ทุ่งหน้าน้ำหลายแห่งคงกำลังเขียวงามไปด้วยต้นข้าว

ฝนตกต่อเนื่องมาหลายวัน -  

ทั้งที่ก่อนหน้านี้ฝนได้ทิ้งช่วงไปพักใหญ่ ๆ   และถึงแม้ฝนระลอกนี้จะเป็นส่วนหนึ่งของพายุก็ตามเถอะ  ผมเองก็อดที่จะรู้สึกไม่ได้ว่า  บัดนี้,  ฝนกำลังจะสั่งฟ้าและปลากำลังจะสั่งน้ำเสียแล้ว...

   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ผมมีความทรงจำอันมากมายเกี่ยวกับท้องทุ่งหน้าน้ำ  แต่ก็ยังไม่สามารถเขียนบันทึกถึงเรื่องเหล่านี้ได้อย่างเป็นเรื่องเป็นราว</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">สองเดือนที่ผ่านมาชีวิตถูกขึงยึดอยู่กับห้องพักและสำนักงาน …  ผมกลายเป็นมนุษย์เงินเดือนอย่างน่าสังเวช  ไม่ค่อยได้ออกไปเปิดหูเปิดตาดูท้องทุ่งในหน้าน้ำเท่าใดนัก</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">เช่นเดียวกับบันทึกชุด “เที่ยวทุ่งหน้าน้ำ”  ก็ชะงักงันไปอย่างน่าน้อยใจ</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p>      </p><p> </p><p> </p><p>ฝนที่ตกต่อเนื่องมาหลายวันได้สะกิดท้วงให้ผมหวนรำลึกอีกครั้งว่ามีบันทึกตกค้างที่เขียนยังไม่จบ …  นั่นก็คือ  บันทึกเกี่ยวกับท้องทุ่งในหน้าน้ำ         </p><p> </p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ผมเชื่อเหลือเกินว่าตอนนี้ทุ่งหน้าน้ำหลายแห่งคงกำลังเขียวงามไปด้วยต้นข้าวแล้วกระมัง   </p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ในห้วงยามที่ลมพัดโบกอย่างเป็นกันเอง  เราย่อมมีโอกาสได้เห็นเรียวใบเขียวของต้นข้าวเอนกายล้อลมเล่นอย่างน่ารัก   และแม้นฝนพรำสายหนัก  เราเองก็ย่อมเห็นท้องน้ำในแปลงนากระเพื่อมงามเป็นจังหวะอย่างมีชีวิต  รวมถึงปูปลากบเขียดที่ระรี้ระริกออกมาระเริงเล่นกับน้ำฝนอันฉ่ำชื่นอย่างไม่รู้เบื่อ  !</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">สิ่งเหล่านี้เป็นเพียงส่วนน้อยเท่านั้นที่เป็นมหกรรมแห่งท้องทุ่งในหน้าน้ำ …</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p>   </p><p> </p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ก่อนที่ต้นข้าวจะยืนต้นเรียวงามเช่นนี้   ชาวนาต้องลงแรง “ปักดำ”  อย่างแสนสาหัส  หากปีใดน้ำท่าเจิ่งนองอย่างไม่ขัดเขิน   การปักดำก็ดูจะไหลรื่นไปตามสภาพการณ์นั้น  ๆ    แต่หากปีใดน้ำท่าแห้งขอด    ชาวนาก็จำต้องปรับวิธีการปักดำไปสู่การทำนาหว่าน หรือไม่ก็ใช้วิธีขุดหลุมเล็ก ๆ  แล้วนำกล้าไปปักลงในหลุมดินนั้นอย่างไม่สิ้นหวัง …</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">การปักดำ  ถือเป็นกระบวนการอันหนักหน่วงของชาวนา  แต่จะว่าไปแล้ว  ในทุกห้วงจังหวะของการทำนาก็ดูประหนึ่งว่า  ไม่มีฤดูกาลใดบางเบาและแสนสบายไปกว่ากัน  เพราะกว่าจะได้ผลผลิตขั้นสุดท้าย  ก็ล้วนต้องลงแรงหยาดเหงื่อแรงกายและแรงใจอย่างมหาศาล–</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p>    <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ความทรงจำในวัยเด็กของผม, …   ผมคุ้นชินกับภาพที่พ่อต้องตื่นเช้าโดยไม่รอให้ไก่ขันปลุก   พ่อจะต้องไถคราดแปลงนาในรุ่งเช้าเพื่อรุ่งสายแม่และคนอื่น ๆ  จะได้ลงแรงปักดำในแปลงนานั้นอย่างทันท่วงที</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p>     </p><p></p><p>นานมาแล้ว,  การทำนาของคนในหมู่บ้านก่อเกิดและดำเนินไปด้วยวัฒนธรรมของการ “ลงแรง” หรือ  “ลงแขกดำนา”  โดยเริ่มต้นจากคนในเครือญาติเป็นอันดับแรก  ใครมีควายก็แบ่งปันให้มาใช้เป็นแรงงานโดยปราศจากค่าจ้างวาน  ส่วนกำลังคนก็เต็มใจมาช่วยปักดำอย่างคึกคัก  ที่นาใครปักดำเสร็จก่อนก็ทยอยไปสู่ที่นาของเพื่อนบ้านอย่างไม่ขาดสาย   และการไปช่วยกันแต่ละครั้ง  ก็มักจะสะพายกระติ๊บข้าวไปด้วย  ส่วนอาหารนั้นเป็นหน้าที่ของเจ้าภาพที่รับผิดชอบไปอย่างไม่ขาด - ไม่เกิน     </p><p>  </p><p></p><p>ผมจำภาพชีวิตเหล่านั้นได้อย่างไม่เว้าแหว่ง   ภาพที่พ่อและเครือญาติหลังสู้ฟ้าและหน้าสู้ดินอย่างไม่สะทกสะท้าน  ในวันที่แสงแดดเริงแรงก็ไม่ย่อท้อ  ต่างคนต่างก้มๆ เงย ๆ  ถอยหลังปักดำกันเป็นทิวแถว  โชคดีหากห้วงเวลาใดฝนฟ้าโปรยสายลงมาบ้าง   ก็ช่วยให้การงานในครั้งนั้นไม่เปลืองแรงเท่าใดนัก  หรือแม้แต่ฝนฟ้าคะนองอย่างน่าสะเทือนใจ   ทุกคนก็ยังไม่สะทกสะท้านและทุ่มเทลงแรงปักดำอย่างไม่หวั่นไหว     </p><p></p><p></p><p>บางครั้งแปลงนาที่ต้องปักดำอยู่ไกลจากเถียงนา   พ่อกับแม่ก็จำต้องนำลูกตัวเล็กไปผูกเปลอยู่ใกล้ ๆ กับแปลงปักดำด้วยก็มี   </p><p></p><p></p><p>แต่สำหรับผมแล้ว  เลิกเรียนก็มีคันนานั่นแหละเป็นที่วิ่งเล่น  จับตั๊กแตนบ้าง…  หรือไม่ก็นำเจ้าทุยไปเล็มหญ้าและเข้าคอกก่อนพระอาทิตย์ลับฟ้า   </p><p></p><p></p><p></p><p>   </p><p></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ข้าวกล้าแต่ละต้นที่ถูกปักลงสู่เนื้อดินที่ชุ่มน้ำนั้น  เป็นประหนึ่งการปลูกต้นกล้าแห่งความฝันของชีวิต และความฝันนั้น  ก็เป็นความฝันของใครอีกหลายคน  ทั้งคนในครอบครัวและเครือญาติ, หรือแม้แต่เพื่อนต่างบ้านที่พร้อมจะมา “ขอข้าว”  ในภายภาคหน้าที่เราไม่อาจคาดคะเนได้</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p>การทำนาของผู้คนจึงไม่ใช่อาชีพ  เพราะเป็นวิถีที่หยั่งรากลงลึกถึงขั้นเป็นวัฒนธรรมของคนไทยไปแล้ว ,   และในอดีตที่ผมพานพบก็คือการลงแรงช่วยกันอย่างญาติมิตร   ไม่มีค่าจ้างวานใด ๆ  มาเป็นเงื่อนไข  จะมีบ้างก็แต่การขอแบ่งผลผลิตเพื่อยังชีพเท่านั้นเอง  และนั่นก็คือวิถีแห่งการแบ่งปันที่พบอย่างดาษดื่นอยู่แล้วในชนบทที่ผมลืมตาเกิดมา -</p><p>      </p><p> </p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">การทำนาในระบบเครือญาติและการทำนาในวิถีดั้งเดิมที่มีเจ้าทุยผู้ชำนาญทุ่งเป็นแรงคราดไถนั้น   ได้ช่วยลดต้นทุนการผลิตลงได้เยอะ   อีกทั้งวิถีฝนฟ้าที่ตกต้องตามฤดูกาลก็ช่วยให้การงานแห่งท้องทุ่งไม่ติดขัดและเร่งรีบจนเกินงาม   </p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">และถึงแม้ในวิถีอันเงียบง่ายนี้จะถูกมองว่าเป็นความยากจนก็ตามเถอะ  แต่ผมก็สัมผัสมาด้วยตนเองแล้วว่า  เป็นความสุข สมถะที่อบอุ่น …  ซึ่งวันนี้คนในเครือญาติของผมก็ยังมีท้องทุ่งที่เต็มไปด้วยความหวัง   และความฝันอย่างไม่เปลี่ยนแปลง</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p>ทุกวันนี้,  การงานแห่งท้องทุ่งหน้าน้ำเต็มไปด้วยความรีบเร่ง  การไถหว่านใช้แรงงานจากเครื่องยนต์เป็นตัวขับเคลื่อน   หลายครัวเรือนเลิกปักดำ  แต่หันไปใช้การทำนาหว่านแทน   หรือแม้แต่การอาศัย “เครื่องดำนา”  อันทันสมัยมาปักดำแทนอย่างสง่าผ่าเผย  เพียงเติมน้ำมันเชื้อเพลิงลงไปเครื่องดำนาที่ไร้ชีวิตก็ทำหน้าที่ดำนาแทนคนได้ทีละมาก ๆ  …  ชั่วพริบตาเดียว  แปลงนาเล็ก ๆ  ที่เคยก้ม ๆ เงย ๆ ปักดำอยู่ร่วมชั่วโมงก็ปรากฏต้นกล้าเรียงรายเป็นทิวแถวอย่างน่าอัศจรรย์     </p><p></p><p></p><p></p><p>ขณะที่บางครัวเรือน… ก็หันไปสู่วิถีของการจ้างวานเพื่อนบ้านมาช่วยดำนา   บางแห่งมีคาราวานรับจ้างดำนาอย่างชัดเจน  ซึ่งมักจะจ้างวานด้วยอัตราวันละประมาณ  120  บาทต่อวัน ….     </p><p> </p><p> </p><p>ความเปลี่ยนแปลงดังกล่าว   ได้สะท้อนถึงต้นทุการผลิตของชาวนาที่น่าสะท้อนใจ  ซึ่งนั่นยังไม่รวมมูลค่าปุ๋ยเคมีหลากสูตรที่ต้องสรรหามาโปรยหว่านลงให้ต้นกล้าได้เติบกล้าไปเป็น “ต้นข้าว”  ที่พร้อมจะเปลี่ยนรูปไปเป็น “รวงข้าว”  ….   </p><p> </p><p></p><p></p><p>   </p><p> </p><p>จวบจนบัดนี้   ไม่ว่าทุ่งนาในหน้าน้ำจะยังมีน้ำเจิ่งนองเหมือนอดีตหรือไม่   สำหรับผมแล้ว   ผมไม่เคยสิ้นหวังจากผืนนาของพ่อและแม่   ผมยังรักและให้ความเคารพต่อท้องนาเหล่านั้นอย่างสนิทแน่น  ทุกคราวครั้งที่มีโอกาสได้กลับบ้าน   ไม่มีแม้แต่สักครั้งเดียวที่ผมจะไม่แวะเวียนลงไปดูดดมกลิ่นอายแห่งความฝันและความหวังที่อยู่ในท้องนา … </p><p> </p><p> </p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p>ท้องนาในทุกหนแห่ง  ล้วนเป็นผืนแผ่นดินที่อัดแน่นไปด้วยความหวัง  และเป็นโรงเรียนขนาดใหญ่ของชีวิตที่พร้อมให้ผู้คนพลิกฟื้นและเรียนรู้อย่างไม่รู้จบ … และโรงเรียนขนาดใหญ่นั้น  ก็เต็มไปด้วยห้องเรียนเล็ก ๆ  หลากฤดูที่รอการค้นพบและพลิกฟื้นเสมอ !     </p><p></p><p></p><p></p><p></p><p>ผมมีความสุขเหลือเกินที่พาตนเองกลับมาสู่บันทึกนี้อีกครั้ง   และสามารถเขียนเรื่องราวบันทึกนี้จนเสร็จสิ้น  ถึงแม้บันทึกนี้อาจไม่ฉายชัดข้อมูลของการ “ดำนา”  อย่างที่ควรจะเป็น -  </p><p></p><p>และถึงแม้บัดนี้    ท้องทุ่งในหน้าน้ำจะผ่านพ้นห้วงการปักดำไปแล้วก็ตามเถอะ   ผมก็ยังสุขใจอย่างเหลือหลายที่ได้แสดงความรักและความเคารพต่อท้องทุ่งที่ผมรักและศรัทธา …    </p><p> </p><p></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ไม่รู้สิ…   ฝนจะสั่งฟ้า และปลาจะสั่งหนองหรือไม่นั้น  หรือแม้แต่บัดนี้ได้ล่วงเข้าสู่ปลายฝนต้นหนาวแล้วหรือไรนั้น   ผมไม่อาจทราบได้ … ผมรู้แต่เพียงว่า  ห้วงนี้  ผมมีความสุขที่ได้หวนรำลึกความง่ายงามของท้องทุ่งอันแสนรัก เหลือเกิน ……</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p></p><p> </p><p> </p><p> </p><p>….</p><p> </p><p>๕   ตุลา ๒๕๕๐</p><p> </p><p>มหาสารคาม</p><p> </p><p>วันฟ้าครึ้ม  และยังถูกห่มคลุมด้วยม่านฝน</p><p> </p>