ท่ามกลางวิถีเศรษฐกิจที่แข่งขัน ทำอย่างไรให้ก้าวเข้าสู่ เศรษฐกิจพอเพียง เศรษฐกิจที่สามารถอุ้มชูตนเองได้ (Relative self-sufficiency)

เสียงเล่าจาก ชาวบ้านชาวลีซูคนหนึ่ง ที่รู้จักคุ้นเคยผมดี โทรมาพูดคุยสารทุกข์สุกดิบ ในตอนสายของวันหนึ่ง

"ปีนี้แย่เลย...ราคาผลผลิตไม่ดี" เสียงบอกเล่าเจือความกังวลอย่างเห็นได้ชัด

บนดอยสูง ที่เป็นพื้นที่ตั้งของพี่น้องชาวไทยภูเขาเผ่าลีซู ในอำเภอปางมะผ้า เป็นพื้นที่ที่ผมได้สัมผัสวิถีชีวิตพวกเขาอย่างใกล้ชิดในช่วงหลายปีก่อน

อาชีพของชาวบ้านเป็นเกษตรกรรมทั้งหมด ปลุกข้าวไร่ไว้กิน ปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ และนอกจากนั้นเป็นพืชเกษตรที่เป็นพืชเศรษฐกิจ หลักๆ ได้แก่ ขิง เผือก และ ถั่วแดง

เมื่อไม่กี่ปี ราคาขิงแพงสุดๆ ปรากฏการณ์ที่ขิงแพงสุดๆนี่เอง เป็นเหตุให้ป่าแถบนั้นถูกถางเป็นไร่ขิง เกิดเป็นกรณีพิพาทกับป่าไม้อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้...ในที่สุดป่าก็ถูกแปรสภาพเป็นไร่ขิงขนาดใหญ่ในเวลาต่อมา

เขาบอกว่า "ขิง" ต้องปลูกในพื้นที่ใหม่ๆทุกปี  มิฉะนั้นขิงจะเป็นโรคง่าย และควบคุมโรคขิงลำบาก การเปิดพื้นที่เพาะปลูกใหม่ๆจึงเป็นทางเลือกที่ต้องเสี่ยงกับเจ้าหน้าที่บ้านเมือง

ปลูกกันเยอะ ปลูกกันเพื่อหวังผลราคาขิงแพง ซื้อรถยนต์โก้ๆ ขับเหมือนเพื่อนบ้านสักคน เป็นความหวังของพี่น้องชาวบ้านที่ผมได้พูดคุย

ทั้งแรงงาน ทั้งปุ๋ย ยาฆ่าแมลง ระดมลงสู่ไร่อย่างเต็มพิกัด เพียงเพื่อให้ผลผลิตได้ตามที่ต้องการ...ใครจะเชื่อว่า อำเภอเล็กๆมีอัตราการใช้สารเคมีสูงมากจนน่าตกใจ (ข้อมูลคร่าวๆจากที่สอบถามร้านค้าในตัวอำเภอ)

เพื่อรายได้งาม...ชาวบ้านจึงใช้ชีวิตอยู่ในไร่ อย่างไม่รู้จักเหน็ดเหนื่อย ทุกคนเห็นกองเงินที่ฝังอยู่ในไร่ของพวกเขา

มันไม่ผิด....ที่ชาวบ้านคิดแบบนี้ เพราะเป็นอาชีพที่สุจริต และใช้แรงงานของตนเอง แต่ชาวบ้านลืมคิดถึงผลกระทบที่เกิดขึ้นต่อสุขภาพตนเอง ทั้งกายและจิตใจ

อยู่กับปุ๋ยเคมี และยาฆ่าแมลงเกือบทั้งปี...สุดท้ายผลผลิตออก ราคาไม่ดี ก็ทุกข์หนัก เครียดถึงที่สุด วัฎจักรแบบนี้ผมเห็นจนเคยชิน...แต่ชาวบ้านยอมเพราะอาศัยเสี่ยงดวง

ความรุนแรงของระบบเศรษฐกิจตลาด(Market Economy) หรือเศรษฐกิจแบบทุนนิยม(Capitalism) ซึ่งตั้งอยู่บนหลักการของการสะสมส่วนเกิน และทำให้ผู้ผลิตตั้งความหวังไว้กับ "กลไกราคา" คือ อุปสงค์ และอุปทาน ในตลาดว่าจะทำหน้าที่ของมันอย่างตรงไปตรงมาโดยไม่มีอคติ

ถึงวันนี้ คนบนดอยก็ทุกข์แบบไม่มีทางเลือก ....

โจทย์ใหญ่ของคนทำงานที่ปางมะผ้า คงต้องขบคิดกันอย่างหนัก ทุกภาคส่วน และชุมชนเอง ในการที่จะแก้ไข ปัญหาที่เกิดขึ้น เพราะวิถีเศรษฐกิจแบบนี้ ส่งผลกระทบต่อทุกอย่างโดยภาพรวม

มานั่งคุยกันเรื่อง "ความสุขที่แท้"

ท่ามกลางวิถีเศรษฐกิจที่แข่งขัน ทำอย่างไรให้ก้าวเข้าสู่ เศรษฐกิจพอเพียง เศรษฐกิจที่สามารถอุ้มชูตนเองได้ (Relative self-sufficiency)

เป็นงานใหญ่ และงานที่ท้าทายสำหรับ การพัฒนาที่ยั่งยืน ของอำเภอเล็กๆ ในแม่ฮ่องสอน แต่คิดว่าไม่ยากเกินไป เพราะที่นี่มีทุนธรรมชาติที่เพียบพร้อม เหมาะสมอย่างยิ่งสำหรับวิถีชีวิตที่พอเพียง

ขอเพียงให้เริ่มคิด...ก่อนที่จะสายไป