''กี่เหน่ปือหน่าอาจึ'' พิธีทำขวัญผูกข้อมือควาย 
 หมายเหตุจากหมู่บ้าน : ขอบคุณที่เหนื่อยยากลำบากมาด้วยกัน ''กี่เหน่ปือหน่าอาจึ'' พิธีทำขวัญผูกข้อมือควาย 


ไม่รู้ว่าเคยมีใครทำการศึกษามาก่อนหรือไม่ว่า "ควาย" เข้ามาสัมพันธ์กับวิถีชีวิตของคนเรามาตั้งแต่ยุคสมัยใด มีบทบาทอย่างไรบ้าง . . . ที่แลเห็นเป็นประจักษ์ก็ดูว่าจะใช้เป็นแรงงานในไร่นา เป็นพาหนะในการเดินทาง เทียมเกวียนขนข้าวของ ขี่ควายเกี้ยวสาวอย่างไอ้ขวัญ หรือแม้กระทั่งขี่ออกศึกสงครามอย่างนายจันหนวดเขี้ยว -- ดู ๆ ไป พี่กระบือนี่ก็ยิ่งใหญ่ไม่แพ้พี่คชสารเลยทีเดียว แล้วแหม ทำไมคนสมัยเราถึงได้ดูถูกพี่ควายกันนัก และใช้เป็นสัญลักษณ์ไปในทางลบและเหยียดหยาม


แต่ถึงอย่างไร จิตใจอันละเอียดอ่อนที่ส่งผ่านมาทางจิตวิญญาณของคนเราก็ยังไม่ได้สูญพันธุ์ไปเสียทีเดียว เรายังมีความรัก เคารพ และซาบซึ้งในคุณค่าของเพื่อนที่ยอมเหนื่อยยากอยู่เคียงข้างเราเหลืออยู่บ้าง แม้ไม่มาก แต่ก็ไม่ได้แปลว่าจะไม่มี


ชาวปกาเก่อญอ เป็นอีกหนึ่งชนที่ประเพณีวิถีชีวิตต่าง ๆ สะท้อนถึงหัวจิตหัวใจที่เป็นหนึ่งเดียวกับธรรมชาติ แม้การส่งผ่านจากบรรพชนสู่คนรุ่นปัจจุบันจะมีหลายสิ่งที่หล่นหายไป ถูกลักพาตัว หรือถูกฉาบเคลือบด้วยสีสันค่านิยมใหม่ แต่หลายที่ หลายทาง และหลายกลุ่ม ก็ยังทำหน้าที่สืบทอดหัวจิตหัวใจที่แท้นี้ไปได้อย่างกลมกลืนกับวันเวลาที่หมุนผ่าน -- กับวิถีแห่งควายก็คล้าย ๆ กัน

เช้าวันจันทร์เมื่อกลับลงจากดอยมาทำงานที่โรงพยาบาลปาย ''วิธี เทอดชูสกุลชัย'' ชายหนุ่มจากบ้านห้วยหมาก-ลาง ต.ห้วยโป่ง อ.เมือง จ.แม่ฮ่องสอน โพสภาพชุดใหญ่ลงในเฟซบุ๊ค พร้อมเล่าให้ฟังว่าวันเสาร์ที่ผ่านมา พ่อแม่ทำพิธี "กี่เหน่ปือหน่าอาจึ" หรือ "พิธีผูกข้อมือควาย" ซึ่งก็คือการทำขวัญควายให้กับเหล่ากระบือในความคุ้มครองของที่บ้าน เขาบอกว่า วัตถุประสงค์ของพิธีกรรมนี้เพื่อแสดงความเคารพขอบคุณควายที่ช่วยให้การทำนาสำเร็จลงได้ด้วยดี แถมยังเป็นสิริมงคลให้กับควาย เชื่อว่าจะทำให้ควายมีความแข็งแรงสมบูรณ์ ออกลูกออกหลานเจริญเติบโต แคล้วคลาดและปลอดภัยจากภยันอันตรายต่าง ๆ . . . ซึ่งการทำขวัญควายจะทำในช่วงที่เสร็จจากปลูกข้าวในไร่นาเรียบร้อยแล้ว แต่จะต้องหลังจากงานผูกข้อมือทำขวัญคน และยังอยู่ภายในช่วงที่ฤดูฝนยังพรำเม็ด



พิธีครั้งนี้แม่ของวิธีได้เตรียม ด้าย เหล้าต้ม ข้าว น้ำ เกลือ หญ้า 3 ยอด เสื้อผ้าของใช้ของเจ้าของบ้าน และไก่ต้มหนึ่งคู่ วิธีเล่าเสริมอีกด้วยว่าไก่ต้องเป็นตัวผู้กับตัวเมียอย่างละตัว และไก่ตัวนั้นพ่อแม่ไก่ก็ยังต้องมีชีวิตอยู่ ทั้งหมดเป็นของที่ใช้ในพิธีกรรมครั้งนี้ . . . การทำขวัญดำเนินการไปอย่างไรเขาไม่ได้แจงไว้ในรายละเอียด แต่มาเล่าในตอนท้ายว่าเมื่อผูกฝ้ายหรือด้ายที่ปลายเขาให้ควายเสร็จแล้ว ประดับหญ้าไว้ที่หัวของควายอย่างสวยงาม ก็มีการเทเหล้าต้มให้ควายกินด้วย ไม่ได้ใส่แก้วหรอกนะ แต่เทรดให้วัวเลียเอาเอง . . . นอกจากควายจะได้กินแล้ว คนก็ได้สิทธิ์นั้นด้วย โดยคนที่บ้านนี้มีคติความเชื่ออยู่ด้วยว่า เหล้าที่ต้มเพื่อทำขวัญควายครั้งนี้ ไม่ว่าจะต้มได้มากหรือน้อย เจ้าของควายจะต้องกินให้หมดภายในวันที่ทำพิธี ก็เอาไก่ต้มและของกินที่ใช้ทำพิธีนั่นหล่ะมาแกล้มเหล้าแกล้มข้าวกับคนในครอบครัว หรือเชิญเพื่อนบ้านที่สนิทสนมมากินด้วยกันก็ได้ เมามายไม่เป็นไร เพราะวันที่มีพิธีทำขวัญควายนี้ เขาถือ จะไม่ทำงานกัน 



อย่างที่สมภพมักบอกเสมอว่าเราไม่สามารถเอารูปแบบจารีตของคนที่หนึ่ง ไปเปรียบเทียบกับคนอีกที่หนึ่ง ว่าแบบไหนที่ถูกต้องหรือดั้งเดิม แม้จะเป็นชนชาวเดียวกันก็ตาม พิธีทำขวัญหรือมัดมือควายนี้ก็เช่นนั้น ไม่ว่าจะเป็นของประกอบในพิธี ขั้นตอน วันที่ทำ การทำนายคัดเลือกคนทำพิธี คนร่วมพิธี ฯลฯ เพราะด้วยบริบททั้งหลายที่แตกต่างกัน ทำให้รายละเอียดปลีกย่อยก็พลอยฉีกซ้ายย้ายขวาบ้าง แต่หัวใจสำคัญของพิธีกรรมนี้ ไม่ได้หนีกันเลย คือความเคารพในคุณของเพื่อนที่ลำบากยากเข็นมาด้วยกัน และลึกลงไปกว่านั้นก็เป็นหัวจิตหัวใจที่ล้วนเป็นหนึ่งเดียวกัน ไม่ว่า คน สัตว์ และธรรมชาติ 



แม้ทุกวันนี้การทำขวัญควายจะหายไปจากหลายหมู่บ้านแล้ว เนื่องจากวิถีชีวิตที่ไม่ต้องคบควายเป็นเพื่อนคู่ทุกข์คู่ยาก แต่ในหลายที่หลายทางก็ยังดำเนินพิธีไว้ในวิถี . . . หากอยากรู้รายละเอียดเกี่ยวกับพิธีกรรมนี้ที่มากขึ้น สามารถค้นหาในกูเกิ้ลได้เลยนะครับ มีมากมายให้เลือกเสพ แต่ถ้าจะให้ดีกว่านี้ มีโอกาสออกเดินทาง ก็อยากให้เปิดหัวใจที่เป็นมิตร ทำความรู้จักวิถีชีวิตของเพื่อนพ้องของเรานะครับ เรื่องของควาย . . . ยังแค่จิ๊บ ๆ



ด้วยรักและมิตรภาพ

-พะเส่ สมภพ-
ต้นเดือนฤดูพลับสุก ข้าวเขียว 
fb : https://www.facebook.com/somphop16maysa

เรียบเรียงจากคำเล่าสั้น ๆ ของวิธี และภาพจากชายหนุ่มคนเดียวกัน

ต่าบลึ้โดะมะ

ธี เด็กสามหมอก

fb : https://www.facebook.com/deksammork

website : www.deksammork.com และ www.เด็กสามหมอก.com

เพิ่มเติม http://www.xn--12ca9ctca6cir5b...