ดังได้บันทึกแล้วว่าวันที่ ๒๕ สค. ๔๙ (click) ผมไปฟัง ศ. ดร. จรรจา สุวรรณทัต อภิปรายเรื่องนี้     ผมฟังด้วยความอิ่มอร่อยในปัญญา  และขอนำมาฝากดังนี้
 
       ปัญหาใหญ่ในสังคมไทยในปัจจุบัน   คือการขาดจริยธรรมพื้นฐาน   ความอดทน (อดทนต่อความแตกต่างทางความคิด  อดทนต่อความแตกต่างหลากหลาย)    แนวโน้มของการวิจัยต่างจากสมัยก่อน     สมัยก่อนหาความเหมือน  เดี๋ยวนี้หาความต่างหรือลักษณะจำเพาะของแต่ละกลุ่ม
     
       ต้องเริ่มจากการอบรมเลี้ยงดูให้อยู่ในกรอบคุณธรรม ๕ ประการได้แก่
           (๑) ไม่ก้าวร้าวรุกราน   
           (๒) ความกตัญญูรู้คุณ ไม่ใช่เฉพาะต่อคน  แต่รู้คุณสัตว์  สิ่งของ ด้วย
           (๓) เมตตาปรานีต่อกัน  มองคนในแง่ดี  แง่ให้อภัยได้
           (๔) รู้จักบทบาทของหญิงชาย  มีการพัฒนาสมตามเพศ วัย
           (๕) ความเกรงใจ (มากกว่า consideration - ไม่มีคำภาษาอังกฤษ นักวิชาการฝรั่งจึงใช้คำว่า Kreng Jai Values)

        วิธีการที่สำคัญที่สุดคือ  family socialization - การหล่อหลอมภายในครอบครัว    ในทางสากลให้ความสำคัญมากขึ้น

             
        ต้องให้เยาวชนฝึกที่จะมีอิสระควบคู่กับความรับผิดชอบ    เต็มใจที่จะรับผลของการกระทำของตน

วิจารณ์ พานิช
๒๗ สค. ๔๙