จะให้ลูกสาวไปถ่ายในป่า ให้คนแอบดูหรือไง

 ปีพ.ศ.2543. เขาว่าจะให้เป็นปีสุขภาพดีถ้วนหน้า ภาษาอังกฤษเขาเขียนว่า Health for all by the year 2000. ประเทศไทยเราถือเอาการที่ทุกครั้วเรือนมีส้วมที่ถูกสุขลักษณะใช้ เป็นตัวชี้วัดตัวหนึ่ง เรียกว่าให้มีที่ถ่ายให้เป็นที่เป็นทาง เป็นการลดโรคพยาธิ์ทั้งหลาย โรคที่ติดต่อทางอุจจาระ เป็นการรักษาความสะอาดให้บ้านเรือนน่าอยู่อาศัยด้วย แต่ชาวบ้านก็ไม่นิยมส้วมกันสักเท่าไหร่ บอกว่าถ่ายในทุ่งในสวนสบายดี ไม่ต้องมาเที่ยวตักน้ำราด ซึ่งหน้าแล้งน้ำหายาก อีกทั้งแต่ละบ้านก็มีสุนัขคอยเก็บของเสียทำความสะอาดให้ทุกบ้านอยู่แล้ว แต่ที่สุดหมออนามัยก็ไปชักชวนจนแต่ละหมู่บ้านเริ่มอยากเป็นคนสมัยใหม่ มีส้วมซึมใช้ อยากให้สิ่งแวดล้อมสะอาด ปราศจาก......ที่ถ่ายไว้ตามรอบๆบ้าน มีการประกวดกันด้วย ว่าหมู่บ้านไหนมีส้วมใช้ 100เปอร์เซนต์ก่อน สมัยนั้นรัฐบาลมีงบประมาณมาสนับสนุน ให้ชาวบ้านกู้ยืมเงินทำส้วม มีการผ่อนคอห่าน(โถส้วม). กันเป็นรายเดือน บางครอบครัวจนแล้วจนรอดก็ไม่มีจะผ่อน 

    นอกจากชักชวนชาวบ้านแล้ว หมออนามัยยังต้องลงมือช่วยสร้างส้วมให้ด้วย เจ้าของบ้านก็แกงหมูแกงไก่ ตำน้ำพริก เลี้ยงกันไปตามศรัทธา ส้วมซึมต้องขุดบ่อเกรอะ ให้ลึกพอวางขอบ2-3ขอบ ที่มีขนาด 80 ซม.  การวางคอห่านก็ต้องได้องศา ให้น้ำหล่อเลี้ยงคอห่านอยู่ในระดับนั้นตลอดเวลา เพื่อป้องกันกลิ่นตีขึ้นมา ดังนั้นเมื่อทำถูกวิธีแล้ว จะราดน้ำกี่ครั้ง น้ำก็ยังต้องค้างคอห่านอยู่อย่างนั้น

  บางครั้งหมอผู้หญิงก็ต้องไปช่วยเขาด้วย ยิ่งตอนสุดท้าย ต้องช่วยกันเอาต้นมันสำปะหลังมาปักเรียงเป็นแถว ให้สูงเลยหัว ทำห้องส้วมให้ และใช้ทางมะพร้าวมาทำหลังคา ก็เป็นอันสำเร็จ มื้อเย็นวันนั้น ก็มีการกินข้าวแก้เหนื่อยฉลองส้วมใหม่กัน

 ข้อหนึ่งที่ทำให้ชาวบ้านยอมทำส้วมก็คือ จะให้ลูกสาวไปถ่ายในป่า ให้คนแอบดูหรือไง

  นึกถึงการทำโครงการสมัยก่อน แต่ละปีจะมีเรื่องหรือสองเรื่อง และทำกันจนสำเร็จ เพราะมีเวลาคิด วางแผนและทำ ใช้งบประมาณอย่างคุ้มค่าทันเวลา คนน้อยแต่มีพลังแฝงมาช่วยทำให้สำเร็จเสมอ ไม่เหมือนสมัยนี้ มีโครงการเกินสิบต่อปี ทำแล้วก็ทำอีกไปไม่ถึงจุดสำเร็จ วกไปวกมา สิ้นปี แล้วก็กลับมาทำอีก แทนที่จะมีขั้นตอนต่อไป ไม่รู้ว่ายุ่งอะไรทั้งวัน ชาวบ้านมีปัญหาอะไรก็ไม่รู้ มีแต่นโยบายกับตัวเลข บางคนถึงกับทำตัวเลขกันอย่างเดียว 

    สู้โครงการผ่อนคอห่านก็ไม่ได้ มีเทคนิกทำงานให้สำเร็จมากมาย อาจมีการสูญงบไปกับโครงการบ้าง แต่การผ่อนหนักผ่อนเบาๆ ก็ทำให้เกิดความรับผิดชอบร่วมกันนะ