร้างพลเมืองคุณภาพต่ำอยู่หรือเปล่า   เพราะหลงพอใจเฉลิมฉลองผลสำเร็จระดับที่นักเรียนจำได้  ตอบข้อสอบระดับวัดความจำได้    ใช่หรือไม่    เรายืนยันได้ไหมว่า ข้อสอบของหน่วยงานวัดผลสัมฤทธิ์ของระบบการศึกษา   เน้นข้อสอบวัดการเรียนรู้ระดับบนๆ ของ Bloom’s Taxonomy 

เรามีตัวอย่างรูปแบบการจัดการเรียนรู้ แบบเรียนรู้เชิงรุก ที่ยืนยันได้ว่า นักเรียนได้ฝึกการคิดระดับสูงตาม Bloom’s Taxonomy หรือไม่    โดยมีตัวอย่างวิธีจัดแบบที่มีใน workshop ที่ กสศ. สนับสนุนให้จัด   มีคุณ Paul Collard เป็นวิทยากรใหญ่     ที่ผมทราบอย่างไม่เป็นทางการว่า มีสถาบันผลิตครูบางแห่งต่อต้าน    และ ศน. สองท่านของสระแก้ว (รจนา เทียนจันทร์  และนงค์นุช บุตรสนาม)  พยายามติดตามเรียนรู้อยู่อย่างไม่ลดละ        

ทราบว่าสระแก้วจะจัด workshop Thai PILA ตอนปลายเดือนมิถุนายนนี้    เป็นไปได้ไหม ที่จะตั้งเป้าหมายเพื่อให้ผู้เข้าร่วมเห็นโอกาสพลิก (transform) เป้าหมายการศึกษาสระแก้ว   จากเรียนรู้ระดับล่างคือท่องจำ  สู่การเรียนรู้ระดับสูง คือฝึกคิด ที่เน้นการคิดระดับสูงคือแก้ปัญหาและสร้างสรรค์   ที่ทำได้ไม่ยากตามวิธีการใน workshop   แต่ต้องการความเข้าใจของผู้นำในจังหวัด    ผู้นำที่เหมาะสมคือ ผู้อำนวยการโรงเรียน (แบบ ผอ. เนาวะรัตน์) ที่แสดงภาวะผู้นำการเปลี่ยนแปลงอยู่แล้ว   ครูแกนนำ,  ศน., และอาจมีผู้นำที่เกษียณไปแล้ว   มาเข้า workshop เพื่อจับประเด็นหลักของการศึกษาที่ถูกยุคสมัย   แล้วกลับไปเป็นผู้นำการเปลี่ยนขาดระบบของสระแก้ว 

ผมอยากเห็นสระแก้วเป็นผู้นำการเปลี่ยนขาด (transform) ระบบการศึกษาไทย    TSQM-A ที่ร่วมกันยกระดับระบบการศึกษา   จากการเรียนรู้แบบเน้นท่องจำ    สู่การเรียนรู้แบบเน้นการคิดระดับสูง   

วิจารณ์ พานิช

๒ มิ.ย. ๖๗