เมื่อวันที่ 15 กุมภาพันธ์ ที่ผ่านมา ผมได้มีโอกาสแวะไปที่วัดพระบรมธาตุนครชุม  เพื่อดูการตัดแต่งต้นโพธิ์ที่มีอายุถึง 650 ปี   ที่ฝั่งนครชุม (ตรงกันข้ามกับฝั่งตัวเมืองกำแพงเพชรในปัจจุบัน)  ได้เห็นและได้อ่านบันทึกประวัติของต้นโพธิ์ที่   สมเด็จพระมหาธรรมราชาลิไท  แห่งกรุงสุโขทัยนำมาสถาปนาไว้เมื่อ พ.ศ.  1900  จำนวน  3 ต้น  หากนับถึงปัจจุบันก็เป็นเวลา 650 ปีล่วงมาแล้ว  เห็นว่าน่าสนใจมาก เลยขอนำภาพมาฝากชาวบล็อก G2K        

          หากพูดถึงพระบรมธาตุ  วัดพระบรมธาตุนครชุม หลายท่านอาจจะเคยได้ยิน และก็คงจะมีอีกหลายๆ ท่านที่ยังไม่เคยได้ยิน   แต่ว่าหากใครที่เคยอ่านวรรณกรรมของเรียมเอง(อ.มาลัย  ชูพินิจ) เรื่องทุ่งมหาราช  บริเวณปากคลองในเนื้อเรื่องของทุ่งมหาราชนั้นก็เป็นบริเวณเดียวกันนครชุมในปัจจุบันนั่นเอง   ปากคลองที่ว่าก็คือปากคลองสวนหมากที่น้ำจากคลองสวนหมากไหลมาบรรจบกับน้ำปิงครับ     วัดพระบรมธาตุนครชุม อันเป็นที่ตั้งของพระบรมธาตุนครชุมนั้น  เป็นวัดเก่าแก่ตั้งอยู่ฝั่งตรงกันข้ามกับเมืองชากังราว  มีเจดีย์พระบรมธาตุที่เป็นเจดีย์ที่อยู่คู่เมืองกำแพงเพชรมาอย่างยาวนาน

          งานประเพณีที่สำคัญของจังหวัดกำแพงเพชรอย่างหนึ่งคืองานประเพณีนบพระเล่นเพลง  ซึ่งจะจัดขึ้นในช่วงวันเพ็ญเดือน 3 ของทุกปี  ซึ่งมีกิจกรรมนบพระ (ไหว้พระ) ก็จะมาไหว้เจดีย์พระบรมธาตุ ที่วัดพระบรมธาตุนครชุมแห่งนี้  หลังจากนั้นจึงจะมีกิจกรรมเล่นเพลง

          เพื่อที่จะนำให้ท่านได้รู้ความเป็นมาของประเพณีที่สำคัญนี้ รวมทั้งความเป็นมาของเรื่องราวทั้งหมดอย่างย่อๆ  จึงขอนำบทความ    จากเว็บไซต์เมืองไทยดอทคอม เกี่ยวกับ ทำบุญวันมาฆะในงาน "ประเพณีนบพระเล่นเพลง"  มาให้ได้อ่านเพิ่มเติม ดังบทความต่อไปนี้ครับ

 

 

          จังหวัดกำแพงเพชรเป็นเมืองเก่าที่มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์แห่งหนึ่งของประเทศไทย ในสมัยสุโขทัยกำแพงเพชรมีฐานะเป็นเมืองหน้าด่านต้องคอยรับศึกสงครามอยู่เสมอ จึงได้มีหลักฐานทางประวัติศาสตร์หลงเหลืออยู่ให้เห็นมากมายในปัจจุบัน เช่น วัดโบราณ ป้อมปราการ คูเมือง กำแพงเมือง เป็นต้น ทำให้จังหวัดกำแพงเพชรเป็นเมืองศูนย์กลางการท่องเที่ยวทางประวัติศาสตร์ที่สำคัญแห่งหนึ่งของประเทศไทย
       
       นอกจากโบราณสถานที่เก่าแก่แสดงถึงความเจริญรุ่งเรืองของเมืองแล้ว ยังมีวัฒนธรรมประเพณีที่สืบทอดมาจนถึงปัจจุบันที่สำคัญก็คือ “ประเพณีนบพระเล่นเพลง” ซึ่งเป็นการทำบุญในวันเพ็ญเดือนสาม หรือวันมาฆบูชา ตามประวัติความเป็นมากล่าวไว้ว่า...
       
       ในสมัยสุโขทัยเมืองกำแพงเพชรมีความเจริญรุ่งเรืองเป็นอย่างมาก โดยเฉพาะในรัชสมัยแผ่นดินพระมหาธรรมราชาลิไท เป็นยุคสมัยที่พระพุทธศาสนาเจริญรุ่งเรืองเป็นอย่างยิ่ง มีการเผยแพร่พระพุทธศาสนาไปทั่วทุกหัวระแหง และมีการบูรณะ ปฎิสังขรณ์สร้างวัดวาอารามใหญ่โตสวยงาม นอกจากนี้จากศิลาจารึกสุโขทัยหลักที่ 3 ได้ระบุไว้ว่า เมื่อปีพุทธศักราช 1900 พระมหาธรรมราชาลิไทได้อัญเชิญพระบรมสารีริกธาตุจากประเทศศรีลังกามาประดิษฐานไว้ในองค์พระเจดีย์ที่วัดพระบรมธาตุ ตำบลนครชุม อำเภอเมือง จังหวัดกำแพงเพชร และนำเอาต้นพระศรีมหาโพธิ์มาปลูกไว้ที่บริเวณหลังองค์พระเจดีย์อีกด้วย

 

       

        สำหรับพระบรมธาตุเจดีย์ภายในวัดพระบรมธาตุเป็นเจดีย์แบบพม่า พระเจดีย์องค์นี้สมเด็จฯกรมพระยาดำรงราชานุภาพกล่าวไว้ว่า น่าจะเป็นพระมหาธาตุที่พระมหาธรรมราชาลิไททรงสถาปนาในปี พ.ศ.1900 ตามที่กล่าวไว้ในศิลาจารึกหลักที่ 3 (จารึกนครชุม) เจดีย์องค์เดิมเชื่อกันว่าเป็นทรงดอกบัวตูม หรือพุ่มข้าวบิณฑ์ ต่อมาในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงอนุญาตให้พ่อค้าไม้ชาวพม่าชื่อ พระยาตะก่า ซ่อมแซมปฏิสังขรณ์และก่อใหม่จนเป็นเจดีย์รูปแบบพม่า ดังที่ปรากฏในปัจจุบัน
       
       ครั้งเมื่อถึงวันเพ็ญเดือนสาม หรือวันมาฆบูชา เจ้าฟ้าเจ้าแผ่นดินจะนำผู้ครองนคร เจ้าเมืองน้อยใหญ่ พร้อมทั้งเหล่าไพร่ฟ้า ข้าราชบริพารและประชาชน จัดตกแต่งขบวนพยุหยาตราพากันไปนมัสการพระบรมธาตุ และเวียนเทียนรอบพระบรมธาตุนครชุมอย่างเป็นประจำทุกปี โดยเรียกประเพณีนี้ว่า “นบพระ” ซึ่งคำว่า นบเป็นคำโบราณแปลว่า “ไหว้” นบพระจึงหมายถึงการไหว้พระนั่นเอง
       
       และเนื่องจากการเดินทางในสมัยก่อนเป็นไปด้วยความยากลำบาก ต้องเดินทางด้วยเท้า พาหนะก็มีแต่ช้าง ม้า วัว ควาย กว่าจะเดินทางไปถึงและนมัสการพระบรมธาตุก็มืดค่ำ ด้วยเหตุนี้จึงจำเป็นต้องพักค้างแรมในบริเวณวัด ดังนั้นจึงเป็นเรื่องธรรมดาของชาวบ้านโดยทั่วไป เมื่อมาต่างถิ่นและอยู่รวมกันเป็นจำนวนมาก จึงได้จัดการแสดงและการละเล่นต่างๆมาประชันขันแข่งกันตามขนบธรรมเนียมของแต่ละหมู่บ้าน ทั้งร้องเพลงพื้นบ้าน ชายหญิงร้องและร่ายรำกันอย่างสนุกสนานรื่นเริงภายหลังจากที่ได้ทำบุญทำกุศลแล้ว โดยเรียกประเพณีนี้ว่า “เล่นเพลง”
       
       ประเพณีนบพระเล่นเพลงจึงได้เกิดขึ้นนับแต่นั้นมา ชาวกำแพงเพชรเชื่อว่าใครที่ได้นมัสการพระบรมธาตุ และพระศรีมหาโพธิ์จะเป็นผู้มีบุญ ดังเช่นความในศิลาจารึกนครชุมหลักที่ 3ว่า

         “ผู้ใดไหว้นบกระทำบูชาพระศรีรัตนมหาธาตุ และพระศรีมหาโพธิ์ไซร้ มีผลอานิสงส์พร่ำเสมอดังได้นบพระผู้เป็นเจ้า...”

 

 

         นั่นคือความเป็นมาของงานนบพระเล่นเพลง  และความเป็นมาบางส่วนของสถานที่ที่เกี่ยวข้อง   หลายคนที่ได้ไปเยี่ยมชมอาจจะสนใจพระบรมธาตุ  ซึ่งมีความเป็นมาที่ยาวนานแล้ว  สิ่งที่ถูกสถาปนาขึ้นพร้อมพร้อมกันก็คือต้นพระศรีมหาโพธิ์ อีก 3 ต้น ที่สมเด็จพระมหาธรรมราชาลิไท  กรุงสุโขทัยนำมาสถาปนาไว้เมื่อ พ.ศ.  1900   และในปัจจุบันยังเหลืออยู่จำนวน 2 ต้น   บันทึกบอกเล่าความเป็นมาที่ผมได้ถอดมาจากป้ายที่แสดงไว้ความว่า

      " ต้นศรีมหาโพธิ์   ต้นไม้สำคัญยิ่งในพระพุทธศาสนา  ต้นไม้ที่ตรัสรู้ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า  โดยพระองค์ประทับนั่งภายใต้ต้นพระศรีมหาโพธิ์ ณ ตำบลอุรุเวลาเสนานิคม  กรุงราชคฤห์  แคว้นมคธ  ทรงบำเพ็ญเพียรจนได้บรรลุพระสัพพัญญูตญาณเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เมื่อวันขึ้น  15 ค่ำ เดือน 6  ก่อนพุทธศักราช  46 ปี (ตามคติแบบไทย คือปรินิพานครบ 1 ปี นับเป็น พ.ศ. 1)

       ต้นพระศรีมหาโพธิ์ต้นนี้  สมเด็จพระมหาธรรมราชาลิไท  แห่งกรุงสุโขทัยนำมาสถาปนาไว้เมื่อ พ.ศ.  1900  โดยได้มาจากลังกาเมื่อคราวส่งสมณฑูตไปสืบต่อพระพุทธศาสนา  ทรงนำมาสถาปนาไว้พร้อมกับพระบรมสารีริกธาตุ  9 องค์  ซึ่งประดิษฐาน ณ พระมหาธาตุเจดีย์ จำนวน  3 ต้น  ปัจจุบันเหลืออยู่  2 ต้น  คือต้นนี้  และต้นนอกกำแพงวัด  โดยที่อีก 1 ต้นนั้น  โดนน้ำเซาะล้มไปแล้ว  ปัจจุบันมีขนาดบุรุษ  10 คนโอบ"

 

ต้นที่ 1 อยู่ในบริเวณวัดพระบรมธาตุนครชุม

 

 

ต้นที่ 2  อยู่บริเวณด้านหลังวัดพระบรมธาตุนครชุม

 

          ผมไม่ค่อยจะมีความสัดทัดในการบันทึกเกี่ยวกับธรรมชาติ หรือสถานที่ท่องเที่ยวเหมือนกับอีกหลายๆ ท่าน  ต้องขออภัยนะครับหากเรียบเรียงเนื้อหาได้ไม่ค่อยสละสลวย   แต่เห็นว่าเป็นของดีทางด้านวัฒนธรรม  และเป็นประวัติศาสตร์อันสำคัญอีกมุมหนึ่งของจังหวัดกำแพงเพชร   เลยขอนำมาบันทึกไว้เพื่อการแลกเปลี่ยน

          หากท่านใดผ่านไปที่จังหวัดกำแพงเพชร  มีเวลาก็ขอเชิญไปไหว้พระบรมธาตุนครชุม  วัดพระบรมธาตุนครชุมนะครับ  สำหรับที่ตั้งของวัดพระบรมธาตุนครชุมนั้น  อยู่ไม่ไกลจากถนนสายเอเชีย  พอท่านเดินทางถึงสี่แยกนครชุม  ก็เลี่ยวเข้ามาทางตัวเมืองกำแพงเพชร เข้าไปประมาณ 2 ก.ม. ถึงสถานีขนส่งกำแพงเพชร(ยังไม่ข้ามสะพานข้ามแม่น้ำปิง) ก็จะเห็นเจดีย์ตั้งตระหง่านเห็นได้ชัดเจน  อยู่ทางด้านหลังสถานีขนส่งนั่นเอง

แผนที่การเดินทาง

 บันทึกมาเพื่อการ ลปรร. ครับ

วีรยุทธ  สมป่าสัก  20 ก.พ. 2551

 

ทำบุญวันมาฆะในงาน "ประเพณีนบพระเล่นเพลง"