เมื่อครั้งศึกษาเล่าเรียนอยู่ในกรุงเทพฯสองสามปีแรกนั้น พอถึงวันพืชมงคล ผมจะต้องไปที่สนามหลวง ไปรอเก็บเมล็ดข้าวเปลือกเพื่อเอาไปฝากพ่อแม่และญาติพี่น้อง แต่ไม่เคยได้เลย ครอบครัวอาว์คนหนึ่งของผม สามารถเข้าไปแย่งกับคนอื่นและได้มา ๒-๓ เมล็ด แกนำกลับมาเพาะกล้าในกระถางดินเผาในบ้านที่กรุงเทพฯ รอบแรกแตกออกมาเพียงกอเดียว แต่พอออกรวงแล้วก็ได้เป็นกำ แกก็เพาะต่ออีกทั้งในกระถางและรางปูน กลายเป็นแนวรั้วขนานไปกับรั้วหน้าบ้าน เมื่อเดินเข้าไปในบ้าน ก็จะเห็นแนวต้นข้าวขึ้นเป็นกอสูง ทั้งกำลังออกรวงและเริ่มเพาะใหม่ เมื่อมีคนถาม แกก็มักจะตอบอย่างปลาบปลื้มใจว่าเป็นข้าวพระเจ้าแผ่นดิน ไปได้มาจากสนามหลวงในวันพืชมงคล

วันพืชมงคล เป็นช่วงย่างเข้าสู่หน้าฝนและฤดูเพาะปลูก ชาวนาและเกษตรกรมักถือเอาวันนี้เป็นวันทำสิ่งต่างๆให้ได้ความสนุก สร้างขวัญ และมีพลังใจสำหรับทำนา เช่น

  • ไหว้แม่พระโพสพ ไหว้แผ่นดิน ที่นา ธรรมชาติ ป่าเขา
  • ประเดิมไถดินในนา ปลูกต้นไม้ ผัก พืชไร่
  • หากจะหัดลูกหลานที่เริ่มโตและทำนาได้ ก็จะถือเอาช่วงนี้ให้จับเครื่องมือทำนา ลงมือสัมผัสดิน ทำนาและไถนา
  • หากเป็นวัวควายและสัตว์ที่เป็นแรงงานทำนา ที่โตได้ที่ ก็จะเริ่มจับเทียมไถ เกวียน และเครื่องมือเกษตร

วันพืชมงคลปี ๒๕๕๕ นี้ ที่เชียงใหม่ได้บรรยากาศของหน้าฝนและฤดูเพาะปลูกดีจริงๆ ผมกับภรรยาเลยชวนกันปลูกผักและตบแต่งต้นไม้ให้เป็นสิ่งมงคลในบ้านและเป็นของขวัญให้กับตนเอง ปลูกต้นไม้และทำกิจกรรมชีวิตให้เป็นสื่อเชื่อมโยงตนเองเข้ากับจังหวะชีวิตและจังหวะลมหายใจของผู้คน

ผมกับภรรยาหาแก้วกาแฟขนาดใหญ่ที่ใช้แล้วมาเจาะรูที่ก้น กระถางดินเผา ถังพลาสติกผสมปูนที่ทิ้งแล้ว นำมาเตรียมดิน จากนั้น ก็ลงเมล็ดผัก พริก กระเพรา แมงลัก มะเขือเทศ ผักกวางตุ้ง เป็นเมล็ดผักจากโครงการถุงเมล็ดพันธุ์ผักที่สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯสยามบรมราชกุมารีทรงมีพระราชดำริทำขึ้นแจกจ่ายแก่ชาวบ้านหลังภาวะน้ำท่วมใหญ่ที่ผ่านมา อาจารย์ณัฐพัชร์ ทองคำ กับคณะทำงานจิตอาสาของมหาวิทยาลัยมหิดล [บันทึกที่เกี่ยวข้อง ๑] ได้ไปช่วยชาวบ้านเลยได้เผื่อแผ่มาให้ผมด้วย ๒ ถุง ผมมอบให้แก่ลุงชาวนาคนหนึ่งจากพิจิตรซึ่งได้เจอกันบนรถไฟขณะกลับบ้านเกิดหนองบัว ๑ ถุง [บันทึกที่เกี่ยวข้อง ๒] เหลืออีก ๑ ถุงผมนำไปมอบให้แม่แล้วก็ขอแบ่งส่วนหนึ่งไปบ้านที่สันป่าตอง เชียงใหม่

แม่ผมได้ถุงผักแล้ว ก็เอาถุงผ้าที่ใส่ซองเมล็ดผักมาทำเป็นถุงใส่ของถือติดตัวสำหรับไปวัด ใส่ยาหม่องยาลม และสิ่งของมงคล

พุ่มเถาเล็บมือนาง เลื้อยและแตกช่อใบงอกงามได้อย่างรวดเร็วอยู่ตลอดเวลา กระทั่งร้านซึ่งทำด้วยไม้ระแนงยกสูงเกือบเสมอระดับสายตารับน้ำหนักไม่ไหว พังลง เถาเล็บมือนางจึงเลื้อยและกลายเป็นรก แต่ก็ให้ช่อดอกและส่งกลิ่นหอมอ่อนๆที่ลอยลมอบอวลไปทั่วบริเวณบ้าน เลยหาวิธีทำให้เป็นเฟอร์นิเจอร์ตบแต่งบ้าน ทำอย่างไรพุ่มเล็บมือนางบ้านผมจะไม่เหมือนกับเถาเล็บมือนางอย่างที่มีอยู่ทั่วไป ผมคิด คิด เดินวนดูรอบๆแล้วก็คิด พอเห็นลำไม้ไผ่กับพุ่มกอไผ่ก็คิดออก

ผมค่อยๆรวบและมัดลำต้นเล็กๆรวมกัน จากนั้นก็ใช้ไม้ไผ่มาล้อมเป็น ๕ มุม มัดให้เถาเล็บมือนางกลายเป็นลำต้นรวม เสียดยอดสูงขึ้นไปกว่า ๔ เมตร เหมือนแจกันทรงสูงและทำให้ไม้เลื้่อยอย่างเล็บมือนางกลายเป็นไม้พุ่มเหมือนไม้ยืนต้น พื้นข้างล่างจึงกลายเป็นโล่ง นำเอาหินแม่น้ำมาวางเรียง เล่นจังหวะ สร้างพื้นผิวให้องค์ประกอบต่างๆในสภาพแวดล้อมธรรมชาติได้ขัดกันให้ต่างโดดเด่น เกิดลีลาผสมผสานของดิน น้ำ หิน แมกไม้ อากาศ ท้องฟ้า แสง เงา

ดอกอัญชัญ เมื่อได้ฝนก็แผ่กิ่งใบกระจายออก หากทำร้านไม้ระแนงให้ก็คงเป็นไม้เลื้อยและแผ่คลุมได้รูปทรงอย่างที่เห็นคุ้นตาโดยทั่วไป แต่พอรวบให้เถารวมกันเป็นกำเล็กๆ ในกอหนึ่งเป็น ๒-๓ กำ จากนั้น ก็มัดรวมกันทั้งกอ ก็แข็งแรงพอที่จะช่วยกันทำหน้าที่ยึดโยงเถาเล็กๆทั้งกอให้กลายเป็นลำต้น กลายเป็นไม้เลื้อยที่ยืนต้น แผ่กิ่งก้าน เกิดรูปทรงของพุ่มใบหนาแน่น ได้ความร่มรื่นและให้ความรู้สึกแปลกตา ต่างไปจากที่มีอยู่ทั่วไปได้ดีเหมือนกัน.