อย่างไรก็ตามงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น อาจจะไม่ใช่เรื่อง "โรแมนติค"

   <p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal">ผมเดินทางกลับมาบ้านเกิด ด้วยใบปริญญา ๑ ใบ และมีความคิด ความฝันที่จะพัฒนาถิ่นเกิดขึ้นเมื่อได้รับโอกาส ได้รับการบ่มเพาะเมล็ดพันธุ์แห่งปัญญา จนเติบใหญ่เป็นต้นกล้าแข็งแรงที่พร้อมลงปลูกในป่าใหญ่</p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal"></p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal"><div style="text-align: center"></div> <div style="text-align: center">“Wheel of Fortune”</div></p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal">เดินทางกลับมาบ้านครั้งนี้ ผมมองไปยังยอดเขาที่สูงชัน ผมเห็นดวงดาว พราวระยับอยู่เต็มฟากฟ้า ไม่ได้ได้ไกลเลยในความคิดผม ในครั้งนั้นหัวใจของผมเต็มไปด้วยความหวัง ความฝัน …นั่นคือความรู้สึกเมื่อผมเรียนจบและเดินออกจากมหาวิทยาลัย </p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal"></p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal"></p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal">“สร้างสรรค์ ปัญญาเพื่อพัฒนาท้องถิ่น”</p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal"></p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal"></p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal">เป็นสโลแกนของ สกว. (สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย)  ช่างโดนใจผมจริง!!! </p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal"></p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal">มีคำถามเกิดขึ้นต่อในใจ แล้วจะทำยังไงละ??? ถึงจะสร้างสรรค์ปัญญาได้ กระบวนการที่นำไปสู่คำตอบนั้นก็คือ “งานวิจัยเพื่อท้องถิ่น”Community Based Research : CBR</p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal"></p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal"></p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal">งานวิจัยเพื่อท้องถิ่น ในความคิดผม ประกอบด้วย Concept ๒ อย่าง คือ</p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal"></p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal"></p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal">๑. World view ที่แปลว่า “โลกทัศน์” หรือที่คุ้นชิน ที่เรียกว่า “กระบวนทัศน์” (Paradigm)</p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal"></p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal"></p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal">๒. Methodงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น โลกทัศน์ที่สำคัญที่สุดคือ เรามีทัศนะต่อสิ่งนั้นอย่างไร? เรามีทัศนะต่อชุมชนอย่างไร? หากเรามีทัศนะที่ผิดเสียแล้ว แทบจะไม่ต้องนึกถึง Method เลยครับ โลกทัศน์เป็นตัวกำหนดโจทย์วิจัยหรือ คำถามวิจัยด้วย ที่เราคุ้นชินตอนที่เรียนเรามักจะมองเลยไปที่ วิธีวิจัย (Method)มากกว่า</p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal"></p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal"></p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal">มีคนมักจะถามผมบ่อยครั้งว่า “คุณมีเครื่องมืออะไร?”  มากกว่าให้ความสำคัญเรื่อง โจทย์วิจัยส่วนใหญ่โจทย์เป็นอย่างไร  สนใจแต่คำตอบที่แทบจะออกมาเป็น “คำตอบบะหมี่สำเร็จรูป” ไปแล้ว บริโภคง่ายดี ไม่ต้องคิดมาก!!!</p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal"></p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal"></p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal">โลกทัศน์(World view) เกี่ยวกับงานวิจัย ที่ผ่านมามุ่งแต่เรื่อง Need Assessment แต่ทุกวันนี้เราคุยกันมากเรื่อง Potential assessment</p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal"></p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal">โจทย์งานวิจัยเราก็จะมุ่งหาสภาพของชุมชนในมิติต่างๆ ว่ามันเป็นอย่างไร? (Situation analysis)  ที่มักจะออกมาในรูปของ Descriptive research</p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal"></p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal"></p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal">แต่สำหรับงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นแล้ว  ผมมองว่า เรามุ่งคำถามที่ว่า“เราจะต่อยอดหรือพัฒนาต่อในศักยภาพของชุมชนที่มีได้อย่างไร?” คำถามน่าท้าทายมั้ยละครับ???? ขออย่างเดียวอย่าไปติดนิยามการพัฒนาแบบเดิมๆ ที่ข้อสรุปมักออกมาว่า “ชาวบ้านไม่มีศักยภาพ”  ผมคิดว่า “มันเร็วไปที่จะด่วนสรุปแบบนั้น”</p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal"></p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal"><hr></p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal">……….เริ่มต้นปฐมบทของงานเพื่อชุมชน</p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal"><hr></p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal">พลวัตรวิทยาการวิจัย งานวิจัยเพื่อท้องถิ่น</p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal"></p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal"></p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal">เพื่อตอบโจทย์ แบบที่ผมเขียนไป เราจึงต้องพยายามหาเงื่อนไข ที่ทำให้ชุมชนมีสภาพอย่างที่เป็นอยู่ สิ่งดีๆคืออะไร หาให้เจอ วิธีการที่เรานำมาใช้ คือ การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมครับ (Participatory Action Research : PAR) จะตัว P ตัวใหญ่ๆ หรือ อาจจะตัว R ตัวใหญ่ ตัวเล็ก- Par : paR : PaR ก็แล้วแต่ ขอให้มีเรื่อง “การมีส่วนร่วม”อย่างแท้จริง การมีส่วนร่วม จึงเป็นทั้ง วิธีการ (Mean)และ เป้าหมาย( End)  ไปสู่การพัฒนาท้องถิ่นอย่างยั่งยืน</p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal"></p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal"></p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal">งานวิจัยเพื่อท้องถิ่นที่โดดเด่นอีกอย่างคือ “การพัฒนาศักยภาพคน” ผลลัพธ์ตรงนี้ผมถือว่าสำคัญมาก เป็นการสร้างคน และเป็นการ“ติดอาวุธทางปัญญาให้ชุมชน”</p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal"></p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal"></p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal">อย่างไรก็ตามงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น อาจจะไม่ใช่เรื่อง “โรแมนติค” แบบหลายๆคนเข้าใจ พี่เลี้ยง : RC มีบทบาทสำคัญ เป็นที่ปรึกษา เป็นผู้ช่วยเรื่องกระบวนการ เป็นเบื้องหลัง ช่วยคิด ช่วยก่อ พร้อมผลักดัน ในการสร้างสรรค์ปัญญาที่พวกเราและชุมชนคาดหวัง ช่วยชุมชน ให้มี กระบวนการคิดเชิงระบบ (System thinking) วิธีวิทยาอาจเป็นเรื่องที่มาทีหลังนะครับ </p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal">แต่สิ่งสำคัญอยู่ที่ </p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal">เรามีทัศนะอย่างไรกับคนท้องถิ่น?  </p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal">เรามีทัศนะอย่างไรกับชุมชน?</p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal"></p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal"></p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal"></p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal" align="center">“ไร้รากหญ้า…ฤาผลิใบ”</p><p style="background: white; margin: 0cm 3pt 3pt" class="MsoNormal"></p>