ตอนผมไปดูงาน palliative care ที่ออสเตรเลีย ผมจำคนไข้ของเราคนหนึ่งได้ จนบันทึกรายละเอียดคนไข้คนนี้ไว้สอนตัวเอง

ผมขอเรียกคนไข้คนนี้ว่า คุณตาหยุด

ตาหยุดอายุ ๘๙ ปี มีประวัติเป็นโรคเบาหวานและความดันโลหิตสูงมายาวนาน ต้องรับประทานยารักษาโรคประจำตัวนี้อย่างสม่ำเสมอมาตลอดอายุขัยของแก

คุณตาต้องถูกตัดขาใต้ระดับเข่าซ้ายเมื่อหลายปีก่อน เนื่องจากเป็นแผลเบาหวานเรื้อรังที่เท้า ตอนนี้ก็เริ่มมีแผลที่ปลายเท้าขวา ซึ่งต้องมีคนทำแผลให้เป็นประจำ ผลจากโรคเบาหวานและความดันโลหิตสูงทำให้คุณตามีปัญหาไตวายเรื้อรังแถมอีกเรื่องหนึ่ง

คุณตาถูกส่งตัวมารับการรักษาในสถานพยาบาลคนไข้ระยะสุดท้ายในสภาพสับสน ปวดแผลที่เท้า และคุณยายคู่ชีวิตไม่สามารถดูแลที่บ้านต่อไปได้เอง โดยให้ประวัติว่า คุณตารับประทานอาหารน้อยมากมาเป็นสัปดาห์แล้ว แต่ยังรับประทานยาประจำตัวอย่างเคร่งครัด

ผลการตรวจเลือดของคุณตาตั้งแต่เมื่อวานพบว่า มีระดับน้ำตาลในเลือดต่ำ เพราะรับประทานอาหารได้น้อยและยังไม่ได้ปรับยาลดระดับน้ำตาล และจากสภาพทั่วไปที่บ่งบอกว่า คุณตาคงมีเวลาเหลืออีกไม่มากนักแล้ว เราจึงคุยกับคุณยายว่า คงต้องขอหยุดยารักษาเบาหวานและความดันโลหิตสูงทั้งหมด แล้วประเมินกันใหม่

เช้าวันรุ่งขึ้น หลังจากได้สารน้ำทางหลอดเลือดแล้ว คุณตารู้สึกตัวมากขึ้นแต่ยังเพลียมาก ตอนที่เราเข้าไปดูแลคุณตาช่วงเช้า คำถามแรกที่คุณตาถามเรา คือ "หมอ ไหนยาเบาหวานผม"

"ยาของตาที่กินอยู่ ทำให้น้ำตาลในเลือดต่ำ เราเลยหยุดยาทั้งหมดไว้ก่อน" หมอบอก

คุณตานิ่งไปพักใหญ่ ก่อนรวบรวมพลังที่เหลืออยู่ไม่มาก ถามหมอกลับตรงๆ ว่า "ผมกำลังแย่แล้วใช่มั้ย"

ทีมรักษาพยาบาลทั้งหมดต้องหาที่นั่งในห้องของคุณตากันทั่วหน้า เรารู้ว่า เรื่องนี้ต้องคุยกันนาน

เมื่อคนไข้เข้าสู่ระยะสุดท้ายของชีวิต ยารักษาโรคประจำตัวของผู้ป่วยหลายชนิด เช่น ยาลดระดับน้ำตาลในเลือดสำหรับโรคเบาหวาน ยาลดความดันในโรคความดันโลหิตสูง หรือยาละลายลิ่มเลือดเพื่อป้องกันภาวะเส้นเลือดอุดตัน สามารถหยุดได้ แต่ยารักษาบรรเทาอาการต่างๆ เช่น ความปวด คลื่นไส้อาเจียน ควรได้รับต่อไปอย่างต่อเนื่องแต่อาจต้องปรับเปลี่ยนวิธีการให้ เนื่องจากคนไข้มักรับประทานทางปากไม่ได้

แต่การหยุดยาที่คนไข้รับประทานมาตลอดชีวิต มีความหมายและมีผลกระทบต่อจิตใจคนไข้และครอบครัวมาก จำเป็นต้องพูดคุย สอบถามความรู้สึกและวางแผนร่วมกันก่อนจะดำเนินการหยุดยาดังกล่าว

ขอเชิญช่วนผู้สนใจเข้าร่วมกิจกรรม การประชุมเครือข่าย palliative care ในโรงเรียนแพทย์ครั้งที่ ๓ หัวข้อ Non-Cancer Palliative Care ที่โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ อ่านรายละเอียดการประชุมได้ ที่นี่