หลังจากที่ห่างหายจากการเขียนบันทึกเกี่ยวกับครูไปหลายวัน วันนี้ครูมิมจะมาเขียนเรื่องของครูอีกครั้งค่ะ เหตุผลการเขียนบันทึกนี้อันสืบเนื่องมาจากการที่ คุณมะปรางเปรี้ยวผู้ดูแลระบบได้ชักชวนคุณครูทั้งหลายเขียนบันทึก ครูดีเพื่อศิษย์ นั้น ก็มีหลายๆ ท่านได้เข้ามาเขียนไว้กันมากทีเดียวค่ะ ครูมิมได้เข้าไปอ่านและก็ตั้งใจว่าตัวเองก็ต้องเขียนบ้างสักบันทึก แต่ด้วยเวลาและสถานการณ์ต่างๆ ในช่วงนั้นไม่อำนวย ก็ได้ล่วงเลยมาจนถึงวันนี้จนได้ มาวันนี้ประจวบเหมาะค่ะ ก็เลยได้บันทึกนี้ขึ้นมาให้อ่านกันค่ะ

 

วันนี้ครูมิมขอเขียนถึงลักษณะครูที่ดีในทัศนะของบุคคลต่างๆ กันบ้างว่าครูที่ดีนั้น ควรมีคุณลักษณะอย่างไร

 

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ได้พระราชทานพระบรมราโชวาทแก่ครูอาวุโส ประจำปี พ.ศ.2522 เมื่อวันอังคารที่ 29 ตุลาคม พ.ศ. 2523 มีข้อความตอนหนึ่ง ที่แสดงลักษณะของครูที่ดีไว้ดังนี้ค่ะ

 

" ครูที่ดีนั้นจะต้องทำแต่ความดี คือ ต้องหมั่นขยัน และอุตสาหะพากเพียร ต้องเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่และเสียสละ ต้องหนักแน่นอดกลั้นและอดทน ต้องรักษาวินัย สำรวมระวัง ความประพฤติของตนให้อยู่ในระเบียบแบบแผนอันดีงาม ต้องปลีกตัวปลีกใจจากความสะดวกสบายและความสนุกรื่นเริงที่ไม่สมควรแก่เกียรติภูมิของตน ต้องตั้งใจมั่นคงและแน่วแน่ ต้องซื่อสัตย์ รักษาความจริงใจ ต้องเมตตาหวังดี ต้องวางใจเป็นกลาง ไม่ปล่อยไปตามอำนาจอคติ ต้องอบรมปัญญาให้เพิ่มพูนสมบูรณ์ขึ้น ทั้งในด้านวิทยาการ และความฉลาดรอบรู้ในเหตุและผล"

 

สำหรับลักษณะของครูที่ดีตามแนวพระพุทธศาสนา ได้กล่าวถึง ครูหรือภาระหน้าที่ของครู การสอน และลักษณะของครูไว้หลายแห่งหลายหมวดด้วยกัน แต่ส่วนที่กล่าวถึงลักษณะของครูที่ดีนั้น คือคำสอนเรื่อง กัลยาณมิตรธรรม 7 ซึ่งครูมิมได้กล่าวเอาไว้แล้วในบันทึก นี่แหละครู ค่ะ ซึ่งมีอยู่ 7 ข้อด้วยกันค่ะ

 

หากจะกล่าวถึงครูดีตามแนวคิดนักการศึกษาตะวันตก ลักษณะของครูที่ดีในทัศนะของนักกาศึกษาตะวันตกนั้น เฮสซอง และวีคส์ (Hessong and Weeks 1987) ได้สรุปแนวความคิดเกี่ยวกับลักษณะครูที่ดีไว้ดังนี้ค่ะ

1. เป็นผู้มีความรอบรู้ (Being Knowledge able)

2. เป็นผู้มีอารมณ์ขัน (Being Humorous)

3. เป็นผู้มีความยืดหยุ่นผ่อนปรน (Being Flexble)

4. เป็นผู้ที่มีความตั้งใจทำงานให้ถึงขีดสุด (Being Upbeat)

5. เป็นผู้มีความซื่อสัตย์ (Being Honest)

6. เป็นผู้มีความชัดเจน ( Being Clear and Concise)

7. เป็นคนเปิดเผย (Being Open)

8. เป็นผู้ที่มีความอดทน ( Being Patient)

9. เป็นแบบอย่างที่ดี ( Being a Role Model)

10. เป็นผู้สามารถประยุกต์ทฤษฏีไปปฏิบัติได้ (Being Able to Relate Theory to Practice)

11. เป็นผู้มีความเชื่อมั่นในตนเอง (Being Self Confident)

12.เป็นผู้มีความสามารถในศิลปะวิทยาการหลายๆ ด้าน (Being Diversified)

13. เป็นผู้แต่งกายเหมาะสมและมีสุขอนามัยส่วนบุคคลที่ดี (Being Well Groomed and Having Personal Hygiene)

 

ส่วนลักษณะครูดีของคณะกรรมการข้าราชการครู ได้กำหนดลักษณะครูดี ไว้ 10 ประการ คือ

1. มีความรู้ดีหาความรู้เพิ่มเติมอยู่เสมอ

2. มีความสามารถดีในการปฏิบัติงาน

3. มีความประพฤติดี ปฏิบัติธรรมตามหลักธรรมศาสนา

4. รักษาวินัยดี ปฏิบัติตามวินัยโดยครบถ้วน

5. กระทำตนเป็นตัวอย่างที่ดีของศิษย์

6. สอนและอบรมศิษย์โดยใช้หลักวิชาการศึกษามีความรู้และเมตตาต่อศิษย์ทุกคน ติดต่อส่งเสริม แก้ไขการเรียนและความประพฤติของศิษย์

7. ละเว้นอบายมุขได้อย่างเด็ดขาด โดยเฉพาะสุรา การพนัน และบุหรี่

8. มีส่วนร่วมในการพัฒนาสถานศึกษา ท้องถิ่น และสังคม

9. ดำรงชีวิตอย่างเรียบง่ายและประหยัด

10. แต่งกายสุภาพเรียบร้อยทุกโอกาส

 

กรมการฝึกหัดครู กำหนดว่า ครูที่มีสมรรถภาพสูงนั้นควรมีคุณสมบัติดังต่อไปนี้

1. ทำการสอนได้เป็นอย่างดี

2. สามารถทำการอบรมแนะแนวและปกครองได้เป็นอย่างดี

3. ทำกิจกรรมต่างๆ ของโรงเรียนได้เป็นอย่างดี

4. สร้างสัมพันธภาพอันดีและร่วมกับชุมชน

5. เป็นครูชั้นอาชีพโดยรู้จัก

     5.1 เพิ่มพูนหาความรู้ให้แก่อาชีพครูอยู่เสมอ

    5.2 เป็นสมาชิกที่ดีของสมาคมทางวิชาชีพ

    5.3 ยึดถือแบบธรรมเนียมของผู้เป็นครู

    5.4 ช่วยเหลือแนะนำครูใหม่    

 

และลักษณะครูที่ดีตามเกณฑ์มาตรฐานของคุรุสภา ได้สรุปว่าครูดีควรมีลักษณะ 4 ประการ ดังนี้

1. รอบรู้ คือ รอบรู้ในวิชาชีพของตน

2. สอนดี คือ สอนมีประสิทธิภาพ มีการพัฒนา

3. มีคุณธรรมและจรรยาบรรณ คือ ครูต้องมีศรัทธาในวิชาชีพครู ใช้ความรู้ความสามารถให้เป็นประโยชน์แก่นักเรียนและสังคม

4. มุ่งมั่นพัฒนา คือ ต้องรู้จักสำรวจปรับปรุงตนเอง ในใจใฝ่รู้

ตามที่ได้กล่าวถึงลักษณะครูดีตามทัศนะต่างๆ นั้น ส่วนใหญ่แล้วจะมีทัศนะที่คล้ายคลึงกันค่ะ ซึ่งครูมิมพอจะสรุปลักษณะของครูที่ดี ซึ่งเป็นลักษณะสำคัญๆ ได้ 3 ประการ ดังนี้ค่ะ

 

ประการแรก : ภูมิรู้  ลักษณะของของครูที่ดีในด้านนี้ ได้แก่ คุณสมบัติส่วนตัวที่เกี่ยวข้องกับความรู้ความสามารถทางวิชาการที่จะสอนตลอดจนเป็นผู้ที่มีสติปัญญาดี เฉลียวฉลาด เชื่อมั่นในตนเอง มีความคิดสร้างสรรค์ รู้จักแสวงหาความรู้ใหม่ๆ

 

ประการที่สอง : ภูมิธรรม ลักษณะของครูที่ดีในด้านนี้ก็ได้แก่ การประพฤติดี เว้นจากอบายมุขทั้งปวง กระทำแต่สิ่งที่ดีที่สุจริต ทั้งกาย วาจา และใจ นอกจากนี้ ครูต้องมีจรรยาบรรณและคุณธรรมสูง ซื่อสัตย์ เสียสละ มีเมตตากรุณา ยุติธรรมและมานะอดทนค่ะ

 

ประการที่สาม : ภูมิฐาน  ลักษณะของครูที่ดีในด้านนี้ก็ได้แก่ บุคลิกภาพดี รูปร่างท่าทางดี แต่งกายสะอาด เรียบร้อย พูดจาไพเราะนุ่มนวล น้ำเสียงชัดเจน มีลักษณะเป็นผู้นำ

 

นอกจากที่กล่าวมาแล้วนะค่ะ ครูยังต้องเป็นผู้ที่มีมนุษย์สัมพันธ์ดี มีอัธยาศัยไมตรีกับบุคคลทุกเพศ ทุกวัย ทุกชนชั้นด้วยค่ะ

 

คำเดียวสั้นสั้น

แต่มีความหมาย

ทุกคนเกิดมา

ทั้งหญิงทั้งชาย

รู้ดีว่าหมาย

ถึงใครหนึ่งคน

คนที่คอยพูด

คนที่คอยแนะ

คนที่คอยแคะ

คนที่คอยขน

คนให้ความรู้

คนกู้ปวงชน

คนที่รักคน

คนนี้แหละ...ครู

ขอกราบแทบเท้า

น้อมเศียรน้อมเกล้า

ไม่ลบไม่หลู่

เคารพบูชา

ยกย่องเชิดชู

กราบบูชาครู

ทุกท่าน...ทุกคน

(จาก..ครูมิม)

คำกลอนจาก..หนังสือพุทธลีลา "โลกสวยด้วยมือครู"