สอนเพลงอีแซว "ถ่ายทอดภูมิปัญญา" เพื่อพัฒนาสู่อาชีพ

ผมมีความยินดีที่จะถ่ายทอดความรู้ สอนเพลงอีแซวและสอนเพลงพื้นบ้านให้กับนักเรียนทุกคน ที่มีความสนใจในการเรียนรู้ศิลปะท้องถิ่น ต้องการที่จะมีความสามารถในการแสดงเพลงอีแซว และเพลงพื้นบ้านอื่น ๆ

 

สอนเพลงอีแซว

ถ่ายทอดภูมิปัญญา

และเพลงพื้นบ้านอื่น ๆ

เพื่อการพัฒนาสู่ระดับมืออาชีพ

ชำเลือง  มณีวงษ์

รางวัลชนะเลิศประกวดเพลงอีแซวจังหวัดสุพรรณบุรี ปี 2525 

ผู้มีผลงานดีเด่นทางวัฒนธรรม ราชมงคลสรรเสริญ 2547

          หลังจากที่คนเพลงรุ่นเก่า ๆ ลาจากโลกนี้ไป ท่านทั้งหลายที่เป็นบรมครูเหล่านั้นก็ได้นำเอาลีลาที่สวยงาม เป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัวติดไปด้วย ไม่มีใครคาดคิด และไม่มีใครที่จะไปไขว่คว้านำเอาสิ่งที่ดี มีคุณค่ามาเก็บไว้กับตัวเป็นคนรุ่นต่อมาได้ทัน ชีวิตของมนุษย์ที่ดำเนินไปในแต่ละวัน  เราต้องยืนอยู่ท่ามกลางความเปลี่ยนแปลง ราคาน้ำมันที่เปลี่ยนแปลงลอยตัวสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง  ราคาทองคำที่ถีบตัวสูงขึ้นหลายเท่าตัว จากราคาบาทละ 400 บาท มาเป็น 13,000 บาท ในวันนี้ เราคงไม่อาจที่จะหยุดโลกได้ ความเปลี่ยนแปลงเป็นไปตามสถานการณ์ของโลก  อาชีพคือ สิ่งหนึ่งที่จะนำมาซึ่งรายได้เอาไว้เจือจุนชีวิตของเราและครอบครัว

           ผมยังจำภาพศิลปะการแสดงเพลงพื้นบ้านของพี่ชายคนหนึ่งซึ่งท่านมีความสนิทสนมกับผมมากและมีมานาน ท่านชื่อ นายโชติ สุวรรณประทีป ชื่อในการแสดงเพลงพื้นบ้าน-เพลงอีแซวของท่านคือ บุญโชค  ชนะโชติ ผมเรียกท่านว่า พี่โชติ ท่านเป็นนักแสดงที่มีเอกลักษณ์โดดเด่น เล่นเพลงสนุก มีลีลาท่าทางที่พลิ้วไหวสวยงาม ทั้งที่รำก็ไม่สวย เสียงก็ไม่ดี แต่ลูกเล่นลูกโลดแพรวพราวจริง ๆ  พี่โชติจากโลกนี้ไปในเวลาที่ไม่สมควร อายุเพียง 64 ปี น่าเสียดาย เสียดายที่ไม่มีลูกศิษย์ทางเพลงสักคนที่สามารถแกะร่องรอยของพี่โชติแล้วนำเอามาเก็บไว้ใช้เป็นช่องทาง หาเลี้ยงชีพได้เลย  วันนี้ผมมีอายุมากขึ้นใกล้ที่จะถึงเลข  60 เข้าไปทุกทีแล้ว

          

           งานเพลงอีแซวและเพลงพื้นบ้านอื่น ๆ ของผมเวียนว่ายอยู่บนเวทีกับเด็ก ๆ ในวงมานาน รวมทั้งตัวผมยืนอยู่บนเวทีกับนักแสดงรุ่นพี่ ๆ มานาน แสดงกับนักเพลงรุ่นครูมาก็นานมาก เมื่อหันกลับไปมองคนเหล่านั้น พวกเรานับวันที่ร่วงโรยลงไปทุกวัน ๆ เปรียบเสมือนเสาหลักที่เริ่มจะคลอนแคลน ไม่ยึดแน่นได้อย่างแต่ก่อน ถึงแม้ว่าจะขึ้นไปเล่น ไปเต้น ไปร้อง ไปทำท่าทางอย่างไร ก็คงไม่เคลื่อนไหวได้อย่างมั่นคงเหมือนเมื่อตอนยังมีกำลังแข็งแรง ความมีเสน่ห์ เพลิดพริ้งสวยงามที่ใคร ๆ ต่างบอกว่า เสียงดี ลีลาสนุกสุขใจ คงไม่ติดอยู่กับเราตลอดไปได้ แล้วคนรุ่นใหม่ ๆ จะมีสักกี่คนที่เกาะติดได้อย่างคนเก่า ๆ ที่เขาเล่นเพลงเป็นอาชีพ แม้ว่าจะต้องอดก็อด อดทนรอ วันที่จะได้เงินมาต่อลมหายใจและอยู่รอดได้

           ณ วันนี้ แม้ว่าจะมิใช่เรื่องง่ายที่จะทำวงเพลงพื้นบ้านขึ้นมาสักวง เพื่อออกไปแสดงตามงานต่าง ๆ ที่มีผู้มาติดต่อ จ้างวานไปแสดง แต่ก็มิใช่ที่จะหมดโอกาสเอาเสียเลยทีเดียว หากแต่ว่าวงเพลงวงนั้นก่อตั้งขึ้นมาด้วยความประสงค์ในระยะยาวหรือสั้นแค่ไหน เพราะการที่เราจะกระ ทำอะไรสักอย่าง หากเป้าหมายที่จะไปให้ถึง เป็นความจริงแท้แน่นอนของชีวิตละก็ มีทางที่จะไปยังจุดนั้นได้อย่างภาคภูมิใจ  ความอดทน มานะพยายามอย่างมั่นคงไม่ไหวติงต่ออุปสรรคและปัญหานาน ๆ ประการ เป็นทางหนึ่งที่จะฟันฝ่าอุปสรรคทั้งหายให้ไปถึงยังจุดหมายปลายทางได้

          

           วันนี้ที่โรงเรียนบรรหารแจ่มใสวิทยา 1 อำเภอดอนเจดีย์ จังหวัดสุพรรณบุรี สำนักงานเขตพื้นที่สุพรรณบุรี เขต 2 เปิดสอนเพลงอีแซวและเพลงพื้นบ้านอื่น ๆ ในโรงเรียนมานานโดยเปิดสอนในรายวิชากิจกรรมพัฒนาผู้เรียนและในรายวิชาเพิ่มเติม รวม 3 รายวิชา คือ 

                1.   กิจกรรมพัฒนาผู้เรียน ชุมนุมศิลปะการแสดงท้องถิ่น ชั้น ม.1-6

          2.   วิชาศิลปะกับภูมปัญญาไทย     ชั้น ม.1

          3.  โครงงานศิลปะ เพลงพื้นบ้าน-เพลงอีแซว   ชั้น ม.3 

                 ผมยอมรับว่า วิชาเพลงอีแซวเปิดสอนให้ความรู้แก่นักเรียนโดยตรงในสถานศึกษา ทำได้ยากมาก (บางท่านกล้าที่จะนำเอาเพลงอีแซวไปจัดบูรณาการข้ามกลุ่มเสียด้วย) เพราะนอกจากเด็ก ๆ จะไม่เลือกมาเรียนกับเราแล้ว ยังมีกระแสป้องกันการเดินเข้ามาของนักเรียนอีกหลายชั้น ผมจึงต้องเลือกวิธีการที่ผสมผสานบูรณาการเอา (ขนาดที่ผมเป็นนักแสดงมีประสบการณ์บนเวทีมานาน) จนมาถึงวันนี้ งานเพลงอีแซวของผมประสบความสำเร็จตามที่ผมและเด็ก ๆ ในกลุ่มตั้ง เป้าหมายกันเอาไว้  ได้แก่ 

                1.   มีวงเพลงที่มีความสามารถในการแสดง รับงานแสดงได้ทันทีที่มีเจ้าภาพมาติดต่อ

          2.   มีนักแสดงที่แสดงบนเวทีโดยยืนกลอนได้นานกว่า  4 ชั่วโมง อย่างต่อเนื่อง

          3.    มีนักแสดงที่หมั่นฝึกฝนจนสามารถเล่นเพลงพื้นบ้านได้หลายอย่าง (10 อย่าง)

          4.   สามารถร้องด้นกลอนสดได้ โดยร้องตามที่ท่านผู้ชมส่งเงื่อนไขขึ้นมาให้ร้อง

          5.  เด็ก ๆ ในวงเพลงของผมได้รับการเรียนรู้สู่ระดับมืออาชีพอย่างเต็มตัว

          6.   มีงานแสดงบนเวทีให้ได้เผยแพร่ผลงานอย่างต่อเนื่องตลอดทั้งปี    

         ในเรื่องของงานแสดง หากการพัฒนาไม่ถึงจุดที่จะออกไปรับใช้สังคมได้จริง ก็คงเป็นเพียงการฝึกหัดเพื่อเรียนรู้ หากการเรียนรู้มีเพียงแค่การฝึกปฏิบัติ ก็เป็นเพียงพัฒนาความ สามารถเพื่อให้ทำได้  แต่ถ้าเมื่อใดลูกศิษย์ของเรามีความหวัง มีความมุมานะพยายาม กระทำในสิ่งที่ยากเกินกว่าที่ใครจะคิดว่า เขาทำได้ น่าประหลาดใจ น่าพิศวง นั่นคือ “ความมหัศจรรย์ของเด็กไทย” วันนั้นนั่นแหละครับ คือวันที่เราได้ไปยืนอยู่บนถนนสายอาชีพอย่างมั่นคงจริง ๆ

           เมื่อผมมีอายุมากขึ้น เหลือเวลาในการทำงานราชการสั่นลง ในช่วงเวลาที่เหลือนี้ ความจริงก็มีหลายสถาบันที่นำคณะนักเรียน นิสิต นักศึกษา ระดับชั้นประถมศึกษา จนถึงระดับปริญญาโทในมหาวิทยาลัยที่มีชื่อเสียงเดินทางมาหาผม เพื่อขอเรียนรู้เพลงพื้นบ้าน ได้มาขอสัมภาษณ์เอาเรื่องราวไปออกอากาศทางวิทยุของมหาวิทยาลัย และมาขอฝึกการแสดงเพื่อนำเอาไปแสดงในโอกาสสำคัญก็มีมาก หลายครั้ง รวมทั้งการที่ผมได้จัดอบรมปฏิบัติการให้กับนักเรียน ประชาชน ครู อาจารย์ที่สนใจเพลงพื้นบ้านในจังหวัดสุพรรณบุรีและที่อื่น ๆ ผ่านไปแล้วจำนวนมากว่า 10 ครั้ง มีผู้ที่ผ่านหลักสูตรการฝึกปฏิบัติเพลงพื้นบ้านไปแล้วจำนวน 2,600 คน

         

           แต่ความต้องการในการสืบสานทายาททางเพลงพื้นบ้าน-เพลงอีแซวยังไม่มีที่สิ้นสุด  ผมฝึกนักเรียนที่โรงเรียนบรรหารแจ่มใสวิทยา 1 ให้ได้แสดงบนเวทีเพลงอีแซวไปแล้วมากกว่า 100 คน มาถึงรุ่นปัจจุบัน มีสมาชิกในสังกัดวงเพลงจำนวน 25 คน และยังมีเด็ก ๆ ที่สามารถไปช่วยผมได้เมื่อมีงานซ้อนกันอีก 4-5 คน มันก็เป็นความสุขใจอย่างหนึ่งที่เราได้ทำงานที่เราชื่นชอบมานานและได้คลุกคลีอยู่มาอย่างนี้เกือบ 20 ปีแล้ว นับตั้งแต่สอนนักเรียนเพียงคนเดียว มาเป็น 1 กลุ่ม จำนวน 5 คน แล้วก็เพิ่มขึ้นเป็น 10 คน และเป็น 15 คน ในเวลาต่อมาเมื่อได้เปิดวิชากิจกรรมชุมนุมที่สอดคล้องกับศิลปะพื้นบ้านเด็ก ๆ ที่ชอบแบบเราก็มารวมกันมากขึ้นฝึกหัดเพลงกันอย่างจริงจังโดยตลอด จนเป็นวงเพลงขนาดใหญ่อย่างในวันนี้

           ผมมีความยินดีที่จะถ่ายทอดความรู้ สอนเพลงอีแซวและสอนเพลงพื้นบ้านให้กับนักเรียนของผมทุกคน รวมทั้งนักเรียนที่สถานศึกษาอื่น ๆ ที่มีความสนใจในการเรียนรู้ศิลปะท้องถิ่น ต้อง การที่จะมีความสามารถในการแสดงเพลงอีแซว เพลงพื้นบ้านอื่น ๆ จะรวมตัวกันมาที่โรงเรียนบรรหารแจ่มใสวิทยา 1 อำเภอดอนเจดีย์ จังหวัดสุพรรณบุรี สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาสุพรรณบุรี เขต 2 โทร. 084-976-3799 และ 035-591271 หรือจะเชิญผมไปสาธิตการแสดงแนะนำวิธีการแสดงในสถาบันของท่านก็ยินดีให้ความร่วมมือ (เฉพาะในเพลงพื้นบ้าน 10 อย่างที่ยังได้รับความนิยม) ก่อนที่เพลงเหล่านี้จะไม่มีต้นแบบให้เด็ก ๆ ได้ดูของจริงอีกต่อไป

           ส่วนการฝึกหัดเพลงของเด็ก ๆ ในโรงเรียนบรรหารแจ่มใสวิทยา 1 นั้น มีการฝึกกันเป็นประจำทุกวันตอนเช้า (เวลา 07.40-08.20 น.) ตอนเย็นหลังเลิกเรียน (เวลา 16.00-17.30 น.) เนื่องจากงานแสดงมีมาโดยตลอดจึงมีการนัดหมายนักเรียนฝึกซ้อมกันตลอดเวลา ท่านสามารถที่จะมาชมการฝึกซ้อมได้ทุกวัน ในส่วนของผลงานเรามีวีซีดีบันทึกสดการแสดงหลายตอน ดังนี้ 

                

                 1.  วีซีดี สาธิตวิธีการสอนเพลงอีแซว ตามขั้นตอนของการแสดง โดยละเอียด

          2.  วีซีดีการฝึกซ้อมในห้องฝึกซ้อมศูนย์การเรียนรู้เพลงพื้นบ้าน 

          3.   วีซีดีบันทึกการประกวดแข่งขันบนเวทีระดับจังหวัด-ระดับประเทศ

          4.  วีซีดีบันทึกการแสดงสดในงานสำคัญ ระดับประเทศ

          5.   วีซีดีบันทึกจากรายการโทรทัศน์ที่ได้นำผลงานเพลงอีแซวไปเผยแพร่ 60 ครั้ง 

                 ผมยังคงทำงานเพลงพื้นบ้านตลอดไปและยินดีที่จะถ่ายทอดความรู้ สอนเพลงอีแซว สู่เยาวชน ที่รักความเป็นไทยทุกคน