ในช่วงปลายปีก่อน ผมได้มีโอกาสเข้าไปทำงานวิจัยในภายใต้ชื่อ "โครงการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมเพื่อเสริมสร้างเศรษฐกิจชุมชนบ้านผาตูบ ตำบลผาสิงห์ จังหวัดน่าน" โดยความร่วมมือของนักศึกษามหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์ วิทยาเขตน่ากับองค์การบริหารส่วนตำบลผาสิงห์ครับ

          ในการจัดเวทีวันนั้น เรื่องแรกที่เรามีพูดคุยกันก็คือ "ประวัติศาสตร์ของชุมชน" ครับ โดยคืนนั้นก็ได้รับเกียรติเป็นอย่างสูงจากท่านเจ้าอาวาสวัดผาตูบ ที่เป็นทั้ง "คุณเอื้อ" ในการให้เราใช้ศาลาของทางวัดในการจัดเวทีชุมชนครั้งนั้น และท่านก็ยังได้เล่าถึงประวัติความเป็นมาของ "บ้านผาตูบ" ให้พวกเราฟังด้วยครับ ความว่า

 

 

คนเฒ่าคนแก่เปิ้นจั้งเล่าว่าพ่ออุ้ยแม่อุ้ยคนบ้านเฮาตี้ฮู้ล่ะ   

        ต๋ามหลักแล้ว ถ้ำผาตู้บเฮาแต้ ๆ เนี๊ยะกะคือว่า อยู่โรงโม่หินอยู่ติดศูนย์วิจัยยางเป๋นพื้นที่ของศูนย์วิจัยยาง 

        ตะก่อนภูเขาหลูกนั้นมันจะสูงขนาดนักนา  ถ้าใผขึ้นไปผ่อหล้าจะหันภูมิทัศน์ในจังวัดน่าน 

        พอดี๋ว่าคนมะก่อนเปิ้นเล่าว่า..อั้น..มีนก..นกหญั๋งเก๊าะ..นกหัสดีหลิงเน๊าะ มาจับอยู่กะเลย  ภูเขานั้นกะเลยตู้บลงมาแฮ๋ม !    เปิ้นกะเลยตั้งจื่อว่าผาตู้บเน๊าะ   

 

       แต่คนเฒ่าเปิ้นกะเล่าว่าอั้นน..  ตะก่อนเปิ้นว่ามีปู่ละหึ่งว่าผาตู้บกั๊บอั้นผาขวาง ปู่ละหึ่งเปิ้นเอาใส่ถุงเสื้อมาอี้หว่ะ  หล่ะกำนี้ อั้น..เปิ้นไปป๊ะใส่อั้นน..นกถัว นกถัวหัวหงอกนั่นน่ะ ตี้บินไปบินม้า เปิ้นกะถาม ปู่ละหึ่งกะถามนกถัวว่าอั้นน.. ลุกนี่ไปเวียงไก๋ก่อ เอี๊ยะน่า..ไปเมืองบ้านเฮาเนี่ยะ นกถัวหัวหงอกกะตอบว่า  ข้าบินมาจนอั้น..  หัวปอหงอกล่ะ  กะหยังบ่ถึงเตื้อ 

ปู่ละหึ่งกะเลยใจ๋อ่อนน่ะ   กะเลยซั๊วะ ! หมะผาไว่นี่เฮี๋ยก้อนนึ่ง  แฮ๋มก้อนนึ่งกะบ้านผาขวางนั่นหนะ..  ก่อนมันสูงเน๊าะพอดีนกหัสดีหลิงมาจั๊บจึงตู้บไปซึ่งคนเฒ่าคนแก่เปิ้นกะเลยตั้งจื่อว่า บ้านผาตู้บ ..เน๊าะ

 

 

เรื่องเล่าประวัติความเป็นมาของผาตูบ เป็นภาษาพื้นถิ่นของ ผาตูบจริง ๆ เลยครับ ผมโชคดีที่ คุณปรัชญา ซึ่งเป็นนักศึกษาเอกธุรกิจบริการ กศ.บป. ที่จังหวัดน่าน ได้มีความเพียรในการถอดเทปออกมาทุกคำพูด ทุกสำเนียงครับ วันนั้นผมกับคุณปรัชญาช่วยกันนั่งถอดเทปกัน 4-5 ชั่วโมง กว่าจะได้เป็นข้อความข้างบนออกมาครับ พวกเราก็พยายามถอดออกมาให้ได้สำเนียงคล้ายคลึงที่สุดครับ

เพราะเพียงแค่ประโยคสั้น ๆ ประโยคนี้ประโยคเดียว ก็สามารถถอดความเป็น "ผาตูบ" ได้อย่างมากมายครับ เพราะสอดแทรกไปด้วย "บริบทของชุมชน" ทั้งบริบททางวัฒนธรรม ความเชื่อ ลักษณะทางกายภาพ การย้ายถิ่นฐานของประชากร ประเพณี วัฒนธรรม เพราะทุกสิ่งทุกอย่างของชุมชนมีที่มาที่ไปครับ

บันทึกมาเพื่อแลกเปลี่ยนเรียนรู้ครับ

ปภังกร วงศ์ชิดวรรณ