ผมกำลังไปช่วยสาขาการศึกษาปฐมวัย    คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฎเทพสตรี ลพบุรี จัดเวทีครูเพื่อศิษย์ เพื่อเสริมศักยภาพและเตรียมความพร้อมให้กับนักศึกษาที่จะออกไปฝึกสอนในภาคการศึกษาหน้าที่จะถึงนี้ ก่อนที่จะสำเร็จการศึกษาและออกไปเป็นครูของสังคมต่อไป กิจกรรมจะมีในวันพรุ่งนี้ทั้งวัน ซึ่งแต่เดิมนั้น ผมได้ออกแบบกระบวนการเวทีโดยถือหลักเวลาทำการโดยทั่วไปคือใช้เวลาประมาณ ๘ ชั่วโมงจากเช้าไปจนถึงเย็นประมาณ ๕ โมงเย็นหรือมากกว่าสักเล็กน้อย

แต่หลังจากไปถึง ดูสถานที่ และศึกษาข้อมูลของนักศึกษาแล้ว ก็พบว่านักศึกษาจำนวนหนึ่งเป็นเด็กจากอำเภอรอบนอก และจากจังหวัดใกล้เคียง ต้องเดินทางไกล หากกลับบ้านไม่ทันก่อนมืดค่ำก็จะลำบากในการหารถเดินทางเข้าบ้าน รวมทั้งพบว่า ในกลุ่มของนักศึกษาทั้งหมด ๗๐ กว่าคนนั้น เป็นนักศึกษาหญิงเกือบทั้งหมด มีนักศึกษาชายเพียง ๒ คนเท่านั้น การไม่ต้องผจญภัยและมีความเสี่ยงในการเดินทางกลับถึงบ้าน จึงเป็นตัวแปรสำคัญที่จะต้องนำเอามาคิดและปรับกระบวนการเสียใหม่

ผมหารือกับทีมอาจารย์ที่เป็นเจ้าของโครงการเพื่อลดเวลาและปรับกระบวนการต่างๆทันที โดยจำกัดเวลาไม่ให้เกิน ๔ โมงเย็น ซึ่งทำให้ต้องลดเวลาลงไปชั่วโมงครึ่ง รวมทั้งต้องลดกิจกรรมบางส่วน แต่เนื้อหาต่างๆ และการจัดกระบวนการเพื่อให้นักศึกษาได้เข้าถึงจุดหมายที่ต้องการจะต้องไม่ลดลงไป วิธีแก้ปัญหาของผมและทีมก็คือลดกิจกรรมตรงส่วนที่ต้องให้เนื้อหาด้วยการนำเสนอสื่อพาวเวอร์พ๊อยต์ออกไป โดยทำสื่อและจัดกระบวนการให้ข้อมูลเพื่อพัฒนาการเรียนรู้จากสภาพแวดล้อมด้วยตนเองด้วย Educative and Informative Graphic Board

พวกเราช่วยกันจัดห้องประชุมเองเพื่อให้กระบวนการต่างๆไหลต่อเนื่อง ลดการใช้เวลาเพื่อการจัดสภาพแวดล้อมต่างๆลงไปให้มากที่สุด จากนั้น ก็ใช้โต๊ะตั้งเรียงกันทำบอร์ดเป็นชุดๆ รวม ๘ บอร์ด และทำบอร์ดขนาดใหญ่ที่ด้านหน้าเวทีอีก ๑ บอร์ด

แผ่นให้หลักคิดครูเพื่อศิษย์ : ครูเพื่อศิษย์ ครูเพื่อเด็ก-อนุชน ครูของชุมชน-ผองชน ครูของแผ่นดิน-สังคมไทย.................

  •  เป็นสถาบันคุณธรรมทางสติปัญญา ความดีงาม ของสังคม
  • ไม่ได้เป็นครูสอนหนังสือเพียงจำไจทำ
  • ไม่ใช้การศึกษาและโอกาสในการเรียนรู้ของเด็กเพื่อจุดหมายอื่น เช่น เพื่อการเมือง เพื่อประโยชน์ส่วนตน
  • เป็นครูของสังคม ชุมชน ให้การศึกษาเรียนรู้ สร้างคน สร้างพลเมือง พัฒนาประชากร-สังคม เพื่อสุขภาวะสังคมในอนาคต ทั้งของสังคมไทย-สากล
  • เป็นมืออาชีพ มีหลักวิชา มีความรู้ มีศิลปศาสตร์ มีศาสตร์ของการสอน การจัดกระบวนการศึกษา การพัฒนาการเรียนรู้แก่ผู้คน
  • เป็นครูด้วยจิตวิญญาณ มุ่งให้เด็ก ลูกศิษย์ มีความเจริญงอกงาม บรรลุการพัฒนาตนเองในความเป็นมนุษย์อย่างสมบูรณ์พร้อม ทั้งสติปัญญา จิตใจ กาย การปฏิบัติ ทักษะชีวิต คุณธรรมต่อสังคม
 

หลังจากนั้น ก็ต้องมานั่งทบทวนเนื้อหาในสื่อ รวมทั้งนั่งทบทวนบันทึกของหลายท่านใน GotoKnow เรื่อยไปจนถึงบันทึกของศาสตราจารย์นายแพทย์วิจารณ์ พานิช และบทความที่เกี่ยวข้องของต่างประเทศทางสื่อออนไลน์ เพื่อย่อยสรุปให้กระชับสำหรับเป็นเนื้อหาทำสื่อชุดใหม่ไปติดบอร์ดให้พอเหมาะสำหรับเด็ก แทนการที่จะต้องบรรยายให้วิธีคิดซึ่งจะเวลาไม่พอ ก็เลยต้องใช้วาดรูปและทำสื่อกราฟิคชุดใหม่ขึ้นอีกชุดหนึ่งเพื่อไปติดบอร์ดและให้นักศึกษาเรียนรู้เอาเองตามอัธยาศัยระหว่างอยู่ในเวที ขณะเดียวกัน ก็จะถ่ายภาพและตบแต่งให้เป็นภาพสไลด์ เพื่อพิมพ์ออกมาเป็นเอกสาร ถ่ายเอกสารแจกจ่ายให้นักศึกษานำกลับไปศึกษาค้นคว้าต่อไปด้วยตนเอง ตอนนี้เลยต้องย่อยข้อมูล เขียนข้อความสื่อกราฟิคและวาดสื่อการ์ตูน  

ผมได้เรียนรู้ฝึกฝนตนเองไปในตัวในการใช้เวลาเร็วๆอย่างนี้มาคิดทำสื่อและพัฒนาวิธีสื่อสารเพื่อนำเสนอสถานการณ์ต่างๆเพื่อการเรียนรู้ (Communication for Learning Skills) เพื่อแก้ปัญหาและจัดกระบวนการเรียนการสอนต่างๆเสียใหม่ให้มีความยืดหยุ่น สอดคล้องกับเงื่อนไขการเรียนรู้ของผู้เรียนที่เปลี่ยนไปจากข้อมูลพื้นฐานที่มีแต่เดิม

ขณะเดียวกัน ก็ให้ตระหนักว่าเป็นทักษะที่สำคัญมากสำหรับนักศึกษาที่จะออกไปเป็นครู ผมจึงได้ทั้งการแก้ปัญหา และได้มีตัวอย่างของจริงเกิดขึ้นอยู่เรื่อยๆสำหรับให้การแนะนำแก่นักศึกษาด้วย

ในการจัดกระบวนการบนเวทีที่เหลืออยู่ จึงลดบทบาทผมลงไปได้อีก เพื่อได้คอยสนับสนุนให้อาจารย์ณัฐพัชร์ ทองคำ และ อาจารย์ขจิตพรรณ ทองคำ อาจารย์ของมหาวิทยาลัยราชภัฎเทพสตรีซึ่งเป็นเจ้าของโครงการ ได้ดำเนินกิจกรรมต่างๆอย่างอิสระ เราหารือกันคร่าวๆว่าจะจัดเงื่อนไขให้กลุ่มนักศึกษาได้ลุกขึ้นมาทำกระบวนการต่างๆเพื่อให้ได้ประสบการณ์ตรงบนเวทีวิชาการอย่างนี้

ผมจะคอยเสริม กุมหลักคิดของเวที และคอยเป็นพี่เลี้ยง ให้ทุกคนได้สร้างบทเรียนทางการปฏิบัติร่วมกันอย่างเต็มที่ หลังเสร็จสิ้นเวทีแล้ว ก็จะพาทุกคนถอดบทเรียน พัฒนาเป็นองค์ความรู้และคู่มือสำหรับพัฒนาประสบการณ์การสอน เพื่อสร้างครูในโอกาสต่อไปให้เกิดผลดียิ่งๆขึ้น.

..................................................................................................................................................................................

 

ให้วิธีคิดและแสดงภาพความเชื่อมโยงของการศึกษากับสภาวการณ์สังคม : เชื่อมโยงจุดหมายของกระบวนการเวที ไปถึงศาสตร์ของการสอนและศาสตร์ของความเป็นครูในศตวรรษที่ ๒๑ การสนองตอบต่อการศึกษาเพื่อพัฒนาคุณภาพพลเมืองและประชากรในศตวรรษที่ ๒๑ การสนองตอบต่อวาระสังคมไทยและสังคมโลกในศตวรรษที่ ๒๑ และแนวคิดครูเพื่อศิษย์

ทั้งหมด ประมวลเนื้อหาเขียนต่อเนื่องบนกระดาษ และจะติดบนบอร์ดที่ใช้โต๊ะตั้งเรียงกันให้เป็นบอร์ดยาว ใช้แทนการบรรยายให้แนวคิดและนำเสนอด้วยชุดสื่อพาวเวอร์พ๊อยต์แต่เนื้อหากับการนำเสนอจะกลายเป็นการจัดสภาพแวดล้อมภายในห้อง ให้นักศึกษาเดินอ่านและนั่งอ่านได้ตามอัธยาศัยตลอดเวลา รวมทั้งถ่ายภาพและแยกเป็นภาพส่วนย่อยๆ เพื่อนำไปพิมพ์ออกเป็นต้นฉบับและถ่ายเอกสารแจกจ่ายให้แก่นักศึกษาอีกต่อไป จึงสามารถปรับแต่งกระบวนการและยังคงเนื้อหาหลักคิดสำคัญไว้และยังสามารถให้เวลากับการทำกิจกรรมของนักศึกษาได้อย่างเต็มที่ โดยลดเวลาลงไปได้ ๑ ชั่วโมงครึ่งเพื่อยืดหยุ่นให้กับเงื่อนไขการเดินทางของนักศึกษาในท้องถิ่นชนบท

เงื่อนไขดังกล่าวนี้ หากพิจารณาตามกรอบแนวคิดของการศึกษาและการพัฒนาทักษะผู้เรียนในศตวรรษที่ ๒๑ แล้ว ก็คือการจัดการกับปัจจัยด้าน Learning Environment ดังกรอบนอกด้านหน้านั่นเอง

แผ่นให้แนวคิดและวิธีคิดครูเพื่อศิษย์ : ครูเพื่อศิษย์นี้ ในประเทศไทยนั้นเป็นแนวคิดที่นำเสนอขึ้นโดยศาสตราจารย์นายแพทย์วิจารณ์ พานิช ทางมหาวิทยาลัยราชภัฎเทพสตรีได้ใช้ชื่อโครงการว่าโครงการพัฒนาครูเพื่อศิษย์อย่างนี้ด้วย ผมจึงต้องขออนุญาตนำมาใช้ พร้อมกับเชื่อมโยงแนวคิดต่างๆที่ให้ความสำคัญกับการพัฒนาปัจจัยตัวครูกับการมุ่งผลสัมฤทธิ์เพื่อเด็ก มาเสริมแนวคิดให้ด้วย

นัยะครูเพื่อศิษย์กับการสนองตอบต่อสภาวการณ์สังคม : วาระสังคมโลกและวาระสังคมไทย ที่ก่อให้เกิดความจำเป็นในการจัดการศึกษาอบรม เพื่อพัฒนาคุณภาพพลเมืองและประชากร ในศตวรรษที่ ๒๑

วาระสำคัญเพื่อเปลี่ยนแปลงด้วยการศึกษาสร้างคนในศตวรรษที่ ๒๑ : สภาวการณ์สังคมโลกและสังคมไทย ในศตวรรษที่ ๒๑ ที่ส่งผลต่อการปฏิรูปการศึกษาและปฏิรูปกระบวนการเรียนรู้ในกรอบการศึกษาในศตวรรษที่ ๒๑

กรอบปฏิบัติการด้วยกระบวนคิดเชื่อมโยงเป็นระบบ : กรอบการออกแบบ จัดกระบวนการเรียนรู้ การพัฒนาศาสตร์และศิลป์ในการสอน และผลลัพธ์ เพื่อพัฒนาพลเมืองและประชากร ศตวรรษที่ ๒๑ สนองตอบต่อสภาวการณ์สังคมไทยและสังคมโลก

ความเชื่อมโยงกับเวทีครูเพื่อศิษย์ : กระบวนการเวทีครูเพื่อศิษย์ของคณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฎเทพสตรี ลพบุรี เพื่อสร้างพลังเครือข่ายครูเพื่อศิษย์ ขับเคลื่อนการปฏิรูปการศึกษาและกระบวนการเรียนรู้ ตามกรอบการศึกษาเพื่อการพัฒนาในศตวรรษที่ ๒๑

จัดสภาพแดล้อมเพื่อการเรียนรู้ : จัดสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อกระบวนการเรียนรู้อย่างมีส่วนร่วม และผู้เรียนต้องเคลื่อนไหวเพื่อเรียนรู้บนการปฏิบัติ (Active Learning) ดังที่เราต้องการให้ดีที่สุด นำไปติดตั้งบนบอด ทำบอร์ดโดยใช้โต๊ะตั้งเรียงกันเป็นแนวยาว