ก่อนพักรับประทานอาหารกลางวัน ได้ไปยืนที่ห้องพักครูและมองลงไปนอกหน้าต่าง เห็นกองฟัก แฟง น้ำเต้าและบวบขนาดใหญ่  วางทับถมกันจำนวนมาก  ขณะเดียวกันได้มีเด็กชายกลุ่มหนึ่งเดินมาใกล้ ๆ บริเวณนั้น  บางคนใส่ชุดนักเรียน บางคนใส่ชุดชาวเขา

               เมื่อบอกว่าอยากได้เมล็ดพันธุ์ทำให้นักเรียนกลุ่มนี้ช่วยกันแกะเมล็ดพันธุ์ให้  แต่เด็กชาย ๒ คนได้แกะเมล็ดฟัก  พร้อมกับล้วงเมล็ดพันธุ์ออกมาดูเหมือนเป็นก้อนดินอยู่ด้วย  ไม่ทราบว่าเขาส่งภาษาชาวเขาว่าอย่างไร  ทำให้เพื่อนเดินไปที่ใต้ถุนบ้านพักครูและจับลูกไก่มาตัวหนึ่ง  ฉันกำลังจะเตือนว่า "ไม่ควรนำลูกไก่มาเล่น"  เพราะจะทำให้ลูกไก่ตายได้ เห็นว่าเด็กชายคนนั้นได้วางลูกไก่ลงให้จิกมดปลวกที่รวมมาในดินและเมล็ดพันธุ์ ทำให้นึกละอายใจที่ไม่เข้าใจว่าเด็กนำลูกไก่มาอุ้มเล่น "ทักษะชีวิต" เด็กกลุ่มนี้ดีกว่าฉันมาก 

             มีเด็กชายวัย ๓ ขวบจำนวน ๒ คนรวมอยู่ในกลุ่มด้วย แต่ไม่ได้แต่งกายชุดประจำเผ่า  ฉันคิดว่าเป็นลูกชายของชาวบ้านแถวนั้น แต่เห็นเด็กน้อยสองคนมีน้ำใจช่วยพี่ ๆ แกะเมล็ดพันธุ์ด้วย  จึงถามไถ่ดูได้ความว่า "เป็นน้องชายของเด็กลุ่มนั้น ลงมาจากเขาบ้านเข็กน้อย กำลังเรียนอยู่ชั้นอนุบาลและมาอยู่หอพักนอนประจำกับพี่ ๆ" 

              เด็กทั้งกลุ่มนำเมล็ดพันธุ์มาส่งให้และบอกเป็นภาษาม้งว่า "บวบ เรียกว่า เจ่ากะจึ๊ก และฟัก เรียกว่า เต้า"  ฉันจึงมีความสนใจที่จะเรียนรู้บางอย่างจากเด็กกลุ่มนี้ทำให้ทราบว่า  มีนักเรียนมาจากบนเขาตุบค้อจังหวัดเลย  น้ำจวง อำเภอชาติตระการ  เข้กน้อยและห้วยน้ำขาว จังหวัดเพชรบูรณ์  มาอยู่หอพักนอนจำนวน ๓๔ คน อายุตั้งแต่ ๓ ขวบถึง ๑๒ ขวบ  เด็กที่อายุน้อยหรืออยู่ชั้นอนุบาลหากไม่มีพี่มาอยู่ด้วย  จะไม่มีสิทธิ์มาตามลำพัง  เด็กกลุ่มนี้พ่อแม่จะมารับกลับบ้านที่บนเขาภาคเรียนละ ๑ ครั้งเท่านั้น

             เด็ก ๆ กลุ่มนี้สามารถตอบคำถามได้รวดเร็วอย่างมั่นใจ ไม่ทำท่าเหนียมอาย และได้ถามความคิดเห็นเกี่ยวกับการรับผิดชอบและความขยันขันแข็งระหว่าง "เด็กดอยบนพื้นราบและเด็กดอยชาวไทยภูเขา"  ว่ามีความแตกต่างกันอย่างไร ทำให้ได้คำตอบว่า "เด็กดอยบนพื้นราบมีความขยันและอดทนน้อยกว่าเด็กบนดอยสูงเช่นพวกเขา"  เท่าที่สังเกตพฤติกรรมการเรียนรู้และรับฟังจากคำบอกเล่าของคุณครูที่นั่น  มีความคิดเห็นเช่นเดียวกัน  แสดงถึงวัฒนธรรมการต่อสู้ชีวิตและสภาพแวดล้อมบริบทของครอบครัวและพื้นถิ่นที่อยู่อาศัยทำให้เป็นคนรับผิดชอบต่อความอยู่รอดของตนเอง