แผนที่ดี ควรเป็นแผนที่ยืดหยุ่นและปรับเปลี่ยนไปได้ตามสถานการณ์

            ช่วงที่ผมออกไปทำ Lesson study (วิจัยบทเรียนคณิตศาสตร์) ได้ไปพูดคุยกับครูผู้สอนหลายๆ ท่าน  คุณครูเล่าให้ฟังว่า  แผนการสอนที่มีไว้  บางที ไม่ได้สอนตามแผน  "ผู้เรียน"  จะเป็นผู้กำหนดว่าควรจะสอนอย่างไร   บางทีกำหนดกิจกรรมไว้  ๕ กิจกรรม   สอนจริงๆ ได้เพียง ๓  กิจกรรม เพราะเด็กตามไม่ทัน หรือ ความรู้เดิมไม่แน่น   ก็คงต้องหยุดไว้แค่ ๓ กิจกรรม  ต้องกลับมาทบทวนความรู้เดิม  และ  ให้เด็กได้เรียนรู้ใน ๓ กิจกรรมให้ได้เสียก่อน   ถ้าตลุยสอนไปให้ครบ ๕ กิจกรรม  เด็กก็จะไม่สามารถเกิดการเรียนรู้ได้

            ตรงนี้ผมก็เห็นด้วยครับ  เพราะผมไปมาบางที่  คุณครูเขียนแผนการสอนมาอย่างไร ก็จะ "ตลุย" สอนไปตามแผนการสอนของตัวเองให้ครบ  โดยไม่สังเกตดูนักเรียนในชั้นเรียนเลย ว่าเขารับไหวไหม  ไปได้ไหม  ตลุยสอนไปจนจบบทเรียน  พอให้ทำแบบฝึกหัด ผลปรากฏว่าเด็กทำไม่ได้ครับ เพราะไม่เข้าใจ ไม่ได้เกิดการเรียนรู้   เขาไม่เข้าใจตั้งแต่กิจกรรมที่ ๓  แล้ว  สอนไปจนครบ ๖ กิจกรรม ความไม่เข้าใจก็สะสสมมากขึ้นเรื่อยๆ และ คณิตศาสตร์ ต้องเรียนต่อเนื่องเป็นขั้นเป็นตอนเชื่อมโยงกันไป  ข้ามขั้นไม่ได้


          ยกมาสองกรณี เรื่อง การเรียนการสอน ก็จะให้เชื่อมโยงมาถึงเรื่องการบริหารครับ   ในองค์กรทางการศึกษา  มักจะมีการทำแผนปฏิบัติการประจำปี  หรือ แผนรายปี  เมื่อวางแผนเสร็จก็พิมพ์ใส่ปกเข้าเล่มอย่างดี มีภาพประกอบสวยงาม   เป็นแผนที่ต้องทำทุกแผนภายในปี   ไม่ว่าจะเกิดเหตุการณ์อะไร หรือ มีความเปลี่ยนแปลงอย่างไร  ก็ไม่สนใจ  ยังไงก็ต้องทำตามแผน  โดยเปลี่ยนแปลงไม่ได้  เพราะถือว่า ผ่านขั้นตอน "อนุมัติแผน" จากผู้มีอำนาจแล้ว

          แผนในลักษณะนี้ จึงพบว่า  บางแผน  มันล้าสมัยไปแล้ว ทำแล้วไม่เกิดประโยชน์  ใช้งบประมาณสูญสลายไปเปล่าๆ   แต่ก็ไม่คำนึงถึงจุดนี้  คิดอย่างเดียวว่า  วางแผนมาแล้วต้ิองทำตามแผน ปรับเปลี่ยนไม่ได้

          ผมพบในบางองค์กร  เขาจะไม่ทำแผนแบบเข้ารูปเล่มถาวร   เขาใช้วิธีเข้าแฟ้ม  พร้อมที่จะใส่เข้าไปใหม่  หรือ เอาแผนเก่า  ออกได้   โดยแผนจะมีการปรับเปลี่ยนไปตามสถานการณ์ที่เปลี่ยนแปลง   ไม่ยึดติดที่แผน   แต่ให้ไปยึดกับการเปลี่ยนแปลงในสภาพจริงมาเป็นตัวกำหนด

           ผู้บริหารก็จะมีอยู่สองลักษณะละครับ ระหว่างแผนที่เปลี่ยนแปลงไม่ได้ กับ แผนที่เปลี่ยนแปลงได้   และ  ผมก็ไม่ทราบเหตผลของผู้บริหาร ที่ทำไม แผนจึงเปลี่ยนแปลงไม่ได้