เมื่อวันพฤหัสที่ผ่านมา ตั้งแต่เช้า นำนักเรียนชั้นม.6/1 ไปศึกษาปัญหาสิ่งแวดล้อมในชุมชนของตัวเอง เป็นการเรียนรู้นอกโรงเรียนครั้งแรกครับ นัดกัน 07.30 น. แต่กว่าจะครบก็ 08.00 น. แบบไทยๆ ขนาดย้ำแล้วย้ำอีก แต่ก็น่าเห็นใจ เพราะสอบถามคนสุดท้ายที่มา บ้านอยู่ไกลมาก พักอยู่กับพี่ในเมือง ทุกวันจะใช้เวลาขี่มอเตอร์ไซด์จากบ้าน กว่าจะถึงโรงเรียนไม่ต่ำกว่าครึ่งชั่วโมง 

ดังที่เคยเล่าไว้บ้างแล้ว การเรียนสิ่งแวดล้อมในภาคเรียนนี้ วางแผนให้นักเรียน เรียนด้วยการทำโครงงานศึกษาปัญหาสิ่งแวดล้อม กลุ่มละ 1 เรื่อง ทำไปทีละขั้นพร้อมๆกันทุกกลุ่ม ค่อยๆเก็บรวบรวมข้อมูล พอปลายเทอมได้ข้อมูลครบ ก็จะให้เขียนรายงานผลการศึกษา 

ที่ว่าค่อยทำไปทีละขั้น หมายถึง ทุกกลุ่มทำตามลำดับ พร้อมๆกัน เรียนไป เก็บข้อมูลไป แรกสุดทุกกลุ่มต้องนำเสนอปัญหาสิ่งแวดล้อมในชุมชนที่ตนเองอาศัยอยู่ อย่างน้อยกลุ่มละ 3 แหล่ง เพื่อให้เพื่อนๆในชั้นเรียนรู้ด้วย แล้วกลุ่มร่วมกันวิเคราะห์ปัญหา เน้นความรุนแรง(ผลกระทบ)และความสามารถในการแก้ไข ประเด็นอื่นนักเรียนวิเคราะห์เพิ่มเติมได้ ตามที่เห็นว่าสำคัญ จากนั้น สรุปเลือกให้เหลือแหล่งเดียว เพื่อใช้เป็นแหล่งศึกษาตลอดภาคเรียนนี้ 

ขั้นตอนวิเคราะห์และเลือกแหล่งผ่านไปแล้วครับ แต่จะศึกษาแง่มุมใด ศึกษาเรื่องอะไร จะคิดและตัดสินใจร่วมกันอีกที พร้อมต้องออกแบบวิธีการศึกษา ระยะเวลา ตลอดจนผู้รับผิดชอบในแต่ละขั้น จากนั้น จึงจะลงมือทำตามที่ตัวเองวางแผนไว้ เมื่อสิ้นภาคเรียน น่าจะได้รายงานผลการศึกษาสิ่งแวดล้อมที่ดีๆ ถึง 6 เรื่องเลยทีเดียว เพราะนักเรียนมีทั้งหมด 6 กลุ่มครับ 

วันนี้นักเรียนแต่ละกลุ่ม ต้องพาเพื่อนทุกคนในชั้น รวมทั้งครูไปศึกษายังสถานที่จริง ตามแหล่งที่กลุ่มตัวเองเลือก หลังได้ถ่ายภาพนำเสนอในห้องมาครั้งหนึ่งแล้ว 

ทุกคนเดินทางด้วยรถมอเตอร์ไซด์ส่วนตัวครับ "ไม่มีงบประมาณค่าน้ำมันให้ จ่ายใครจ่ายมัน นี่ครูพูดจริงๆนะ" ผมชี้แจงให้นักเรียนเข้าใจมาก่อนแล้ว 

มีเวลา 2 ชั่วโมงกับการเรียนวันนี้ แหล่งที่ทั้ง 6 กลุ่มเลือก และไปดูสภาพจริงกัน เป็นชุมชนในหมู่บ้านที่นักเรียนอาศัยอยู่ ไกลมากสุดสักยี่สิบกิโลเห็นจะได้ และเป็นแหล่งแรกที่ไป นักเรียนนำเสนอว่า เป็นทางโค้งหักศอก ป่าหญ้าข้างทางรกมาก ทำให้มองไม่เห็นรถข้างหน้า ก่อให้เกิดอุบัติเหตุบ่อยครั้ง 

แหล่งที่สองเป็นบ่อขยะ ปัญหาคือ ส่งกลิ่นเหม็นไปทั่วบริเวณโดยรอบ 

แหล่งที่สามเป็นผักตบชวาที่ขึ้นหนาแน่นมาก พูดถึงผักตบชวาแล้วขำครับ วันที่ไปขออนุญาตผู้อำนวยการ เพื่อนำนักเรียนไปเรียนรู้นอกสถานที่ ท่านเย้าว่า ดูในโรงเรียนเราก็ได้มั้ง(ฮา) 

แหล่งที่สี่เป็นขยะในคลองสาธารณะ เห็นท่อน้ำทิ้งกำลังไหลลงคลองเลย ท่อนั้นน่าจะเป็นท่อระบายของหมู่บ้านนั่นเอง 

แหล่งที่ห้าเป็นขยะข้างทางที่สัญจรไปมา ส่งกลิ่นเหม็นเช่นกัน เห็นรอยเผา ลองถามนักเรียนเล่นๆ คนเผากับคนทิ้งคนเดียวกันไหม? ทุกคนตอบเป็นเสียงเดียวกัน ไม่น่าใช่.. 

แหล่งที่หกเป็นพืชน้ำหลากชนิด โดยเฉพาะพวกบอน ซึ่งขึ้นหนาแน่นในสระ คล้ายแหล่งที่สาม

ทุกๆแหล่ง นักเรียนต้องบันทึกสภาพปัญหาทั่วไปที่สังเกตได้และรู้สึก แต่ละแหล่งมีเวลาไม่มาก ผลการบันทึกจึงมิค่อยละเอียดอะไรนัก นักเรียนสนใจเรียนรู้ ตั้งใจจดบันทึกกันดีครับ อาจเพราะเวลาน้อยด้วย

ระหว่างขับรถไป เห็นความสดชื่นร่าเริงของเด็กๆชัดเจนมาก เด็กๆมีความสุขครับ ทั้งที่เส้นทางนี้ บรรยากาศอย่างนี้ คุ้นเคยกันดี ก็บ้านหรือชุมชนพวกเขาเองทั้งนั้น

อิทธิพลของการได้ออกมานอกห้องเรียนซึ่งจำเจครับ ครูยังชอบเลย เด็กๆไม่ชอบไงไหว