เมื่อช่วงวันศุกร์และวันหยุดที่ผ่านมา ผมไปร่วมจัดกระบวนการเวที วางแผนขับเคลื่อนเครือข่ายสร้างเสริมสุขภาพชุมชนแบบบูรณาการ ของทีมวิจัยสุขภาพกับเครือข่าย อสม และผู้นำชุมชน ของชุมชนคลองใหม่  อ.สามพราณ จ.นครปฐม  ได้เรียนรู้หลายอย่างที่น่าสนใจ

กระบวนการขับเคลื่อนประเด็นเวที   

        (1) บูรณาการข้อมูลและความรู้  ทีมนักวิจัยหลายสาขา และคนของพื้นที่  นับแต่ปลัดอำเภอ นายก อบต ปลัด อบต เครือข่าย อสม ประมวลความรู้และข้อมูลเชิงประจักษ์ มานำเสนอในเวทีชุมชน เพื่อปะติดปะต่อ-เรียนรู้ชุมชนไปด้วยกัน เป็นข้อมูลระดมความคิด และนำไปสู่การวางแผน

        (2) ค้นหาประเด็นร่วม ลำดับความสำคัญและวิเคราะห์ประเด็นยุทธศาสตร์เพื่อขับเคลื่อนแผนปฏิบัติการ บูรณาการหลายด้าน หลากหลายความต่างของระดับปฏิบัติ และเชื่อมโยงกันเป็นเครือข่าย

        (3) วางแผนเครือข่ายปฏิบัติการ  เสร็จแล้วนำเสนอเวที ได้แผนปฏิบัติการเบื้องต้น สำหรับนำกลับไปประสานงานกันต่อไป

         ได้เห็นรูปแบบทางการปฏิบัติว่า เวทีเรียนรู้และทำแผนปฏิบัติการชุมชนอย่างมีส่วนร่วม  เป็นการจัดการผลการวิจัยที่อยู่ระหว่างดำเนินการ รวมทั้งเป็นการจัดการความรู้อย่างบูรณาการได้อย่างหนึ่ง ได้สะท้อนผลสู่ชุมชน  ได้สร้างศักยภาพชุมชน สร้างเสริมเครือข่ายจัดการการมีส่วนร่วมของชุมชนที่เอื้อต่อสุขภาพแบบบูรณาการ  ได้แผนปฏิบัติการ ซึ่งเป็นเครื่องมือกำกับให้ทรัพยากรและพลังการจัดการร่วมกันของชุมชน  มุ่งเน้นลงไปยังกิจกรรมป้องกันและสร้างสุขภาพ การออกแบบกระบวนการเวที การมีส่วนร่วมของประชาชน และตัวโครงการที่ได้จากเวที  ที่เกิดจากการวางแผนของชุมชนเอง  เป็นตัวบ่งชี้ความตื่นตัวและความมีจิตสำนึกสาธารณะที่มีแววว่าจะสามารถใช้เรียนรู้ไปกับชุมชนได้ดีทีเดียว

         อีกด้านหนึ่ง  การออกแบบและจัดกระบวนการต่างๆของเวที ดูมีพลังและสร้างสรรค์บรรยากาศเพื่อการคิดและแสดงออกกว่าเดิมมาก โดยเฉพาะการเตรียมเนื้อหา ข้อมูล  และสื่อ สำหรับการนำเสนอและสื่อสารข้อมูลบนเวที  ด้วยเวลาอันจำกัด (เรื่องละ 7-10 นาที ตั้งแต่เรื่อง ผลการวิเคราะห์สภาวะสุขภาพ  สิ่งแวดล้อม  ทุนทางสังคม  การจัดการสุขภาพผู้ป่วยเรื้อรัง การสร้างเสริมสุขภาพผู้สูงอายุ  กิจกรรมและการดำเนินงานที่ฝ่ายต่างๆกำลังดำเนินการอยู่ และที่กำลังจะดำเนินการในอนาคต) ผมสนใจเรื่องอันดูเหมือนเล็กน้อยนี้ เนื่องจาก  ข้อมูลและความรู้ รวมทั้งการมีสำนึกร่วมทางสังคมของผู้คน  จะหมดความหมายและไม่สะท้อนไปสู่การจัดการความเปลี่ยนแปลงของชุมชนไปเลย หากสื่อสารและถ่ายทอดสู่การเรียนรู้ร่วมกันไม่ดี

         นักวิจัยจากหลายคณะ ต่างเตรียมสื่อและการนำเสนอของตนเองได้ดีมาก ทั้งเตรียมด้วยตนเองและช่วยกันทำ  ตอนนี้ ทั้งทีม ซึ่งประกอบด้วยอาจารย์และนักวิจัยจาก คณะเทคนิคการแพทย์  คณะพยาบาลศาสตร์  สถาบันพัฒนาการสาธารณสุขอาเซียน  สถาบันแห่งชาติเพื่อการพัฒนาเด็กและครอบครัว ของมหาวิทยาลัยมหิดล เป็นนักจัดการความรู้ด้วยเวทีชุมชนร่วมกันทั้งทีม

         เมื่อเสร็จงานแล้ว  การนั่งทบทวนและถอดบทเรียนร่วมกัน  ยิ่งทำให้ได้ทั้งความสำเร็จและการเรียนรู้ สิ่งสำคัญที่ทำให้การทำงานวิจัยแบบบูรณาการและเชื่อมโยงกับการระดมพลังปฏิบัติของชุมชน ของเรามีความคืบหน้ามากขึ้น ส่วนหนึ่งเกิดจากกระบวนการในการทำงานของทีม ซึ่งเป็นการวางแผนและการเรียนรู้ไปในตัว คือ ร่วมกันเข้าใจประเด็นข้างหน้า ตั้งคำถาม+จัดสถานการณ์+แล้วสร้างประสบการณ์ตรงด้วยการมีส่วนร่วมของตนเอง (Active Participation)  ทำให้ทุกอย่างตั้งอยู่บนการเข้าใจ  จะคิด ปฏิบัติ ถ่ายทอด สื่อสาร ก็เกิดจากการเห็นภาพ