การพูดคุยกันลักษณะนี้ มีผู้รู้นั่งแบบสบายๆ มีผู้อยากรู้ล้อมวง สนทนากันไปเรื่อยๆไม่รีบร้อน คำถาม-คำตอบถ้อยทีถ้อยอาศัยร้อยเรียงกันเหมือนการร้อยพวงมาลัย

     

สืบเนื่องมาจากการบอกเล่าถึงงานวิจัยในประเทศไทย ดร.สินธุ์ สโรบล ตื่นแต่เช้า ลงจากบ้าน ออกเดินๆท่อมๆไปทั่วบริเวณมหาชีวาลัยอีสาน ด้วยสายตาเอ็กซเรย์ของผู้ที่ผ่านประสบการณ์งานศึกษาวิจัยท้องถิ่นมาอย่างช่ำชอง ทำไมถึงพูดเช่นนี้  ในช่วงที่เรานั่งรับประทานอาหารเช้า ท่านอาจารย์ได้คุยในสิ่งที่ได้ไปพบ ยกเอาตรงจุดนั้นจุดนี้มาแทรกในวงสนทนา        

การพูดคุยกันลักษณะนี้ มีผู้รู้นั่งแบบสบายๆ มีผู้อยากรู้ล้อมวง สนทนากันไปเรื่อยๆไม่รีบร้อน คำถาม-คำตอบถ้อยทีถ้อยอาศัยร้อยเรียงกันเหมือนการร้อยพวงมาลัย บรรยากาศและอารมณ์ตรงนี้ จะเดินมาถึงจุดพอดีไม่ง่ายเลย ตลอดระยะ30 ปี เกิดขึ้นไม่กี่ครั้ง        

ครั้งที่1 เมื่อท่านอาจารย์ใหญ่ ศ.เสน่ห์ จามริก มานั่งบนตั่งสูงอ่านหนังสือเงียบๆ เราลูกศิษย์จอมป่วนค่อยๆทะยอยกันมานั่งล้อมวง ดร.เอเซีย คุณปุ๊ คุณตุ๊ คุณคนโน้นคนนี้ (ถามแบบคุย) อาจารย์ไม่เป็นทางการ นึกอยากจะถามก็ถาม แต่ก็แปลกที่คำถามมันร้อยเรียงสัมพันธ์กันในด้านเนื้อหา เวลาผ่านไป  ผ่านไป แบบไม่รู้ตัว แต่รู้สึกว่ารับ และ แลกอะไร?        

ครั้งที่2 ศ.น.พ.ประเวศ วะสี ตื่นแต่เช้า อาจารย์นั่งที่ชิงช้าหน้าบ้านหลังเล็ก ผมถือถ้วยน้ำชาไปให้แล้วถือโอกาสนั่งที่พื้นชานด้านล่าง คุยกับอาจารย์ 2 คน คุยในเชิงหารือบ้าง ออกความเห็นบ้าง ให้ข้อมูลบ้าง ผสมกลมกลืนกันไป สักพักมีคนทยอยมาที่ละคนสองคน คุณหมอทานทิพย์ ธำรงวรางกูล นำคณะมาถึง ประเด็นการพูดคุยเริ่มหนัก แน่น แน่น กระชับเข้าๆ         

ครั้งที่3 ช่วงเวลาเช้ามืด ผมเอาอุปกรณ์ใส่ย่ามขึ้นไปนั่งบนต้นมะม่วงขนาดใหญ่ ที่เราตัดกิ่งให้มันแตกกิ่งกระโดงออกมาใหม่ เพื่อที่จะเอายอดมะม่วงพันธ์ดีแปลกๆไปทาบ ให้มันออกมาเป็นมะม่วงแฟนซีมีหลายๆพันธุ์ ในเวลานั้นอากาศเย็นสบาย ผมนั่งอยู่กับกิ่งไม้ในที่สูง มองเห็นภาพยามเช้า ลมเย็นๆ เสียงนกเขาคันคูรอบๆตัว ผมนั่งต่อกิ่งนั้น กิ่งนี้ ไปเรื่อยๆ ไม่รู้เวลา ไม่รู้ตัว สามารถหยุดโลกได้จริงๆ กว่าจะลงจากต้นไม้ก็ต่อเมื่อความร้อนแรงของแดดต้นฤดูฝนมากวักมือให้ลงจากต้นไม้ ได้เวลาตรงกับที่พระตีกลองเพล

ครั้งที่4 เป็นช่วงสายของวันหนึ่ง  ผมมีย่ามกับเครื่องมือเสียบยอดไม้ เข้าไปในแปลงที่เราปลูกต้นกระสังผสมกับต้นมะกรูดและมะนาว กระสังเป็นไม้ตระกูลส้มที่สูงใหญ่แข็งแรงทนแล้งได้ดีมาก เราเอายอดส้ม มะนาว ส้มโอ ส้มเช้ง ส้มเขียวหวาน ไปเสียบยอด ต้นกระสังก็จะเป็นต้นแม่บุญธรรม ที่มีลูกๆออกมาเป็นส้มชนิดต่างๆรอบต้น แต่รายการนี้มีหนามแหลมคมล้อมรอบตัวเรา การเสียบยอดแต่งกิ่งดำเนินไปเรื่อยๆ เวลาผ่านไปไม่รู้ตัว จนกระทั่งได้เวลากลับออกมา ไปเปลี่ยนเสื้อผ้าอาบน้ำ ผิวหนังโดนน้ำรู้สึกเจ็บแสบนิดๆที่แขน ต่อมาจึงเห็นริ้วรอยเป็นเส้นเล็กๆที่โดนหนามแหลมคมทั่วแขน ทำให้เห็นว่าแม้ระวังตัวแล้ว แต่จิตวอกแวกทำให้มีหลักฐานปรากฏที่ผิวหนัง         

ครั้งสุดท้าย เมื่อวานนี้ ดร.สินธุ์ สโรบล ผู้อำนวยการโครงการจัดตั้ง “วิทยาลัยวิจัยเพื่อท้องถิ่น”แห่งสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) ที่ลงมาพบปะกันเพื่อหารือกันที่จะร่วมมือกันสร้างนักวิจัยมืออาชีพขึ้นในประเทศไทย เรื่องที่เล่าทั้งหมด ไม่มีการหยิบกระดาษ หรือมีเอกสารใดๆ เรียงลำดับเนื้อหาใด รายละเอียดไม่ได้ถูกหยิบมาวาง เป็นแต่ว่าคุยกันไปเรื่อยๆ รายละเอียดสาระที่แต่ละฝ่ายต้องการ ก็จะถูกทยอยบันทึกลงในความเข้าใจ ..ก็เท่านั้น! ในการวางแผนที่จะจัดตั้งวิทยาลัยวิจัยเพื่อท้องถิ่น เท่านี้! จริงๆ