คำว่า ฉลาด เป็นคำกลางๆ ดูเหมือน จะไม่ได้บอกสถานะ ดี หรือ ชั่ว ทว่าใน โคลงโลกนิติ ได้สะท้อนค่านิยมของคนโบราณ ว่าด้วยเรื่อง ความฉลาด ไว้อย่างมีนัยยะสำคัญ  ความว่า  



ก้านบัวบอกลึกตื้น           ชลธาร
มรรยาทส่อสันดาน          ชาติเชื้อ
โฉดฉลาดเพราะคำขาน   ควรทราบ
หย่อมหญ้าเหี่ยวแห้งเรื้อ   บอกร้ายแสลงดิน


เวลาถอนสายบัว/ก้านบัว  ถ้าสายบัวยาวแสดงว่าน้ำลึก (ความสูงต่ำ ของระดับน้ำ ดูได้จากก้านบัว)
อยากรู้ชาติตระกูลของคนว่า สูง หรือ ต่ำ ท่านให้ดูที่ กริยา มารยาท/มรรยาท
โฉด  หรือ ฉลาด  ดูได้จาก คำพูด 
ดินมีสภาพ ดี หรือ เลว   ดูได้จากกอหญ้า  ถ้ากอหญ้างอกงามเขียวขจีแสดงว่าดินดี ถ้ากอหญ้าเหี่ยวแห้งเฉาตายแสดงว่า ดินไม่ดี


โฉด=ชั่ว    
โฉด=เขลา/โง่ (โฉดเขลาเบาปัญญา)

ดังนั้น

ฉลาด=ดี
ฉลาด=ไม่โง่


ค่านิยมของคนไทยในสมัยโบราณนั้น สะท้อนว่า ความฉลาด มาคู่กับความดี คราวนี้มาถึงประเด็นสำคัญ ที่ว่า คนฉลาด (smart) กับคนโง่ (stupid) ใครน่า (เกรง)กลัว (fear) กว่า กัน?

คำตอบน่าจะอยู่ที่ว่า เราตีความ ความฉลาด ไว้ว่าอย่างไร สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า  ทรงได้ฉายาว่า สัพพัญญู (omniscient) ท่านก็ไม่ได้เป็นผู้ที่สร้างความน่า (เกรง)กลัว  เพราะอะไร ? เพราะท่านเปี่ยมไปด้วยคุณธรรม (moral) และเมตตาธรรม (kindliness) รู้อย่างนี้แล้ว เราก็ไม่ควรที่จะ (เกรง)กลัว ความฉลาด ทว่าความฉลาดนั้นอาจจำแนกได้ดังนี้

ฉลาดทางธรรม ฉลาดทางโลก
โง่ทางธรรม โง่ทางโลก
โง่ทางธรรม ฉลาดทางโลก 
โง่ทางโลก ฉลาดทางธรรม (ทำในสิ่งที่ชาวโลกคิดว่าไม่ฉลาด เช่น ไม่ดื่มสุรา ไม่เที่ยว ไม่โกหก ไม่ฉ้อฉล)

ผู้ฉลาดทางธรรม และฉลาดทางโลก ย่อมเป็นผู้ที่ น่ารัก

น่ารัก      =  ปรียา/  ปิยะ (beloved)
ไม่น่ารัก  =อปรียา/อัปรีย์ (despicable)

สิ่งที่ทำให้คนโง่ และไม่น่ารัก นั่นก็คือ

อวิชชา      = ความไม่รู้ (ignorance)
มิจฉาทิฐิ  = ความเห็นผิด  (mistaken notionon)


เมื่อ อวิชชา เกิด ส่งผลทำให้ มิจฉาทิฐิ เกิด  แล้วจึงเกิด พฤติกรรม/พฤติเวร (behaviour) ที่น่า (เกรง)กลัว แถมเป็นพฤติกรรมที่ ไม่น่ารัก (อัปรีย์) และไร้ซึ่งคุณธรรม เสียด้วย ท้ายที่สุดนี้ผู้เขียนขอฝากคำกลอน "ความรู้ ต้องคู่ คุณธรรม" ของ ศาสตราจารย์อำไพ สุจริตกุล ที่ว่า
  
    
เมื่อความรู้ ยอดเยี่ยม สูงเทียมเมฆ            แต่คุณธรรม ต่ำเฉก ยอดหญ้านั่น
อาจเสกสร้าง มิจฉา สารพัน                      ด้วยจิตอัน ไร้อาย ในโลกา
แม้คุณธรรม สูงเยี่ยม ถึงเทียมเมฆ             แต่ความรู้ ต่ำเฉก เพียงยอดหญ้า
ย่อมเป็นเหยื่อ ทรชน จนอุรา                     ด้วยปัญญา อ่อนด้อย น่าน้อยใจ
หากความรู้ สูงล้ำ คุณธรรมเลิศ                  แสนประเสริฐ กอปรกิจ วินิจฉัย
จะพัฒนา ประชาราษฏร์ ทั้งชาติไทย          ต้องฝึกให้ ความรู้ คู่คุณธรรม 


ปล. คุณน่ะทำ ซะบ้างนะ คุณธรรม (คุณไม่ทำแล้วใครจะทำ)  (ถึงเป็นแฟนก็ทำแทนไม่ได้) คุณธรรม เมื่อคุณน่ะทำแล้ว ก็จะฉลาด+น่ารัก  นะจ๊ะ