ลำดับที่              คำ/x                 ผู้จำ/a               จำได้ %

              ๑                     นก                     ๑๐                     ๓๓

              ๒                     ไม้                      ๘                       ๒๗

              ๓                     ดินสอ                 ๖                        ๒๐

               .                         .                       .                          .

              ๓๙                   ถนน                    ๒๖                     ๘๖

              ๔๐                   ควาย                  ๓๐                      ๑๐๐

จากตารางข้างบนนี้  สมมุติว่า  เรามีคำอยู่ ๔๐ คำ  ฉายบนจอให้กลุ่มตัวอย่างขนาด ๓๐ คน ดู  และให้จำไว้  ฉายคำละ ๒ วินาที  แล้วผ่านไป  ฉายคำที่ ๒ ตามมา ๒ วินาทีแล้วผ่านไป  ทำเช่นนี้เรื่อยไปจนครบ ๔๐ คำ  แล้วให้ทุกคนระลึกว่าเห็นคำใดบ้าง แล้วเขียนตอบ  ระลึกอย่างเสรี  ระลึกคำใดก่อนให้เขียนคำนั้น   ผลการทดลองสมมุติว่าปรากฏดังตารางข้างบนนี้

ปัญหาจึงมีว่า  ทำไมคำที่ ๒ จึงจำได้น้อยกว่าคำที่ ๑,  คำที่ ๓ จำได้น้อยกว่าคำที่ ๒,  คำที่ ๔,๕,๖,..... ก็เช่นเดียวกัน

แต่คำสุดท้ายคือคำที่ ๔๐ กลับจำได้ มากกว่าคำที่ ๓๙,  คำที่ ๓๙ จำได้มากกว่าคำที่ ๓๘, คำที่ ๓๗,๓๖,๓๕,.... ก็เช่นเดียวกัน

คำอธิบายก็คือ  คำที่ ๑ เข้าไปในสมองก่อน  และขณะนั้นสมองว่างอยู่ จึงระลึกได้ถึง ๓๓ %  แต่คำที่ ๒ ซึ่งตามหลังคำที่ ๑ เข้าไป  จึงถูกคำที่ ๑ รบกวนการจำคำที่ ๒  ทำให้การจำคำที่ ๒ ได้ลดลง  คำที่ ๒ ก็รบกวนการจำคำที่ ๓, ทำให้การจำคำที่ ๓ ลดลง  เป็นเช่นนี้เรื่อยไป

สำหรับคำที่ ๔๐ นั้นจำได้ ๑๐๐ %  เพราะว่า (๑)ไม่มีคำอื่น มารบกวนการจำ  และ (๒)มันเพิ่งจะเข้าไปในสมองเมื่อไม่นานมานี้เอง  เมื่อให้เขียนตอบ  จึงเขียนได้ทันทีก่อนคำอื่นๆ  แต่คำที่ ๓๙ จำได้ ๘๖ %  เป็นเพราะ คำที่ ๔๐  ไปรบกวน,   คำที่ ๓๙ ก็ไปรบกวนการจำคำที่ ๓๘ ทำให้การจำคำที่ ๓๘ ลดลง..... เป็นเช่นนี้เรื่อยไป

นักจิตวิทยาได้ทดลองทำนองนี้มาเป็นจำนวนมาก  และได้สันิษฐานกันว่า  (๑)น่าจะมีความจำ ๒ ระบบ  ระบบแรกจะรับผิดชอบจำสิ่งที่เข้าไปใหม่ๆ  เรียกว่า  "ความจำระยะสั้น"หรือ Short-Term Memory : STM,   และระบบที่รับผิดชอบจำสิ่งที่เข้าไปนานแล้ว  เรียกว่า "ความจำระยะยาว"หรือ Long-Term Memory : LTM 

นี่คือเรื่องของจิตวิทยาปัญญา(Cognitive Psychology)  การเจริญเติบโตของจิตวิทยาปัญญาทำให้มีการทบทวน Behaviorism กันมากขึ้น และหันมาค้นคว้าวิจัยกันกว้างขวางยิ่งขึ้นๆ  แต่ในขณะนี้ (พ.ศ.๒๕๔๙) นักศึกษาระดับมหาวิทยาลัยของเราเป็นจำนวนมากยังไม่เคยได้ยินคำว่า STM,LTM