ปฏิบัตินิยม

ความรู้เกิดขึ้นได้อย่างไร ? คือประเด็นสำคัญของปรัชญายุคใหม่ เบื้องต้นก็มีอยู่ ๒ สำนัก คือ พวกเหตุผลนิยม และประจักษ์นิยม

พวกเหตุผลนิยม ก็คือพวกฝรั่งเศส เช่น เดการ์ด และ ไลน์นิซ พวกนี้ ยึดถือว่า ความรู้เกิดขึ้นได้จากกระบวนการคิดที่เป็นระบบ มีเหตุมีผล ถ้าเราคิดอย่างมีระบบแล้วก็จะเกิดความรู้ หรือเราจะเข้าถึงความรู้ที่เป็นจริงได้ก็ด้วยกระบวนการคิดอย่างมีเหตุผล

พวกนี้ถือว่า คนเรานะมีความรู้ติดตัวมาตั้งแต่เกิดซึ่งอยู่ภายในใจของเรา เป็นสิ่งที่พระเป็นเจ้าประทานมา ถ้าเราใช้กระบวนการคิดอย่างมีเหตุผล เป็นระบบแล้ว เราก็จะเข้าถึงความรู้นั้น...ประมาณนี้แหละ

พวกประจักษ์นิยม ก็คือพวกอังกฤษ เช่น ล้อค และ ฮอบส์ พวกนี้ ยึดถือว่า ความรู้เกิดจากการรับรู้จากประสบการณ์ภายนอกเป็นเบื้องต้น กล่าวคือ เรารับรู้โลกภายนอกได้โดยผ่านประสาทสัมผัส (ตา หู จมูก ...) แล้วก็จะเข้าสู่ใจ จึงไปถักทอเป็นความรู้ขึ้นมา

พวกประจักษ์นิยมนี้ ไม่ยอมรับความรู้ติดตัวมาตั้งแต่เกิด พวกเค้าถือว่า ใจแรกเริ่มนั้นเหมือนผ้าขาวมิได้มีอะไร สิ่งที่เรารับรู้จากภายนอกต่างหากที่เข้าไปประทับไว้และก่อเกิดให้เป็นรูปหรือสิ่งต่างๆ ...ประมาณนี้แหละ

เมื่อความคิดพื้นฐานแตกต่างกัน ทั้งสองฝ่ายก็มีพัฒนาการด้านอื่นๆ แตกต่างกัน แต่มิใช่ประเด็นที่จะนำมาโยงถึง จึงผ่านไป ...

ต่อนักปรัชญาชาวสะก็อตชื่อ เดวิด ฮูม (Hume คนไทยเรียกกันว่าฮูม บ้าง ฮิวม์ บ้าง ) ตั้งประเด็นสงสัยขึ้นมาเกี่ยวกับปัญหาของแนวคิดทั้งสองฝ่าย และ เอมมานูเอล คานต์ ชาวเยอรมันได้สร้างระบบขึ้นมาเพื่ออธิบายธรรมชาติของความรู้ ซึ่งประเด็นเหล่านี้ ผู้เขียนจะขยายความต่อไป