อย่างน้อยเรามีข้อมูลอยู่ในมือ...นะครับ

          ตามความเข้าใจของผม  ซึ่งอาจจะไม่ถูกต้องก็ได้นะครับ    ผมว่าปัญหาหนึ่งที่สำคัญเวลาลงพื้นที่ไปจัดเวทีชาวบ้าน   หรือไปดำเนินกระบวนการอะไรก็ตาม   หลายท่านคงพบเหมือนผมก็คือมีปัญหาเจ้าของพื้นที่หรือคนจัดกระบวนการมักจะขาดการจดบันทึกครับ   หรือไม่มีการเก็บข้อมูลของการดำเนินกระบวนการนั้นๆ

          การจดบันทึกเรื่องราวต่างๆ ที่เกิดขึ้น  ไม่ว่าจะเป็น

  • เรื่องราว-ประเด็น
  • จำนวนคน เวลา 
  • สถานที่-บรรยากาศ
  • กระบวนการหรือเครื่องมือที่ใช้
  • เนื้อหาและข้อมูลที่เกิดขึ้น
  • ประเด็นที่ต้องคิดต่อ-การบ้าน-สิ่งที่จะต้องดำเนินการ(เกี่ยวกับงาน)ต่อไป
  • ประเด็นที่ได้เรียนรู้-สิ่งที่ต้องปรับปรุงแก้ไข (ของผู้ดำเนินกระบวนการ)
  • ฯลฯ

          แม้ว่าบางครั้ง บางกิจกรรม  ทุกคนต่างก็รู้กันอยู่แล้วว่าจะต้องมีการบันทึก  จะเพื่อสรุป-รายงาน หรือจัดทำเป็นเอกสารต่างๆ   เพื่อยืนยันสิ่งที่ได้กระทำ  แต่สิ่งที่พบเสมอก็คือ  ไม่ได้บันทึก-ไม่รู้จะบันทึกอะไรดี    สิ่งที่เกิดขึ้นก็จะปล่อยให้อยู่ในความทรงจำ  ที่หลายวันก็ลางเลือนไปพร้อมกับกาลเวลา  หรือเมื่อจดไว้ในกระดาษฟาง ก็จะถูกพับเก็บไว้อย่างดี   จนเมื่อหลายวันผ่านไปก็จะค้นหาไม่เจอ....อิอิ

         ทางออกที่ผมลองใช้.....

         เมื่อไปร่วมกระบวนการค้นหาปัญหาและพัฒนาการปลูกมันสำปะหลัง ที่อำเภอขาณุวรลักษบุรีเมื่อช่วงเดือนที่แล้ว (โดยใช้การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมเป็นเครื่องมือ)   สิ่งที่ผมได้ทดลองใช้เพื่อให้นักส่งเสริมในพื้นที่ได้มีการจดบันทึกข้อมูลในเวทีนี้    ก็คือการออกแบบเครื่องมือ   เพื่อให้นักส่งเสริมการเกษตรที่รับผิดชอบในพื้นที่ได้ใช้ในการบันทึกผลจากกระบวนการที่เกิดขึ้น

         แบบบันทึกข้อมูลก็เป็นการออกแบบง่ายๆ  โดยให้มีช่องว่างหรือพื้นที่สำหรับเติมเนื้อหาที่จะเกิดขึ้นและแบบจะสอดคล้องกับกระบวนการที่ดำเนิน   และผลที่เกิดขึ้นจากกระบวนการ  เช่น

  • สภาพปัญหา - ความหนักใจของกลุ่มเกษตรกรฯ
  • ที่มาของปัญหา หรือสาเหตุที่ก่อให้เกิดปัญหานั้นๆ ว่าเกิดขึ้นเพราะเหตุใด
  • แนวทาง หรือสิ่งที่ได้ดำเนินการแก้ปัญหานั้นสำเร็จมาแล้ว  หรือหากไม่มี จะดำเนินการแก้ปัญหานั้นโดยวิธีใด
  • การจัดลำดับความสำคัญของปัญา ว่าสิ่งใดควรแก้ไขก่อน-หลัง
  • การกำหนดวิธีการแก้ปัญหา
  • กิจกรรมหรือโครงการที่ดำเนินได้เอง-ต้องขอรับการสนับสนุนจากภายนอก
  • ฯลฯ

        ทั้งนี้ทั้งนั้น  เครื่องมือหรือแบบที่ได้ออกแบบ  ก็เพื่อความสะดวกในการบันทึกของนักส่งเสริมการเกษตรนั้น   จะมีกี่แบบ   หน้าตาจะเป็นอย่างไรอย่าไปยึดติดมากนัก   ขอให้เหมาะสม  ครอบคลุม  และสะดวกในการใช้งานได้เป็นประเด็นสำคัญ  แล้วค่อยๆ พัฒนาไปตามกระบวนการ-เนื้อหา

 

ภาพจากการสังเกตการใช้เครื่องมือ


นักส่งเสริมเจ้าของพื้นที่ ใช้เครื่องมือที่ออกแบบไว้บันทึกข้อมูลต่างๆ ที่เกิดจากกระบวนการฯ

 


ดูใกล้ๆ ครับ สะดวกใช้ และไม่ทำให้ข้อมูลสูญหาย

 

          ผมลองออกแบบและให้นักส่งเสริมการเกษตรที่พื้นที่เก็บข้อมูล  พบว่าสะดวกและง่ายต่อการจัดเก็บและรวบรวมไว้เป็นข้อมูลในแต่และกลุ่ม  แต่ละพื้นที่     แต่ก็คงต้องปรับปรุงไปเรื่อยๆ แล้วแต่บริบท   เมื่อจะใช้ประโยชน์ก็เพียงแต่นำสิ่งที่ได้บันทึกไว้มาเป็นข้อมูลเบื้องต้นในการเรียบเรียง  วิเคราะห์  ฯลฯ    

          อย่างน้อยเรามีข้อมูลอยู่ในมือ...นะครับ

บันทึกมาเพื่อการ ลปรร. ครับ

สิงห์..ป่าสัก      10  ก.พ. 52