ปรัชญามงคลสูตร

แม้ว่า แม่พ่อ ลูกเมีย (ผัว) เป็นสิ่งสำคัญ ซึงเราไม่สามารถผลักภาระความรับผิดชอบได้ก็จริง แต่ การงาน ที่เราทำอยู่ก็จัดว่าเป็นสิ่งสำคัญเช่นเดียวกัน เพราะถ้าเราละทิ้งหน้าที่การงานแล้ว เราก็ไม่สามารถที่จะมีทรัพย์สมบัติมาดูแลแม่พ่อ ลูกเมียหรือผัวได้...

ดังนั้น มงคลข้อสุดท้ายจึงบอกว่า อนากุลา จ กมฺมนฺตา และความเป็นผู้มีการงานที่ไม่คั่งค้าง ไม่หมักหม่ม ไม่อากูล ไม่เป็นดินพอกหางหมู ..จัดว่าเป็นมงคล... นั่นคือ ถ้าเราไม่จัดการให้การงานดำเนินไปได้ โดยการเร่งทำให้เสร็จ หรือมอบภาระให้ผู้อื่นดูแลแทนชั่วคราวแล้ว ก็จะยิ่งมีปัญหายิ่งขึ้น ประมาณนี้...

เฉพาะภาคบังคับ ๕ ประการนี้ คือ แม่ พ่อ ลูก เมีย (ผัว) และ การงาน ความจำเป็นของแต่ละคนอาจแตกต่างกันไป ซึ่งผู้เขียนจะยกตัวอย่างเฉพาะเรื่องพ่อแม่ เช่น 

  • บางคนพ่อแม่ยังแข็งแรงก็นับว่าปัญหายังไม่เริ่ม
  • บางคนพ่อแม่ถึงแก่กรรมไปแล้วก็ถือว่าหมดภาระในส่วนนี้
  • บางคนมีหลายคนพี่น้องก็อาจช่วยกันดูแล
  • บางคนเป็นลูกคนเดียวก็ต้องรับผิดชอบคนเดียว
  • บางคนพ่อแม่แยกกันอยู่ก็อาจมีปัญหาแยกย่อยออกไป
  • บางคนพ่อหรือแม่เป็นอัมพฤตอัมพาตก็เป็นภาวะกลืนไม่เข้าคายไม่ออก....ฯลฯ

เมื่อเพื่อนรุ่นราวคราวเดียวกันมาเยี่ยม บางครั้งก็คุยกันเรื่องนี้... ครั้งหนึ่ง ผู้เขียนก็สรุปปัญหาของพ่อแม่หรือปัญหาผู้สุงอายุได้ ๓ นัย คือ

  • สุขภาพไม่น่าไว้วางใจ เช่น ชรามาก หรือมีโรคประจำตัวที่น่ากังวล

ประเด็นนี้ ทั้งฝ่ายพ่อแม่หรือผู้สูงอายุและลูกหลานจะต้องร่วมมือกัน นั่นคือ ผู้สูงอายุต้องหมั่นรักษาสุขภาพ กินยาหรือไปหาหมอตามสั่ง ไม่กินของแสลงโรคของห้าม...ส่วนลูกหลานก็ต้องคอยเอาใจใส่ เช่น พาไปโรงพยาบาล สถานที่บำบัด หรือเป็นธุระเอายามาให้...ตามแต่กรณี

  • ขาดคนดูแลอย่างใกล้ชิด หรือขาดคนอยู่ใกล้ๆ

ประเด็นนี้ เป็นหน้าที่ของลูก ต้องพาท่านไปอยู่ด้วย มาอยู่กับท่าน หรือมอบหมายให้ใครเป็นธุระคอยดูแลแทน หมั่นผลัดเปลี่ยนมาเยี่ยมเยียนบ่อยๆ หรือโทรศัพท์มาถามทุกข์สุขเป็นประจำ...ตามแต่กรณี 

  • มีพฤติกรรมไม่เป็นที่ยินดีของลูกหลาน

ประเด็นนี้ จะต้องขยายความ กล่าวคือ ผู้สูงอายุบางคน ไม่ดำเนินชีวิตไปตามครรลองของผู้สูงอายุตามที่ควรจะเป็น เช่น บางคนชอบเล่นการพนัน ลูกหลานให้เงินเท่าไหร่ก็ไม่พอแก่การพนัน.. บางคนยังดื่มเหล้า เมาเฮฮา ทำเป็นตัวตลกของสังคม ทำให้ลูกหลานได้เสียหน้าหรือเป็นที่น่าอายต่อสังคมทั่วๆ ไป... บางคนก็ยังชอบแต่งตัวเป็นสาววัยรุ่น เป็นหนุ่มน้อย ชอบเที่ยวสถานเริงรมณ์ยามราตรี...ประมาณนี้

กรณีเหล่านี้ ผู้สูงอายุต้องแก้ตัวเอง เพราะลูกหลานเป็นผู้น้อย ไม่สามารถที่จะดุด่าว่ากล่าวหรือลงโทษได้ ...

...ประเด็นผู้สูงอายุเหล่านี้ ผู้เขียนเพิ่มเติมขึ้นมา เพราะคิดว่าเป็นสิ่งสำคัญ....

......

สภาพบังคับ ๕ ประการนี้ แม้ว่าจะจัดลำดับความสำคัญไว้อย่างนี้ แต่ในชีวิตจริงมีข้อปลีกย่อยและปัญหามากมาย... ผู้เขียนจะขอเสนอ อปัสเสนธรรม ๔ ประการ อีกครั้ง เพื่อบริหารให้เกิดความสมดุลและเหมาะสมได้ตามกรณี กล่าวคือ

  • บางสิ่งบางอย่างพิจารณาแล้วกระทำ
  • บางสิ่งบางอย่างพิจารณาแล้วอดกลั้น
  • บางสิ่งบางอย่างพิจารณาแล้วงดเว้น
  • บางสิ่งบางอย่างพิจารณาแล้วบันเทา

นั่นคือ นำหลักธรรมเหล่านี้มาเป็นข้อคิดในการบริหารความขัดแย้งของสภาพบังคับทั้งห ๕ ประการให้เกิดความสมดุลได้ (เรื่องนี้ผู้เขียนเคยเล่ามาครั้งหนึ่งแล้ว ผู้สนใจดู พนักพิงแห่งชีวิต )

แม่ พ่อ ลูก ผัว (เมีย) และการงาน ...เป็นสภาพบังคับ กล่าวคือ จะต้องกระทำ ไม่สามารถผลักภาระได้...

แต่ในชีวิตจริง ยังมีสิ่งที่ ควรกระทำ ซึ่งแม้มิใช่สภาพบังคับ แต่ก็มีคุณค่าหลายอย่างที่สังคมสร้างขึ้นมา นั่นคือเนื้อหาของคาถาต่อไป...