คลุกสถานที่มาหลายวัน ผ่านตาเรื่องเสือมาแล้ว ฟังคุณค่าเสือมาแล้ว มาเห็นแผ่นประกาศหลักสูตรท้องถิ่นเสือโคร่งศึกษาเพื่อการอนุรักษ์ผืนป่ามรดกโลกห้วยขาแข้งที่นี่ ผสมผสานกับเนื้อหาป่าและความหลากหลายของเห็ดกินได้ ตามหลักคิดของมูลนิธิที่ "ใช้วิชาการนำการจัดการ" ก็ยังมองไม่ออกว่าเรื่องซึ่งคนไม่คิดว่าจะเกี่ยวกันอย่างเขื่อนกับเสือจะลงเอยอย่างไร

เด็กโชคดีที่มีหลักสูตรท้องถิ่นศึกษาของตน

รู้สึกเหมือนมีอะไรขัดกับความเข้าใจเมื่อเชื่อมโยงเรื่องป่ากับเสือ เสือกับเขื่อน เมื่อฟังว่าในรายงาน EHIA ระบุว่าไม่มีเสือและไม่เจอเสือในพื้นที่ที่จะสร้างเขื่อนและพื้นที่ใกล้เคียงที่อยู่ในรัศมี ๒ กิโลเมตร ฉะนั้นพื้นที่ที่จะสร้างเขื่อนจึงเป็นพื้นที่เล็กมากเมื่อเทียบกับผืนป่าตะวันตกทั้งผืน (๐.๑% ของผืนป่าตะวันตกหรือหมื่นกว่าไร่) สัตว์ป่าไม่น่าจะเป็นไร

ขอไล่เรียงเรื่องราวที่รับรู้เกี่ยวกับเสือมาแบ่งปัน ประมาณนี้ :

- เสือโคร่งเป็นสัตว์ที่ต้องการเหยื่อเป็นอาหารจำนวนมาก ยิ่งช่วงที่มีลูกอ่อนยิ่งต้องการอาหารมากกว่าเดิมหลายเท่า ถ้าในพื้นที่อาศัยมีประชากรสัตว์ป่าที่เป็นเหยื่อไม่มากพอ แม่เสือโคร่งไม่สามารถเลี้ยงลูกให้อยู่รอดได้  ตรงนี้ได้เห็นวิดิโอเสือโคร่งกำลังเลี้ยงลูก ทำให้เชื่อว่าป่าแม่วงก์มีเสืออยู่จริงๆ

- ป่าริมลำธารแม่เรวาเป็นพื้นที่ราบที่มีหญ้าขึ้นมากมาย พื้นที่เล็กๆไม่กี่สิบตารางกิโลเมตรตรงนี้จึงเป็นแหล่งอาหารชั้นดีของพวกสัตว์เท้ากีบ เช่น เก้ง หรือกวาง ซึ่งดึงดูดให้เสือโคร่งเข้ามาหากิน ป่าริมลำธารแห่งนี้จึงเป็นหัวใจแห่งการอยู่รอดของสัตว์ป่าทุกชนิด ตรงนี้ได้เห็นหญ้าและน้ำสะอาดที่ลานนกยูงแล้ว สิ่งมีชีวิตไม่มีน้ำอยู่ไม่ได้ ไม่มีอาหารก็ไม่รอด หากจะไม่มีพื้นที่แบบนี้อีกต่อไปเมื่อเกิดเขื่อน เมื่อน้ำเริ่มท่วมป่าตรงนี้ สัตว์ป่าจะได้รับการช่วยเหลือและเยียวยาให้อยู่รอดอย่างไร มีรายละเอียดใน EHIA ยังไง ไม่ได้ยินข้อมูลจากแหล่งไหนบอกเล่า

เชื่อได้ยังไงว่าไม่มีเสืออยู่แถวนี้

- ในผืนป่าตะวันตกมี ๒ จุด คือป่าห้วยขาแข้งและป่าแม่วงก์เท่านั้น ที่เสือโคร่งพอจะยังล่าเหยื่อหากินได้โดยไม่ถูกรบกวนจากคน เสือโคร่งจะใช้ชีวิตวนเวียนไปมาระหว่างป่าห้วยขาแข้ง ป่าแม่วงก์ และป่าคลองลาน การสร้างเขื่อนแม่วงก์จะทำให้คนรุกป่า เสือโคร่งจะถูกรบกวน และมีพื้นที่อาศัยหดลง

- ก่อนปีพ.ศ. ๒๕๔๕ ไม่มีร่องรอยเสือเลย แต่ปัจจุบันนี้ ประเทศไทยมีเสือโคร่งเหลืออยู่ประมาณ ๒๐๐ ตัว อยู่ในผืนป่าตะวันตกประมาณ ๒๐ ตัว สำรวจพบที่แม่วงก์ประมาณ ๑๑ ตัว หากป่าไม่อุดมสมบูรณ์พอ มีเสือจำนวนขนาดนี้ไม่ได้

- องค์กรต่างประเทศที่อยากศึกษาเรื่องเสือโคร่งต้องมาที่ห้วยขาแข้ง มาดูว่ามีการบริหารจัดการอย่างไรจึงอนุรักษ์เสือโคร่งไว้ได้ ผืนป่าตะวันตกจึงมีสถานะเป็นพื้นที่อนุรักษ์เสือโคร่งระดับโลก หากรัฐยอมสูญเสียเพื่อแลกความสูญเสียอันเนื่องมาจากปัญหาน้ำท่วม ก็อยากรู้ว่าในรายงาน EHIA พบความสูญเสียอะไร มีหนทางแก้ความสูญเสียใหม่อย่างไร และใครแก้

- ที่นับจำนวนเสือได้ ก็เพราะลายพาดกลอนของเสือแต่ละตัวเป็นเรื่องเฉพาะเหมือนลายนิ้วมือคน อืม ตรงนี้เป็นเรื่องใหม่ที่ไม่เคยรู้มาก่อน

นิทรรศการเสือที่ห้วยขาแข้ง

- เสือตัวผู้ต้องการครอบครองพื้นที่อาศัยมากกว่าเสือตัวเมีย ตัวผู้ใช้พื้นที่ราวๆ ๒๐๐-๓๐๐ ตารางกิโลเมตร ตัวเมียใช้พื้นที่ ๖๐-๘๐ ตารางกิโลเมตร ตรงนี้ทำให้รู้ว่าบ้านเสือมีบริเวณกว้างใหญ่กว่าที่คาดไว้เดิม

เสือ เขตกระจายพันธุ์ของเสือโคร่งในปัจจุบัน

- เสือโคร่งเป็นสัญลักษณ์หลักของการอนุรักษ์ เพราะเป็นสัตว์ป่าที่มีบทบาทสำคัญในระบบนิเวศและเป็นตัวชี้วัดความอุดมสมบูรณ์ของผืนป่า เพราะเสือจะอยู่อาศัยในผืนป่าที่สมบูรณ์เท่านั้น  ได้เห็นกวาง เลียงผากับตามาแล้วที่ห้วยขาแข้ง วันนี้มาเห็นเห็ดหลากหลายผนวกเข้าอีก จึงไม่กังขากับความอุดมสมบูรณ์ของป่าแถบนี้แล้ว 

ประเภทของป่าที่นำมาแบ่งปัน น่าจะมีจุดประสงค์เพื่อสร้างความเข้าใจให้ตรงเมื่อกล่าวคำว่า "ป่า" จึงมีนิยามของป่าตามพ.ร.บป่าไม้ ป่าตามภูมิปัญญาอีสาน ป่าครอบครัว ระบบนิเวศป่าที่ขยายรายละเอียดไว้ให้เรียนรู้

เมื่อรายการบนเวทีจบลงตามเวลา พี่บู๊ดก็ส่งต่อให้พี่ขาใหญ่เริ่มพิธีการทางศาสนา ชาวเฮที่จะเดินทางกลับรับพรจากพระสงฆ์แล้วจึงแยกย้ายกัน ผู้ที่ยังอยู่ต่อเดินมาส่ง บอกลาพร้อมแลกกอดเติมพลังก่อนจากให้กันและกัน 

บอกลากันก่อนเดินทาง

๔ เกลอพี่น้องเดินทางด้วยกันเช่นขามา เดินทางจนลืมหิว ท้องร้องเตือนจึงแวะหาข้าวเที่ยงกินกัน อิ่มก็ไปต่อ ถึงบ้านสาวน้อยเสียงเหน่อจวน ๔ โมงเย็น แม่ยุพินเตรียมขนมไว้ให้ชิมหลายอย่าง อร่อยสมเป็นฝีมือชั้นครู น้องโย่งทำกิจกรรมต่อหลังเลิกเรียนจึงไม่เจอกัน อ.พิสูจน์ยังมาไม่ถึง

    บ้านนี้ทำขนมหวาน มิน่าลูกๆจึงเสียงหวานแจ่ม

คลายความล้ากันแล้วไปกันต่อโดยไม่ได้เจออ.พิสูจน์ ถึงปราณบุรีเกือบ ๒ ทุ่มแวะกินข้าวต้มแล้วตกลงใจแวะพักที่หาดแห่งหนึ่งในแถบนั้น ใช้เวลาอีก ๑ วัน ๑ คืนจึงกลับถึงบ้าน รวมเวลาร่วมทริปเฮฮาศาสตร์ในคร้งนี้ ๖ คืน ๗ วัน

ขนมของฝากที่ติดมือกลับบ้าน

๙-๑๑ ธันวาคม ๒๕๕๖

 หมายเหตุ

- EHIA ย่อมาจาก EIA และ HIA คือการศึกษาผลกระทบของสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ เมื่อมีการศึกษา EIA ผลกระทบด้านสุขภาพจะเป็นส่วนหนึ่งของการศึกษา

- EIA  จะประเมินผลกระทบซึ่งโครงการพัฒนาจะมีต่อสุขภาพหรือความสมบูรณ์ของสิ่งแวดล้อมทั้งทางบวกและทางลบ ความเสี่ยงที่จะมีผลต่อสภาพความสมบูรณ์ของระบบนิเวศและการเปลี่ยนแปลงที่จะเกิดขึ้นต่อธรรมชาติซึ่งบางครั้งอาจนำไปสู่ภัยพิบัติต่อสิ่งแวดล้อมที่ร้ายแรง