คำนิยม

หนังสือ โรงเรียนต้นแบบในศตวรรษที่ 21 ฉบับปฏิบัติการไทย

วิจารณ์ พานิช

ประธานคณะกรรมการมูลนิธิสดศรี-สฤษดิ์วงศ์

…………………………..

ในช่วงเวลา ๕ ปีที่ผ่านมาที่กระแสการเรียนรู้แห่งศตวรรษที่ ๒๑ มาแรง มีการตีพิมพ์เผยแพร่หนังสือ เกี่ยวกับการเรียนรู้ในศตวรรษที่ ๒๑ จำนวนมาก ที่เป็นหนังสือที่ผมเขียนก็มีประมาณ ๑๐ เล่มแต่หนังสือ เหล่านั้น เขียนจากประสบการณ์ในต่างประเทศ หรือจากผลงานวิจัยในต่างประเทศ มีส่วนที่มีเรื่องราว ในประเทศไทยอยู่บ้างในบางเล่มเท่านั้น

หนังสือโรงเรียนต้นแบบในศตวรรษที่ 21 ฉบับปฏิบัติการไทยจึงเป็นหนังสือภาษาไทย เกี่ยวกับการเรียนรู้ ในศตวรรษที่ ๒๑ เล่มแรก ที่เขียนขึ้นจากประสบการณ์ในประเทศไทยล้วนๆ

เป็นการเขียนแบบเล่าเรื่อง (storytelling) ยกคำพูดจริงๆ ของตัวละครหรือผู้เกี่ยวข้องมาเดินเรื่อง สลับกับคำอธิบายหลักการและวิธีการ ตัวละครได้แก่ครูผู้อำนวยการโรงเรียนศึกษานิเทศก์และผู้ปกครองนักเรียน ผมเสียดายที่ผู้เขียนไม่ได้ยกคำพูดของนักเรียนเองมาเดินเรื่องด้วยแต่เราก็ได้เห็นถ้อยคำของนักเรียนผ่านเรื่องเล่าของครู

<?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" />

ในทำนองเดียวกันผมเสียดายที่ไม่เห็นถ้อยคำของผู้บริหารองค์การปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) ที่โรงเรียนนั้นตั้งอยู่เพราะความยั่งยืนของการจัดการเรียนรู้แบบใหม่ น่าจะมาจากการสนับสนุนของ อปท. ด้วย

หนังสือเล่มนี้ตีพิมพ์เผยแพร่ออกมาตรงเวลา ในยุคปฏิรูปการศึกษายุคใหม่ ที่เน้นปฏิรูปปฏิบัติการ ในห้องเรียนเพื่อยกระดับคุณภาพของการเรียนรู้ ที่สังคมไทยกำลังต้องการทักษะในห้องเรียน (classroom skills) ที่เป็นรูปธรรมของครู ในการปฏิรูปวิธีการจัดการเรียนการสอนในโรงเรียน เพื่อให้ผู้เรียนบรรลุ ทักษะแห่งศตวรรษที่ ๒๑ไม่ใช่แค่เรียนเพื่อให้สอบผ่านโดยที่การสอบในปัจจุบันก็เป็นเพียงการสอบ เพื่อวัดความรู้หรือความจำเป็นหลัก

หนังสือเล่มนี้ ตอกย้ำความลิงโลดใจของผม ว่ามีการพิสูจน์ครั้งแล้วครั้งเล่า ว่ารูปแบบการเรียนรู้ ในห้องเรียนไทยเปลี่ยนได้ ครูไทยและนักเรียนไทยเปลี่ยนได้ โดยที่การเปลี่ยนแปลงวิธีการจัดการเรียนรู้ ไปสู่วิธีที่นำเสนอในหนังสือเล่มนี้จะทำให้เกิดความสุข ทั้งแก่นักเรียน ครู ผู้บริหารการศึกษาผู้ปกครอง และผู้เกี่ยวข้องอื่นๆ ไม่ใช่ก่อให้เกิดความทุกข์ยาก

ผมได้เขียนบันทึกใน บล็อก Gotoknow.org หลายที่ ว่าการเปลี่ยนวิธีจัดการเรียนรู้ในระบบการศึกษาไทย ทำได้ หากฝ่ายบริหารลุกขึ้นมาเป็นผู้นำการเปลี่ยนแปลง รวมทั้งในบันทึก https://www.gotoknow.org/posts/580282

หนังสือเล่มนี้เสนอเครื่องมือเพียง ๓ ชิ้น สำหรับเปลี่ยนแปลงวิธีจัดการเรียนรู้ในโรงเรียน คือ PBL, AAR, และ PLCแต่จริงๆ แล้วมีรายละเอียดวิธีดำเนินการที่จะต้องเอาชนะความเคยชินเดิมๆ ที่ดำเนินการผิดทาง ผิดธรรมชาติการเรียนรู้ของมนุษย์มาเป็นเวลานาน วิธีการเหล่านั้น นำเสนอโดยเรื่องเล่าของครูในหนังสือเล่มนี้ ซึ่งจะเห็นว่า เมื่อเอา “เส้นผมที่บังภูเขา” ออกได้แล้ววิธีจัดการเรียนรู้เพื่อให้ศิษย์เกิดการเรียนรู้เพื่อบรรลุทักษะ แห่งศตวรรษที่ ๒๑ ไม่ใช่เรื่องยาก กลับเป็นเรื่องสนุกสนาน ประเทืองปัญญา และให้ความสุข เสียด้วยซ้ำ

การเรียนรู้ที่ดี ผู้เรียนต้องบรรลุ “การเรียนแบบรู้จริง ” (Mastery Learning)และบรรลุ “การเรียนเพื่อสร้างการเปลี่ยนแปลงในตน” (Transformative Learning) ผลลัพธ์ทั้งสองนี้ ไม่สามารถบรรลุได้ด้วยการสอนแบบถ่ายทอดความรู้อย่างที่ระบบการศึกษาไทยใช้อยู่ในปัจจุบัน แต่จะบรรลุได้ด้วยวิธีการที่ครูเล่าในหนังสือ โรงเรียนต้นแบบในศตวรรษที่ 21 ฉบับปฏิบัติการไทย เล่มนี้

ผมขอแสดงความชื่นชมต่อผู้เรียบเรียง คือคุณสมหญิง สายธนู แห่งมูลนิธิสดศรี -สฤษดิ์วงศ์ และต่อเจ้าของเรื่องเล่า คือครูผู้อำนวยการโรงเรียนศึกษานิเทศก์และผู้ปกครองนักเรียน รวมทั้งแสดงความขอบคุณต่อ สสส. ที่สนับสนุนทุนเพื่อการจัดทำหนังสือเล่มนี้ หนังสือเล่มนี้จะก่อคุณูปการต่อการปฏิรูปรูปแบบการเรียนรู้ในระบบการศึกษาไทยในช่วง ๑๐ ปีข้างหน้าอย่างมหาศาล

วิจารณ์ พานิช

๒๒ ธันวาคม ๒๕๕๗