หัวใจหลักของการเรียนรู้ ๓ มิติ คือ เน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง (Learner-centered) จัดการเรียนรู้โดยใช้ชุมชนเป็นฐานการเรียนรู้ (Community-based learning) และจัดการเรียนรู้ผ่านกิจกรรม (Project base learning & Activity Based Learning)

วิชาการพัฒนานิสิต ประกอบด้วยหัวใจหลักของการเรียนรู้ ๓ มิติ คือ เน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง (Learner-centered) จัดการเรียนรู้โดยใช้ชุมชนเป็นฐานการเรียนรู้ (Community-based learning) และจัดการเรียนรู้ผ่านกิจกรรม (Project base learning & Activity Based Learning) ดังรายละเอียดโดยสังเขป คือ

๑.ผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง :
มุ่งเน้นให้ผู้เรียนได้มีส่วนร่วมในการออกแบบการเรียนรู้ร่วมกับครูผู้สอน รวมถึงออกแบบการเรียนรู้ร่วมกับผู้เรียนด้วยกันเอง (นิสิตกับนิสิต) รวมถึงการออกแบบการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมกับชุมชน “อาจารย์-นิสิตกับชุมชน"

๒.ชุมชนเป็นฐานการเรียนรู้ (ห้องเรียน) :
มุ่งเน้นให้ผู้เรียนได้เรียนรู้นอกชั้นเรียน หรือนอกห้องเรียน โดยห้องเรียนไม่ได้จำกัดอยู่แต่ในเฉพาะชั้นเรียนที่เน้นการบรรยายโดยครูผู้สอน หรือการนำเสนอผลงานในชั้นเรียนที่มีครูผู้สอนกับเพื่อนที่เรียนเป็นผู้ร่วมรับรู้เท่านั้น หากแต่เปิดพื้นที่ให้ผู้เรียนได้เรียนรู้กับ “ชุมชน" ที่หลากมิติทั้งในทางกายภาพและชีวภาพ ทั้งที่เป็นชุมชนในมหาวิทยาลัย และชุมชนนอกมหาวิทยาลัย (ท้องถิ่น-หมู่บ้าน) ด้วยเหตุนี้ การเรียนรู้ดังกล่าวจึงประกอบด้วยกิจกรรมที่จัดขึ้นโดยมหาวิทยาลัย (มหาวิทยาลัย,องค์กรนิสิต) และกิจกรรมที่จัดขึ้นโดยชุมชน ซึ่งโดยเฉพาะกิจกรรมที่จัดขึ้นโดยชุมชนนั้น จะช่วยให้นิสิตได้เรียนรู้มากกว่าสาระสำคัญของกิจกรรมนั้นๆ หากแต่จะได้สัมผัสกับความเป็นชีวิตอันแท้จริง อันหมายถึง “วิถีวัฒนธรรมชุมชน" ของชุมชนนั้นๆ

๓.เรียนรู้ผ่านกิจกรรม :
มุ่งเน้นให้เกิดทักษะชีวิตผ่านการลงมือทำ หรือ “ปัญญาปฏิบัติ" (ปัญญาที่เกิดจากการลงมือทำ) ซึ่งประกอบด้วยกิจกรรมที่จัดขึ้นโดยผู้อื่น และกิจกรรมที่ผู้เรียนได้จัดขึ้น ทั้งในมิติปัจเจกบุคคล (งานเดี่ยว) และมิติของกลุ่มคน (งานกลุ่ม) โดยมุ่งให้เกิดทักษะการทำงานเป็นทีม การแก้ปัญหาเฉพาะหน้า การบริหารจัดการโครงการและองค์กร ทักษะการเป็นผู้นำบนฐานคิดหลักของการรับผิดชอบต่อตนเองและสังคม หรือที่เรียกโดยทั่วไปว่า “จิตอาสา" หรือ “จิตสาธารณะ"





ขั้นตอนการจัดกระบวนการเรียนรู้ ๓ มิติในภาคเรียนที่ ๒/๒๕๕๖

การจัดกระบวนการเรียนรู้ของวิชาการพัฒนานิสิต ประจำภาคเรียนที่ ๒/๒๕๕๖ ยึดมั่นหลักคิดหัวใจหลัก ๓ มิติ (ผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง,ชุมชนเป็นฐานการเรียนรู้,เรียนรู้ผ่านกิจกรรม) ประกอบด้วยขั้นตอนสำคัญ ๔ ขั้นตอน คือ

๑.เรียนรู้กิจกรรมจิตสาธารณะตามอัธยาศัย :
มุ่งเน้นให้นิสิตได้เลือกเข้าร่วมกิจกรรมต่างๆ ตามอัธยาศัย (เรียนรู้ด้วยตนเอง : Learning by Self-studying) ทั้งกิจกรรมที่จัดโดยมหาวิทยาลัย (มหาวิทยาลัยเพื่อนิสิต) และกิจกรรมที่จัดขึ้นโดยองค์กรนิสิต (นิสิตเพื่อนิสิต) อย่างน้อยกิจกรรม ๒ กิจกรรม และการเลือกทำกิจกรรมเชิงสร้างสรรค์เพื่อปลุกฝังจิตอาสา หรือจิตสาธารณะในท้องถิ่น-ชุมชน (หมู่บ้าน) ซึ่งสามารถเลือกเข้าร่วมได้ทั้งในระดับส่วนบุคคลและระดับกลุ่ม โดยกิจกรรมดังกล่าว ได้แฝงกระบวนการเรียนรู้ของนิสิตไว้ลึกๆ กล่าวคือมุ่งให้นิสิตได้ลงพื้นที่เรียนรู้จากสถานการณ์จริงตามความสนใจของนิสิต เสมือนการให้นิสิตได้ “สำรวจพื้นที่และประเด็นการทำกิจกรรม" เพื่อเตรียมจัดทำโครงการในระดับกลุ่มในช่วงปลายเรียนไปในตัว

๒.เขียนโครงการจิตสาธารณะตามอัธยาศัย :
มุ่งเน้นให้นิสิตแต่ละคนได้ฝึกเขียนโครงการเพื่อการพัฒนานิสิตตามความสนใจของตนเอง เสมือนการเปิดพื้นที่ให้นิสิต “ได้คิด" และ “ได้ออกแบบกิจกรรม" ที่อยากทำด้วยตนเอง โดยเน้นกิจกรรมเชิงสร้างสรรค์ หรือจิตอาสา-จิตสาธารณะเป็นหัวใจหลัก

๓.ระดมความคิดสร้างโครงการจิตสาธารณะ :
 มุ่งเน้นให้นิสิตแต่ละคนได้นำโครงการที่เขียนขึ้นของแต่ละคนมาแลกเปลี่ยนเรียนรู้ หรือการแบ่งปันกันในกลุ่ม เพื่อคัดเลือก หรือออกแบบโครงการที่จะไปจัดกระบวนการเรียนรู้กับชุมชน ซึ่งกระบวนการในขั้นตอนนี้ เน้นการสื่อสารผ่านการเล่าเรื่อง (Storytelling) การสนทนา (Diaiogue) การฟังแบบฝังลึก (Deep Listening) เพื่อยึดโยงไปสู่การวินิจฉัย (Directing) จัดทำโครงการร่วมกันในลักษณะของกลุ่ม หรือ “ทีม"

๔.เรียนรู้กิจกรรมจิตสาธารณะผ่านการลงมือทำ :
มุ่งเน้นให้นิสิตแต่ละกลุ่มจัดกิจกรรมจิตสาธารณะร่วมกับชุมชนบนฐานคิดของการ “เรียนรู้คู่บริการ" หรือการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วม (Participatory Learning Process) ระหว่างนิสิตกับนิสิต และนิสิตกับชุมชน ซึ่งเป็นไปตามหลักคิดของการเรียนรู้จากการลงมือทำ (Learning by Doing) และการเรียนรู้จากคนรอบข้าง (Learning by Others) โดยทั้งปวงนั้นได้เน้นทักษะการบริหารจัดการโครงการ การทำงานเป็นทีม หรือแม้แต่การเรียนรู้ในมิติผู้นำ (Leader) และผู้ตาม (Follower) ไปพร้อมๆ กัน






“บวร : ภาพรวมของกระบวนการเรียนรู้โดยใช้ชุมชนเป็นห้องเรียน"


ภาคเรียนที่ ๒/๒๕๕๖ นิสิตในรายวิชาการการพัฒนานิสิต ได้จัดโครงการเพื่อการพัฒนานิสิต โดยมุ่งเน้นการใช้ชุมชนเป็นฐาน หรือชุมชนเป็นห้องเรียน จำนวน ๑๙ โครงการ ครบตามแนวคิดของ “บวร" ที่ประกอบด้วย “บ้าน-วัด-โรงเรียน (ส่วนราชการ) หากแต่มีทั้งการบูรณาการครบมิติ (บวร) ในหนึ่งโครงการและการแยกส่วนตามบริบท หรือข้อจำกัดของพื้นที่ หรือข้อจำกัดของกิจกรรมนั้นๆ ดังนี้

๑.บ้าน (ชุมชน) :
เป็นการจัดกิจกรรมในลักษณะของ “ค่ายอาสาพัฒนา" เชิงบูรณาการ หรือสหกิจกรรม ณ ห้วยป่าไร-ภูมะตูม บ้านวังมน ต.กุดหว้า อ.กุฉินารายณ์ จ.กาฬสินธุ์ ประกอบด้วยกิจกรรมสำคัญๆ คือการสร้างฝายชะลอน้ำ รวมถึงการปรับภูมิทัศน์ในโรงเรียนและการเรียนรู้วิถีวัฒนธรรมชาวภูไท (ผู้ไท) และนอกจากนั้นยังเรียนรู้เรื่องพันธุ์ไม้และสมุนไพรในภูมะตูม ส่วนอีกโครงการเป็นกิจกรรมการมอบกล้าไม้และร่วมปลูกกล้าไม้ในหมู่บ้าน โรงเรียน และวัด ณ บ้านป่าขี ต.นาเมือง อ.เสลภูมิ จ.ร้อยเอ็ด โดยกล้าไม้ที่นำไปจัดกระบวนการเรียนรู้ก็คือ “มะนาว" และ “ขี้เหล็ก"


๒.วัด :
 เป็นการจัดกิจกรรมบูรณาการระหว่างการบำเพ็ญประโยชน์กับการทำนุบำรุงศาสนา ครอบคลุมพื้นที่การดำเนินงานในชุมชนอำเภอกันทรวิชัย จังหวัดมหาสารคาม ประกอบด้วยวัดสำคัญๆ ในเทศบาลตำบลขามเรียง คือ วัดป่ากู่แก้วและวัดศรีสุข (บ้านดอนหน่อง) วัดป่าดอนหนาด (บ้านดอนนา) วัดชัยจุมพล (บ้านขามเรียง) และวัดในชุมชนเทศบาลตำบลศรีเวียงชัย ซึ่งกิจกรรมหลักๆ ที่จัดขึ้นจะมีลักษณะคล้ายคลึงกัน อาทิ ปลูกต้นไม้ภายในวัด ปรับภูมิทัศน์ ซ่อมแซมห้องสุขา ทำความสะอาดอุโบสถ ติดป้ายสุภาษิตคติธรรม ถวายภัตตาหารและสังฆทาน รวมถึงการฟังธรรมเทศนา และการเรียนรู้ประวัติศาสตร์การตั้งถิ่นฐานของชุมชนอันเป็นที่ตั้งของวัด


๓.โรงเรียน (สถานศึกษา) :
ประกอบด้วยพื้นที่การจัดกิจกรรม ๓ พื้นที่ คือ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม,ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก และโรงเรียนในชุมชน (หมู่บ้าน) ดังรายละเอียดโดยสังเขปต่อไปนี้

๓.๑ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม :
ประกอบด้วยกิจกรรมการส่งเสริมจิตสำนึกเรื่องประชาธิปไตยในสถานศึกษา ด้วยการรณรงค์การเลือกตั้งองค์กรนิสิต (องค์การนิสิต,สภานิสิต,สโมสรนิสิตคณะ) นอกจากนั้นเป็นกิจกรรมการทำความสะอาดห้องน้ำในอาคารราชนครินทร์ ซึ่งเป็นอาคารเรียนรวมของสำนักศึกษาทั่วไป โดยนอกจากการทำความสะอาดห้องน้ำแล้วยังมีการจัดทำสติ๊กเกอร์รณรงค์ไปในตัว อีกทั้งขยายพื้นที่การจัดกิจกรรมไปสู่ห้องน้ำบริเวณ “ตลาดน้อย" อันเป็นพื้นที่ที่นิสิตไปใช้ชีวิตร่วมกันจำนวนมาก นอกจากนี้ยังรวมถึงกิจกรรมรณรงค์เรื่อง “จักรยานเพื่อสุขภาพ" โดยมุ่งเน้นให้ใช้จักรยานเพื่อสร้างเสริมสุขภาพและลดภาวะโลกร้อน โดยขับเคลื่อนร่วมกันระหว่างนิสิตกับเครือข่ายบุคลากร หรือแม้แต่เครือข่ายภายนอกมหาวิทยาลัย

๓.๒ ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กบ้านเขียบ :
เป็นการจัดกิจกรรมในชุมชนเทศบาลตำบลขามเรียง (อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม) ประกอบด้วยกิจกรรมสำคัญๆ คือการมอบอุปกรณ์การเรียนรู้ และจัดกิจกรรมเรียนรู้เพื่อเสริมสร้างกระบวนการพัฒนาของเด็กก่อนวัยเรียนร่วมกับครูพี่เลี้ยง และคณะกรรมการศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก

๓.๓ โรงเรียนในชุมชน :
เป็นการจัดกิจกรรมในลักษณะค่ายอาสาพัฒนาเชิงบูรณาการ ครอบคลุมพื้นที่การทำงานในจังหวัดมหาสารคาม (อำเภอกันทรวิชัย อำเภอวาปีปทุม) ประกอบด้วยกิจกรรมสำคัญๆ เช่น การทาสีรั้ว กำแพง และซ่อมแซมอุปกรณ์ในสนามเด็กเล่น ทาสีประตูฟุตบอล ทาสีสนามกีฬา (วอลเลย์บอล) จัดบอร์ดวิชาการ วาดภาพการ์ตูนการเรียนรู้เรื่องประชาคมอาเซียนบนกำแพงโรงเรียน กิจกรรมตอบปัญหาชิงรางวัล มอบอุปกรณ์การเรียนและกีฬา




เหนือสิ่งอื่นใดกิจกรรมจำนวน ๑๙ โครงการนั้น ล้วนจัดขึ้นบนฐานคิดการออกแบบของนิสิตเป็นที่ตั้ง มีกระบวนการสำรวจพื้นที่การทำงาน มีการมอบหมายภารกิจในกลุ่มสมาชิก มีการออกแบบกิจกรรมให้สอดคล้องกับบริบทของชุมชน มีการประสานชุมชน และที่สำคัญคือมีการจัดกิจกรรมที่มุ่งเน้นการ “เรียนรู้คู่บริการ" อันหมายถึงการจัดกิจกรรมเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมระหว่างนิสิตกับนิสิตและนิสิตกับชุมชน โดยยึดบริบทชุมชนเป็นที่ตั้งว่าเกี่ยวข้องกับใครบ้าง ซึ่งมีทั้งที่ครบองค์ของความเป็น “บวร" และไม่ครบองค์ของความเป็น “บวร" แต่ทั้งปวงนั้นก็สะท้อนให้เห็นว่านิสิตได้เพียรพยายามในการสร้างกระบวนการแห่งการเรียนรู้เพื่อให้ตนเองเป็นคนที่ “กล้าคิด-กล้าทำ-กล้ารับผิดชอบ" ทั้งต่อตนเองและสังคมได้อย่างน่าชื่นชม