สำหรับผมแล้วเป็นเด็กอีสานโดยกำเนิด ได้รู้จักคำว่า “งานเฮียนดี” มาตั้งแต่จำความได้ เมื่อมีคนตาย และจัดงานศพเมื่อใด ก็จะมีการเล่นไพ่ ไฮโล ตอนเด็กๆ ผมก็เคยไปเล่นด้วยตามประสาเด็ก ตาละบาทสองบาท (แลกใบ 10 บาท จะได้เหรียญ 11 บาท จากเจ้ามือ) เล่นกันพอสนุกสนาน หอมปากหอมคอเจ้าหน้าที่ตำรวจไม่จับ ถือว่าให้เกียรติและอยู่เป็นเพื่อนเจ้าภาพ ญาติผู้ล่วงลับ ตลอดคืน

เมื่อสับดาห์ที่แล้วลุงผมเสีย ตั้งศพไว้ 3 วัน ก่อนจะประชุมเพลิง และในช่วง 3 วันนี้ก็อีกหล่ะตามประเพณีอีสาน คือ มีงานเฮียนดีเล่นไพ่ ไฮโล แต่สิ่งที่เปลี่ยนไปที่ผมเคยเห็นตั้งแต่เด็ก คือ

  • เล่นกันแบบเอาเป็นเอาตาย จริงจัง เคร่งเครียด ปราศจากเสียงหัวเราะ
  • วงเงินในการเล่นสูงจนน่าตกใจ
  • แอบเล่นหลบๆซ่อนๆตามสุ่มทุมพุ่มไม่รอบบ้านงาน
  • มีคนต่างถิ่นเดินทางมาเล่นจำนวนมาก (ไม่มีใครรู้จักเลย)

ผมเพิ่งได้ความกระจ่าง คือ จะมีคนที่ทำอาชีพประเภทนี้ คือ รู้ว่าบ้านไหนมีใครตาย ก็จะรีบไปเป็นเจ้ามือ (เซียน) รู้ข่าวเร็วกว่ากำนัน ผู้ใหญ่บ้านซะอีก มีความสามารถได้ยินเสียงประทัด ภายในรัศมี 10 กิโลเมตร(สัญญาณบอกว่า มีคนตาย) เค้าแถบจะไม่รู้จัก หรือพูดคุยกับเจ้าภาพ หรือไปกราบศพเลย เอาเป็นว่ามาเล่นเพื่อหาผลประโยชน์ใส่ตน จากการที่มีคนตาย

ผมรู้แล้วว่าเจ้ามือทำไม่ใจดีจังให้ผมแลกใบ 10 บาท ได้เหรียญ 11 บาท เพราะสุดท้าย “เจ้ามือก็กินเรียบตามระเบียบ”

บันทึกนี้ผมจึงอยากสะท้อนสิ่งที่เปลี่ยนไป ของ “งานเฮียนดี” ที่ผมได้ประสบพบเจอ

ผมลองค้นหาความรู้ในอินเทอร์เน็ตแล้ว พบว่า เจตนาของงานเฮียนดี นั้น จะเป็นกิจกรรมอะไรก็ได้ที่ผู้มาร่วมงานศพกระทำอะไรซักอย่าง เพื่อช่วยให้เจ้าภาพคลายความโศกเศร้า เช่น การช่วยกันหอขนม ทำกับข้าว เป็นต้น แต่ปัจจุบันมีการพนันเข้ามาแทนแล้ว

KPN