ล่าสุดนี้ ข้าพเจ้าได้คุยกับรุ่นน้องที่ปฎิบัติงานใน รพ.ชุมชนแห่งหนึ่ง
เรื่อง ต้นแบบ Chronic และ Palliative care  
ถามว่ามีรายละเอียดโครงการว่าอย่างไร

..ข้าพเจ้าตอบไปว่า  "ไม่มีรายละเอียด"
เพราะเชื่อในพลังความสร้างสรรค์ของคนทำงาน
ความรู้ที่เกิดจากปฎิบัติ คือความรู้จริง
ยิ่งกว่าการวางแผนโดยใช้ทฤษฎีใดๆ
..
สิ่งเดียวที่ข้าพเจ้าปรารถนามีส่วนอย่างแรงกล้า
คือ ระบบข้อมูลที่สนับสนุนการทำโครงการ
เช่นเดียวกับการดูแลรักษาผู้ป่วย ต้องเริ่มด้วย วินิจฉัยให้ถูกต้อง
โครงการ ก็ควรเริ่มต้นด้วยการ "วินิจฉัย"  
ประเมินสถานการณ์ เพื่อ ประมาณพันธกิจ 
(Systems Assessment & Mission Alignment) [1]
.
ระบบข้อมูลในโรงพยายาบาลปัจจุบัน
ถูกออกแบบเพื่อ การคิดค่ารักษา หรือส่งให้กับหน่วยงานบังคับบัญชาเป็นหลัก
การจัดเก็บข้อมูลเป็นไปตามความต้องการจากส่วนกลาง 
แล้ว Top-down ลงมายังผู้ปฎิบัติ
ความถูกต้อง และ "insight" ในข้อมูลที่บันทึกจึงถูกจำกัด
.
ข้าพเจ้า "ฝัน" เห็นการเก็บข้อมูลเพื่อส่งเสริมการเรียนรู้
จากฐานข้อมูลส่วนบุคคล สู่การสร้างองค์ความรู้ร่วมกัน
ฐานข้อมูลที่แพทย์แต่ละคนจัดเก็บเอง ไว้ใช้เอง  
เหมาะสมความต้องการเวชปฎิบัติของตนเอง
แล้วมีช่องทางให้สามารถนำข้อมูลมารวมกันได้ ในลักษณะคล้าย wikipedia
ต่างตรงที่ว่า เนื้อหาใน wikipedia ส่วนมากเป็น ความรู้มือสอง อ้างอิงอีกต่อ
แต่ฐานข้อมูลนี้ คือ ความรู้มือหนึ่ง ที่เกิดจากการสังเกต บันทึกอย่างเป็นระบบ 
อาจเริ่มด้วย ระบบใคร ระบบมัน
แล้วค่อยๆ ปรับเข้าหากัน ตกลงกัน เป็นระบบที่ลงตัวตามสภาพเป็นจริงเอง
.
ภาพจาก http://en.kichka.com/2011/01/16/wikipedia10-years/
.
บทเรียนจากการทำฐานข้อมูลจาก Microsoft access 2007
ตั้งชื่อย่อไว้ว่า "FISH" สมัยเป็นแพทย์ประจำบ้าน
จุดหมายให้ นักศึกษา แพทย์ประจำบ้าน อาจารย์ 
แต่ละคนมีเครื่องมือจัดเก็บข้อมูลผู้ป่วยและครอบครัวที่ดูแลต่อเนื่อง
เพื่อให้ง่ายต่อการหยิบข้อมูลมาเสนออภิปราย หรือ รวบรวมทำวิจัย (ตัวอย่าง)
แม้ยังเป็นความพยายามที่ หลายคนมองว่า "เหนื่อยเปล่า"
ข้าพเจ้ามองย้อนไป ก็เห็นความ "bad idea" ของตนเองหลายประการ
นำบทเรียนมา มองถึงโอกาสที่จะปรับปรุง ดังนี้
.
1. การบันทึกข้อมูลไม่เน้นครบ แต่เน้นคุณภาพ : เกิดจากความสมัครใจ 
 ตอนที่ทำ FISH นั้น พยายามทำให้เก็บข้อมูลได้ครอบจักรวาลที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้
 ผลคือ ความซับซ้อนในการเก็บข้อมูลมากเกินไป เก็บไม่ไหว หรือ เก็บแบบให้ครบไปงั้นๆ
 การที่ข้อมูลส่วนใดได้รับการบันทึก- อย่างครบถ้วน
เป็นข้อมูลที่ผู้บันทึก มีทัศนะสองประการคือ  [2]
- It's wroth - เป็นประโยชน์
- It's doable- ไม่เกินความสามารถ
ยกตัวอย่าง ผังเครือญาติ (Family genogram) 
หากคาดหวังให้แพทย์บันทึกข้อมูลส่วนนี้  เราตอบคำถามเขาได้หรือไม่ว่า
- It's wroth  : ช่วยในการตัดสินใจ  เรื่องอะไร ?  อย่างไร?  ในบทบาทที่เขาได้รับในโลกแห่งความเป็นจริง
- It's doable : การเขียนผังสามชั่วอายุคน ให้ครอบคลุมทั้ง bio-psycho-social 
ใช้เวลา 15-30 นาที ในภาวะที่เฉลี่ยเวลาในการตรวจผู้ป่วยต่อคน 5 นาที ?
.
2. การเก็บข้อมูลให้ต่อเนื่องระยะยาว : เทคโนโลยีที่ง่ายและไม่ตกยุค
หลังจากที่ FISH ทดลองใช้ไปสักพัก  Microsoft Access 2010 ก็ถูกนำมาติดตั้ง
ผลคือ ทั้งสองเวอร์ชั่นมีปัญหาไม่เข้ากัน  
มีผู้แนะนำเกี่ยวกับการใช้ web based - MySQL
แต่ข้าพเจ้ามีข้อจำกัดด้านเทคนิคเกินกว่าจะแก้ปัญหานี้ได้
ความพยายามขั้นต่อไป คือการหาพันธมิตรผู้เชี่ยวชาญทางเทคโนโลยีสารสนเทศ ที่จะมาร่วมงานกัน
.
###
เป็นความคิดฝันที่ยังฟุ้งซ่าน วนเวียน
จึงนำมาเล่าสู่กันฟัง เผื่อมีผู้ใดช่วยชี้นำ
ทำให้เกิด "ฝันที่เป็นจริง" คะ
###

Update: ตามคำแนะนำของ อาจารย์จันทวรรณ ตอนนี้ได้สร้าง Cops สำหรับ
การดูแลโรคเรื้อรัง และผู้ป่วยระยะสุดท้ายไว้รอท่าแล้วคะ
พร้อมกับสมัครสมาชิก Cops AI และ R2R เรียบร้อย :-)