ผมเริ่มเห็นกล้าไม้ ในชุมชนที่กำลังจะเติบโตแล้ว...


 ภาพสาวปกาเกอเญอจาก www.weanghaeng.th.gs/

เมื่อคืน...ผมได้มีโอกาสไปทำเวทีการค้นหาโจทย์วิจัยในชุมชน ร่วมกับ คณะครู ศบอ.ปาย โชคดีที่ได้เจออาจารย์ผุสดี (คนเก่ง) ด้วย

อาจารย์สุรินทร์  หมูคำ ผู้ประสานงานเวทีนี้ มาสบทบหลังจากที่ผมไปถึง บ้านห้วยแก้วสักพัก..ใหญ่ๆ

บ้านห้วยแก้วเป็นหมู่บ้านกระเหรี่ยง หรือเราอาจเรียกพวกเขาว่า "ปกาเกอญอ" ขนาดประมาณ ๕๐ หลังคาเรือน ชุมชนตั้ง อยู่ก่อนถึงอำเภอปาย แม่ฮ่องสอน ...นับว่าเป็น ชุมชนพี่น้องกระเหรี่ยงที่เข้าถึงง่ายและสะดวกสบายที่สุด

คืนนี้อากาศดี ฝนไม่ตก ชาวบ้านที่เป็นคณะกรรมการทยอยมาเกือบครบ ผมและทีมของ ศบอ. ก็รอชาวบ้านมาให้ครบก่อน เราไม่รีบ เพราะเข้าใจว่า..ช่วงนี้ชาวบ้านเองก็ต้องลงไร่นา ทำงานตอนกลางวัน

ผมเริ่มทำเวทีเกือบสองทุ่มครึ่ง ...เริ่มต้นด้วยการแนะนำตัวเองและทีมงาน ว่าเป็นใครมาจากไหน..แต่ผมก็คิดว่า ชาวบ้านรู้จักผมส่วนหนึ่ง เพราะอาจเคยเห็นผมตั้งแต่เด็ก ..การสร้า้งความสนิทสนมจึงเป็นการแนะนำตัวแบบง่ายๆ 

เกริ่นเรื่องเวทีแรกที่บรรดาครู ศบอ. ได้จัดแล้วในชุมชน เป็นเวทีลักษณะประชาคม และได้ปัญหาของชุมชนมาชุดหนึ่ง..(ชุดใหญ่) เป็นปัญหาอย่างที่ผมเคยเขียนไว้ในบันทึกก่อนหน้านี้

วันนี้จึงเป็นการค้นหาของดี บ้านห้วยแก้ว...ผมมาชวนกันมามามองดู "ของดี"บ้านเรา โดยการระดมความเห็นผ่านการนั่งสนทนาพูดคุยอย่างเป็นธรรมชาติ บรรยากาศในเวทีเป็นกันเอง และไม่เร่งเร้า...ทุกอย่างจึงดำเนินไปได้ด้วยดี

ศักยภาพชุมชนที่เราได้จากเวที จะเห็นได้อย่างชัดเจนว่า พี่น้องกระเหรี่ยง มีของดีที่เป็นภูมิปัญญาดั้งเดิมของกลุ่มชาติพันธุ์เยอะมากมาย

ที่บ้านห้วยแก้วมีสิ่งดีๆ ที่พอประมวลได้ดังนี้

  • วัฒนธรรมกระเหรี่ยง ประเพณีต่างๆ เช่น ประเพณีมัดมือ
  • วัฒนธรรมการแต่งกาย ที่สวยงามน่ารัก ดูจากภาพยนตร์โทรทัศน์ช่อง ๗ ตอนหัวค่ำก็จะเห็น
  • การผลิตข้าวซ้อมมือแบบกระเหรี่ยง
  • การจักสานที่เป็นเอกลักษณ์
  • การทอผ้าฝ้ายกระเหรี่ยง
  • การฟอกย้อมด้วยสีธรรมชาติ

โดยเฉพาะการฟอกย้อมด้วยสีธรรมชาติ ที่นำพืชหลากหลายชนิดมาใช้เป็นวัตถุดิบในการให้สี ผมสนใจเป็นพิเศษ เพราะภูมิปัญญาด้านนี้ หากเราไม่อนุรักษ์ สืบทอดไว้ ในที่สุดก็จะหายไป...

เราจึงคุยกันในประเด็นนี้พอสมควร ทราบมาว่าโรงเรียนในชุมชนได้ทำหลักสูตรท้องถิ่น ประเด็นนี้ไว้ด้วยแล้ว(ขอปรบมือดังๆให้โรงเรียน) ส่วนในการส่งเสริมอาชีพทอผ้าฟอกย้อมสีธรรมชาติ ชาวบ้านบอกว่า มีปัญหาเรื่องการตลาด เพราะผ้าที่ฟอกย้อมออกมาแล้วนำมาทอ ขายไม่ได้...แต่ประเด็นนี้ขัดแย้งกับความคิดของผม ผมเห็นว่า สินค้าชุมชนที่เป็นสินค้าจากธรรมชาติเป็นที่นิยม แต่ชาวบ้านบอกว่า..เขาขายไม่ได้  อาจจะมีปัจจัยอื่นๆที่ผมยังไม่ได้ศึกษาเชิงลึก

ท่านผู้อ่านบันทึก หากพอมีความรู้เรื่องนี้ เรื่องการพัฒนาตลาด หรือมี ช่องทางการขายสินค้าชุมชน(ผ้าฟอกย้อมสีธรรมชาติ) ...เข้ามาแลกเปลี่ยนกันครับ...เพราะผ้าทอที่นี่สวยงามและทนทานด้วยสีธรรมชาติ สีสวยครับ

ท้ายสุดเราคุยกันเรื่อง "ธา" ธาคือ เพลงร้อง เพลงที่ใช่เกี้ยวพาราสีของหนุ่มสาว และทราบจากในเวทีว่า "ธา" ก็ใช้ในหลายๆโอกาสในวิถีของกระเหรี่ยง ทั้งงานแต่งงาน ขึ้นบ้านใหม่ งานศพ หรือร้องกันในไร่...เดี๋ยวนี้เริ่มสูญหาย และเด็กๆเยาวชนกระเหรีี่ยงรุ่นใหม่ ลืมๆ และไม่สนใจแล้ว...

สุภาษิตปกาเกอญอ ส่วนหนึ่งของ "ธา" ที่พี่ไพบูลย์เขียนให้เราดูในเวที 

 

ประเด็นนี้คุยกันยาวครับ...เพราะชุมชนเห็นว่าเป็นปัญหา เป็นวิกฤตหนึ่งที่ชุมชนอยากจะแก้ไข อยากจะมีกระบวนการฟื้นฟู "ธา" ให้คงอยู่กับพี่น้องกระเหรี่ยงต่อไป

ว่าเรื่อง"ธา" พี่ไพบูลย์ ชอบพอ สมาชิกชุมชนคนหนึ่ง บอกว่า "ธา" เป็นภูมิปัญญาด้าน ภาษา ของกระเหรี่ยงการศึกษา "ธา" ก็จะส่งผลดีทั้งการออกเสียงศัพท์ และการเขียน...ดังนั้น การพัฒนาฟื้นฟู และอนุรักษ์ "ธา" น่าจะเป็นทางออก ทางเลือกในการแก้ไขปัญหาที่เป็นอยู่...พี่ไพบูลย์พูดถึง  การท่องเที่ยวโดยชุมชนที่พอจะมีฐานอยู่บ้านในชุมชนห้วยแก้ว ว่าสิ่งนี้จะปูฐานไปจนถึงการพัฒนาการท่องเที่ยวโดยชุมชนในอนาคต... ผมชื่นชมพี่ไพบูลย์ผู้มองการณ์ไกลคนนี้เป็นอย่างยิ่ง 

ผมได้สรุปเวที และอำลาชุมชนไปในคืนนี้...ด้วยใจที่อิ่มเอบเช่นทุกครั้งเวลาไปทำงานกับชุมชน

ผมเริ่มเห็นกล้าไม้ ในชุมชนที่กำลังจะเติบโตแล้ว... 

 

 กลุ่มชาติพันธุ์ที่หลากหลายในจังหวัดแม่ฮ่องสอน ถิ่นงาม ลือนาม "เมืองสามหมอก"