ผังโคลงสี่สุภาพ

จากที่คุยกับคุณ พ. แจ่มจำรัส ที่นี่ จึงค้นหาในวิกิพีเดียมาฝากกันค่ะ

 

ตัวอย่างของโคลงสี่สุภาพในจินดามณีฉบับพระโหราธิบดี ที่มีไม้เอกไม้โทตรงตามบังคับ

๏ เสียงลือเสียงเล่าอ้าง   อันใด พี่เอย
เสียงย่อมยอยศใคร   ทั่วหล้า
สองเขือพี่หลับใหล   ลืมตื่น ฤๅพี่
สองพี่คิดเองอ้า   อย่าได้ถามเผือ ๚ะ
— ลิลิตพระลอ

 

ตัวอย่างของโคลงสี่สุภาพในจินดามณี ฉบับหลวงวงศาธิราชสนิท ที่มีไม้เอกไม้โทตรงตามบังคับ

๏ นิพนธ์กลกล่าวไว้   เป็นฉบับ
พึงเพ่งตามบังคับ   ถี่ถ้วน
เอกโทท่านลำดับ   โดยที่ สถิตนา
ทุกทั่วลักษณะล้วน   เล่ห์นี้คือโคลง ๚ะ

 

นอกจากนี้มีโคลงแบบฉบับอีกบทที่มาจากโคลงนิราศนรินทร์ ที่เอกโทครบตรงตำแหน่งเช่นกัน

๏ จากมามาลิ่วล้ำ   ลำบาง
บางยี่เรือราพราง   พี่พร้อง
เรือแผงช่วยพานาง   เมียงม่าน มานา
บางบ่รับคำคล้อง   คล่าวน้ำตาคลอ ๚ะ
— นิราศนรินทร์

 

สัมผัสระหว่างบท

การแต่งโคลงสี่สุภาพต่อกันหลายๆ บท เป็นเรื่องราวอย่างโคลงนิราศ โคลงเฉลิมพระเกียรติ โคลงสุภาษิต หรือโคลงอธิบายเหตุการณ์ต่างๆ อาจทำได้ 2 ลักษณะ คือ โคลงสุภาพชาตรี และ โคลงสุภาพลิลิต

  • โคลงสุภาพชาตรี ไม่มีสัมผัสระหว่างบท ส่วนใหญ่กวีนิพนธ์แบบเก่าจะนิยมแบบนี้เป็นส่วนมาก
  • โคลงสุภาพลิลิต มีการร้อยสัมผัสระหว่างบท โดยคำสุดท้ายของบทต้นต้องส่งสัมผัสสระ ไปยังคำที่ 1 หรือ 2 หรือ 3 ในบทต่อไป

เช่น

1 ๏ บุเรงนองนามราชเจ้า   จอมรา มัญเฮย
ยกพยุหแสนยา   ยิ่งแกล้ว
มอญม่านประมวลมา   สามสิบ หมื่นแฮ
ถึงอยุธเยศแล้ว   หยุดใกล้นครา ๚ะ
2 ๏ พระมหาจักรพรรดิเผ้า   ภูวดล สยามเฮย
วางค่ายรายรี้พล   เพียบหล้า
ดำริจักใคร่ยล   แรงศึก
ยกนิกรทัพกล้า   ออกตั้งกลางสมร ๚ะ
3 ๏ บังอรอัคเรศผู้   พิศมัย ท่านนา
นามพระสุริโยทัย   ออกอ้าง
ทรงเครื่องยุทธพิไชย   เช่นอุปราชแฮ
เถลิงคชาธารคว้าง   ควบเข้าขบวนไคล ๚ะ
— โคลงภาพเรื่องพระราชพงศาวดาร



 

ขอขอบคุณ วิกิพีเดีย