ปลายเดือนที่แล้ว ผมได้ไปถ่ายวิดีโองานประกวดธิดาชนเผ่า ที่หมู่บ้านน้ำริน อำเภอปางมะผ้า งานนี้ไม่มีใครจ้าง แต่ไปด้วยความสนใจส่วนตัว ไปตามจริตของนักมานุษยวิทยาที่สนใจพิธีกรรม ความเชื่อ การเปิดพื้นที่ทางสังคมของคนชายขอบทั้งหลาย

  แต่ก่อน ผมก็ค่อนข้างไม่เห็นด้วยกับการประกวดนางงามนะครับ แต่ตอนนี้ ชอบดู  แต่ดูด้วย

แว่น ทางวัฒนธรรมมากขึ้น  

 

 
การประกวดธิดาชนเผ่า เมื่อปี 2548

  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal">                             </p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal">นักอนุรักษ์นิยมแบบขวาจัดมักจะมองว่า เป็นการไม่เหมาะสมที่เด็กนักเรียนจะมาประกวดนางงาม หรือเอาสาวชนเผ่ามาประกวดประชันขันแข่งกัน บ้างก็ว่าเป็นการทำให้เด็กติดยึดไปกับความสวยความงามจนเตลิดไม่สนใจเรียน จะทำให้เด็กเสียคนบ้าง ส่งเสริมค่านิยมที่ทำให้ ดัดจริตบ้าง ผมก็ไม่เถียงอะไร แต่ผมสนใจมองในมุมมานุษยวิทยาวัฒนธรรมนะครับ </p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal"></p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal">                         นักมานุษยวิทยาเราจะสนใจศึกษาพฤติกรรมทางสังคมของคนกลุ่มต่างๆ โดยเฉพาะกลุ่มคนชายขอบ หรือคนที่ถูกทำให้ไร้อำนาจ ว่ามีเงื่อนไขทางสังคมวัฒนธรรมอะไรบ้างอยู่เบื้องหลัง มีความสัมพันธ์เชิงอำนาจระหว่างผู้คนที่เกี่ยวข้องอย่างไร ปรากฏการณ์ดังกล่าวอยู่ในบริบททางสังคมเศรษฐกิจการเมืองทั้งในระดับท้องถิ่น ระดับชาติ และระดับสากลอย่างไร  เพื่อทำความเข้าใจอย่างลึกซึ้งกับพฤติกรรมทางสังคมที่เกิดขึ้น โดยไม่ด่วนสรุปว่าถูกหรือผิด หรือมีความจริง/ไม่จริงอย่างไร  ทั้งนี้ บนความเชื่อลึกๆที่ว่า ถ้าเราสามารถเข้าใจเงื่อนไขที่อยู่เบื้องหลังพฤติกรรมของ คนอื่นแล้ว ก็น่าจะช่วยให้เรายอมรับในความแตกต่างทางความคิด แตกต่างทางวัฒนธรรม แตกต่างทางเพศ อายุ ศาสนา ฯลฯ อีกทั้ง เราก็สามารถนำวิธีมองเช่นเดียวกันนี้ มาใช้เข้าใจตนเอง  นำไปสู่การเรียนรู้พัฒนาตัวเอง และสังคมที่ตนเองเกี่ยวข้องในอีกทางหนึ่งได้</p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal">                                  กรณีที่เด็กสาว สลัดชุดนักเรียนชั่วคราว แต่งหน้าทาปากใส่ชุดกลุ่มชาติพันธุ์ขึ้นประกวดนี่ก็เหมือนกันครับ เป็นอีกรูปแบบหนึ่งของการแสดงอัตลักษณ์ซ้อน เป็นการใช้อัตลักษณ์ในแง่การต่อรองตอบโต้บางสิ่งบางอย่าง จริงๆผมสนใจเรื่องนี้มานานแล้ว และเฝ้าติดตามมาหลายเวทีประกวดที่จัดขึ้นในพื้นที่อำเภอปางมะผ้า นับตั้งแต่ปี 2548 ถึงปัจจุบัน ทั้งงานที่จัดระดับอำเภอ และงานที่จัดในระดับตำบล แต่ยังไม่สบโอกาสที่จะเขียนวิเคราะห์อะไรออกมาเป็นเรื่องเป็นราวมากนัก</p>  <div style="text-align: center"></div>  <address class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify">                             บรรยากาศผู้เข้าชม เมื่อปี 2550</address><address class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify"></address><address class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify"></address><p> การประกวดนางงามชนเผ่าที่นี่ ไม่มีชุดวาบหวิวเลยครับ แต่เน้นไปที่ชุดประจำกลุ่มชาติพันธุ์ และใช้คำถามที่สร้างสรรค์ เช่นถามถึงการพัฒนาชุมชน ศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่น สิ่งดีงามต่างๆ</p><p></p><p>ผมคิดว่า เวทีการประกวดเล็กๆในชุมชนกลุ่มชาติพันธุ์อย่างนี้ ไม่น่าจะเป็นการนำให้เนื้อตัวร่างกายผู้หญิงกลายเป็นสินค้า หรือทำให้ชุมชนมองลูกหลานของเขาเป็นวัตถุทางเพศง่ายๆหรอกครับ </p><p>แต่ถ้าเป็นเวทีที่อื่นก็เป็นการประกวดใหญ่ มีใส่ชุดว่ายน้ำ เน้นการโพสต์ท่า สรีระที่ยั่วยวนให้ผู้ชายกลัดมัน อันนั้นก็ว่าไปอย่าง    </p><p><div style="text-align: center"></div></p>  <div align="center"><address class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt">ผู้เข้าประกวด ปี 2550 รับพวงมาลัยจากกองเชียร์ </address></div>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ตรงข้าม ผมมอง (แบบนักมานุษยวิทยา) นะครับ ว่าการที่พวกเธอขึ้นมาประกวดนางงามชนเผ่านี่ มีมิติทางสังคมวัฒนธรรมและจิตวิทยา ที่น่าสนใจบางอย่าง ก็เลยคิดเล่นๆแล้วนำมาลงบันทึกไว้</p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">                            อย่างแรก การที่ผู้หญิงชนเผ่าก้าวขึ้นบันไดนางงาม เป็นภาพสะท้อนการเปิดพื้นที่ให้กลุ่มผู้หญิงชาติพันธุ์ได้แสดงตัวตนต่อสาธารณะ </p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ตรงนี้มีข้อสังเกตว่า แต่ไหนแต่ไร พื้นที่สาธารณะมักเป็นพื้นที่ที่ชายควบคุม เป็นพื้นที่ชายหวงแหนเพราะเป็นแหล่งที่มาของอำนาจ เช่น พื้นที่นอกบ้าน พื้นที่การประกอบพิธีทางศาสนา พื้นที่ที่ ศักดิ์สิทธิ์เป็นต้น การที่ผู้หญิงเยาว์วัยออกมาแสดงอำนาจในพื้นที่สาธารณะย่อมต้องถูกผู้ชาย หรือบรรดาผู้ที่ความคิดขวาจัดกระแนะกระแหนไว้ก่อน เนื่องจากไปกระทบอัตตาในพื้นที่ที่ผู้ชายครอบครองอยู่</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal">การประกวดความงาม เป็นการสร้างพื้นที่ทางสังคมวัฒนธรรมแก่พวกเธอ แต่ละคนต่างแสดงความหมายแฝงหรือรหัสทางวัฒนธรรม (cultural code) ที่เหมือนและต่างกันออกไป บางคนต้องการให้ผู้ใหญ่/ครู/ เพื่อนฝูง เห็นว่าตนไม่ใช่เด็กๆแล้ว ตนโตเป็นผู้ใหญ่ขึ้นแล้ว มีความคิด มีความสามารถ ที่ผู้ใหญ่/ครู/ เพื่อนฝูง อาจจะไม่เคยมองเห็นมาก่อน ก็จะได้เห็นในเวทีนี้ , บางคนอาศัยกิจกรรมในเวทีนี้ เป็นเครื่องช่วยให้พ่อแม่แสดงความรักที่มีต่อตนมากขึ้น </p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal"> แน่นอนว่า ความสวยเป็นสิ่งที่วัดกันยาก โดยเฉพาะความสวยที่มาจาก “ข้างใน”  ในความคิดส่วนตัวของผม ผู้หญิงแต่ละคนก็มีความสวยในแบบของตัวเองอยู่แล้วนะครับ </p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal"></p><p>แต่เมื่อขึ้นเวที ภายใต้เงื่อนไขของการประกวด สาวน้อยแต่ละคนล้วนพยายามเต็มที่ที่จะทำตนให้เป็นที่ยอมรับของคณะกรรมการและผู้ชม  ผมเห็นว่าพวกเธอล้วนพยายามทำอย่างดีที่สุด ( แต่ก็ไม่วายถูกคนติติง  อันนี้ผมว่ามันไม่แฟร์ )  พวกเราจึงควรให้กำลังใจครับ อีกด้านหนึ่ง ผมคิดว่า การที่นักอนุรักษ์นิยมขวาจัด ก่นด่านักเรียนที่ไปประกวดนางงามต่างๆนานา มาจากวิธีคิดที่พวกเขาถูกครอบงำที่มองว่า ภาพตัวแทนนักเรียนและความเป็นหญิงสาวชนเผ่าเป็น ความบริสุทธิ์ในขณะที่ ภาพตัวแทนของนางงาม คือ ยั่วให้เกิดราคะ ทั้งนี้ รัฐและนโยบายการศึกษาที่ล้าหลังของบ้านเราเป็นตัวเอกในการสร้างภาพตัวแทนทั้งสอง ให้ตัดกันอย่างขาวกับดำอย่างนี้ (ส่วนว่ามันมีกระบวนการสร้างอย่างไรนั้น ไม่ขอพูดถึงในที่นี้ เพราะต้องว่ากันอีกยาว) </p><p></p><p>แน่นอน คนที่ยึดเหนี่ยวกับวิธีคิดแบบสุดโต่งเช่นนี้มากๆ ก็มีแนวโน้มจะใช้ความรุนแรงในรูปแบบต่างๆต่อผู้ที่ไม่เห็นด้วย  </p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">บางคนค้านว่า ก็เห็นมีนักเรียนที่ไปประกวด เสียคนและก็ยังเสียตัวไปด้วย แต่ก็บางคนเท่านั้น </p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ถึงเด็กสาวไม่ประกวดนางงาม พวกเธอก็อาจจะไปเสียคนและก็ยังเสียตัวที่อื่น</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">และที่เด็กเสีย น่าจะมาจากแรงจูงใจ แรงกระตุ้น ปัจจัยดึงดูด และปัจจัยผลักดันที่ผู้ใหญ่สร้างเอาไว้ล่อเสียมากกว่า</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p>รวมถึงปัจจัยเสี่ยง เช่น ขาดทักษะชีวิต , ขาดความรู้เท่าทันสังคม, อยู่ในสถานที่และช่วงเวลาที่เอื้อต่อการเสียคน, ชุมชนและหน่วยงานรัฐในพื้นที่ที่รับผิดชอบไม่สามารถดูแลสอดส่องได้ทั่วถึงและเพียงพอ  </p><p> </p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">เวทีประกวดนางงามชนเผ่าที่จัดขึ้นในบริบทที่นี่ (แต่ที่อื่น ผมไม่รู้นะครับ) จึงเป็นเสมือนพื้นที่ทางสังคมวัฒนธรรมแบบใหม่ของผู้หญิงกลุ่มเล็กๆ ที่กล้าหาญในการแสดงอัตลักษณ์ตนต่อที่สาธารณะ ทั้งยังเป็นเวทีที่ทำให้พ่อแม่ ผู้ปกครอง ศึกษาการเปลี่ยนแปลงของบุตรหลาน , นักวิจัยและพัฒนาชุมชน สามารถเข้าใจ และเข้าถึงกลุ่มผู้หญิงได้มากขึ้น ถ้ารู้จักใช้นะครับ</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"><div style="text-align: center"></div></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><address class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt">                                 ผู้เข้าประกวด ปี2550 กำลังตอบคำถามคณะกรรมการ </address><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p></p><p> </p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"> การดูกิจกรรมประกวดนางงามด้วย แว่น ที่แตกต่างไปจากการเอาอารมณ์ ความเชื่อ อคติส่วนตัว จึงเป็นกิจกรรมที่สามารถเป็นการเรียนรู้ เป็นวิชาการได้</p><p> และยังเป็นความสุขได้  ห้องเรียนแบบนี้สนุก มีชีวิตชีวา ไม่น่าเบื่อ </p><p> </p><p>ความจริงเรื่องการประกวดนางงามนี่มีมุม มีมิติต่างๆให้มองอีกเยอะครับ ไม่ว่าจะเป็นเสมือนเวทีสะท้อนการต่อรองอำนาจของชุมชนต่อหน่วยงานรัฐส่วนกลาง แต่ผมเขียนไว้ ให้คิดต่อแค่นี้พอนะครับ</p>