หลักเกณฑ์การถอดอักษรไทยเป็นอักษรโรมันนี้ เป็นการถอดโดยวิธีถ่ายเสียง (Transcription) เพื่อให้อ่านคำภาษาไทย ที่เขียนด้วยอักษรโรมัน ให้ได้เสียงใกล้เคียง โดยไม่คำนึงถึงการสะกด การันต์ และวรรณยุกต์ เช่น จันทร์ = chan, พระ = phra, แก้ว = kaeo

หลักเกณฑ์การถอดอักษรไทยเป็นอักษรโรมันแบบถ่ายเสียง

หลักเกณฑ์การถอดอักษรไทยเป็นอักษรโรมันนี้ เป็นการถอดโดยวิธีถ่ายเสียง (Transcription) เพื่อให้อ่านคำภาษาไทย ที่เขียนด้วยอักษรโรมัน ให้ได้เสียงใกล้เคียง โดยไม่คำนึงถึงการสะกด การันต์ และวรรณยุกต์ เช่น จันทร์ = chan, พระ = phra, แก้ว = kaeo

๑. ตารางเทียบเสียงพยัญชนะและสระ

พยัญชนะ

พยัญชนะไทย        อักษรโรมัน             ตัวอย่าง

                ตัวต้น      ตัวสะกด                

ก             k              k              กา = ka

นก = nok

ข ฃ ค ฅ ฆ               kh๑        k              ขอ = kho

สุข = suk

โค = kho

ยุค = yuk

ฆ้อง = khong

เมฆ = mek

ง              ng           ng           งาม = ngam

สงฆ์ = song

จ ฉ ช ฌ  ch๒        t              จีน = chin

อำนาจ = amnat

ฉิ่ง = ching

ชิน = chin

คช = khot

เฌอ = choe

ซ ทร (เสียง ซ) ศ ษ ส             s              t              ซา = sa

ก๊าซ = kat

ทราย = sai

ศาล = san

ทศ = thot

รักษา = raksa

กฤษณ์ = krit

สี = si

รส = rot

ญ            y              n             ญาติ = yat

ชาญ = chan

ฎ ฑ (เสียง ด) ด     d             t              ฎีกา = dika

กฎ = kot

บัณฑิต = bandit

ษัฑ = sat

ด้าย = dai

เป็ด = pet

ฏ ต          t              t              ปฏิมา = patima

ปรากฏ = prakot

ตา = ta

จิต = chit

ฐ ฑ ฒ ถ ท ธ          th๑         t              ฐาน = than

รัฐ = rat

มณฑล = monthon

เฒ่า = thao

วัฒน์ = wat

ถ่าน = than

นาถ = nat

ทอง = thong

บท = bot

ธง = thong

อาวุธ = awut

ณ น        n             n             ประณีต = pranit

ปราณ = pran

น้อย = noi

จน = chon

บ             b             p             ใบ = bai

กาบ = kap

ป             p             p             ไป = pai

บาป = bap

ผ พ ภ      ph๑        p             ผา = pha

พงศ์ = phong

ลัพธ์ = lap

สำเภา = samphao

ลาภ = lap

ฝ ฟ         f              p             ฝั่ง = fang

ฟ้า = fa

เสิร์ฟ = soep

ม             m            m            ม้าม = mam

ย             y              –             ยาย = yai

ร              r              n             ร้อน = ron

พร = phon

ล ฬ         l               n             ลาน = lan

ศาล = san

กีฬา = kila

กาฬ = kan

ว              w            –             วาย = wai

ห ฮ          h             –             หา = ha

ฮา = ha

หมายเหตุ :

๑. ในทางสัทศาสตร์ ใช้ h เป็นตัวสัญลักษณ์เพื่อแสดงลักษณะเสียงธนิต (เสียงที่มีกลุ่มลมพุ่งตามออกมาในขณะออกเสียง) h ที่ประกอบหลัง k p t จึงเป็นไปตามหลักเกณฑ์ทางสัทศาสตร์ดังนี้

 

k แทนเสียง ก เพราะเป็นเสียงสิถิล (เสียงที่ไม่มีกลุ่มลมพุ่งตามออกมาในขณะออกเสียง) kh จึงแทนเสียง ข ฃ ค ฅ ฆ เพราะเป็นเสียงธนิต

 

p แทนเสียง ป ซึ่งเป็นเสียงสิถิล ph จึงแทนเสียง ผ พ ภ เพราะเป็นเสียงธนิต ไม่ใช่แทนเสียง ฟ

 

t แทนเสียง ฏ ต ซึ่งเป็นเสียงสิถิล th จึงแทนเสียง ฐ ฑ ฒ ถ ท ธ เพราะเป็นเสียงธนิต

๒. ตามหลักสัทศาสตร์ ควรใช้ c แทนเสียง จ ซึ่งเป็นเสียงสิถิล และ ch ใช้แทนเสียง ฉ ช ฌ ซึ่งเป็นเสียงธนิต ดังที่ใช้กันในภาษาบาลี–สันสกฤต เขมร ฮินดี อินโดนีเซียและภาษาอื่น ๆ อีกหลายภาษา แต่ที่มิได้แก้ไขให้เป็นไปตามหลักสัทศาสตร์ เนื่องจากเกรงว่าจะทำให้ไขว้เขวกับการสะกดและออกเสียงตัว c ในภาษาอังกฤษซึ่งคนไทยมักใช้แทนเสียง ค หรือ ซ ตัวอย่างเช่น จน/จิต หากเขียนตามหลักสัทศาสตร์เป็น con/cit ก็อาจออกเสียงตัว c เป็นเสียง ค ในคำว่า con และออกเสียง ซ ในคำว่า cit ดังนั้นจึงยังคงให้ใช้ ch แทนเสียง จ ตามที่คุ้นเคย เช่น จุฬา = chula จิตรา = chittra

สระ

สระไทย อักษรโรมัน             ตัวอย่าง

อะ, –ั (อะ ลดรูป), รร (มีตัวสะกด), อา               a              ปะ = pa

วัน = wan

สรรพ = sap

มา = ma

รร (ไม่มีตัวสะกด) an           สรรหา = sanha

สวรรค์ = sawan

อำ           am          รำ = ram

อิ, อี        i               มิ = mi

มีด = mit

อึ, อื        ue๑        นึก = nuek

หรือ = rue

อุ, อู        u             ลุ = lu

หรู = ru

เอะ, เ–็ (เอะ ลดรูป), เอ        e             เละ = le

เล็ง = leng

เลน = len

แอะ, แอ ae           และ = lae

แสง = saeng

โอะ, –(โอะ ลดรูป), โอ, เอาะ, ออ      o             โละ = lo

ลม = lom

โล้ = lo

เลาะ = lo

ลอม = lom

เออะ, เ–ิ (เออะ ลดรูป), เออ                oe           เลอะ = loe

เหลิง = loeng

เธอ = thoe

เอียะ, เอีย              ia             เผียะ = phia

เลียน = lian

เอือะ, เอือ              uea๒     –*

เลือก = lueak

อัวะ, อัว, –ว– (อัว ลดรูป)   ua           ผัวะ = phua

มัว = mua

รวม = ruam

ใอ, ไอ, อัย, ไอย, อาย          ai             ใย = yai

ไล่ = lai

วัย = wai

ไทย = thai

สาย = sai

เอา, อาว                ao           เมา = mao

น้าว = nao

อุย           ui            ลุย = lui

โอย, ออย               oi            โรย = roi

ลอย = loi

เอย         oei          เลย = loei

เอือย       ueai       เลื้อย = lueai

อวย        uai          มวย = muai

อิว           io๓         ลิ่ว = lio

เอ็ว, เอว                 eo           เร็ว = reo

เลว = leo

แอ็ว, แอว               aeo        แผล็ว = phlaeo

แมว = maeo

เอียว       iao          เลี้ยว = liao

ฤ (เสียง รึ), ฤๅ       rue         ฤษี , ฤๅษี = ruesi

ฤ (เสียง ริ)              ri             ฤทธิ์ = rit

ฤ (เสียง เรอ)          roe         ฤกษ์ = roek

ฦ, ฦๅ      lue          –*

ฦๅสาย = luesai

หมายเหตุ :

๑. ตามหลักเดิม อึ อื อุ อู ใช้ u แทนทั้ง ๔ เสียง แต่เพื่อแยกความแตกต่างระหว่างเสียง อึ อื กับ อุ อู จึงให้ใช้ u แทน อุ อู และใช้ ue แทน อึ อื

๒. ตามหลักเดิม เอือะ เอือ อัวะ อัว ใช้ ua แทนทั้ง ๔ เสียง แต่เพื่อแยกความแตกต่างระหว่างเสียง เอือะ เอือ กับ อัวะ อัว จึงใช้ ua แทน อัวะ อัว และ uea แทน เอือะ เอือ เพราะ เอือะ เอือ เป็นสระ ประสมซึ่งประกอบด้วยเสียง อึ หรือ อื (ue) กับเสียง อะ หรือ อา (a)

๓. ตามหลักเดิม เสียง อิว ใช้ iu และเอียว ใช้ ieu แต่เนื่องจากหลักเกณฑ์นี้เสียงที่มีเสียง ว ลงท้าย และ แทนเสียงด้วยตัว o ซึ่งได้แก่ เอา อาว (ao), เอ็ว เอว (eo), แอ็ว แอว (aeo) ดังนั้นเพื่อให้เป็นไปใน ทำนองเดียวกัน อิว ซึ่งเป็นเสียง อิ กับ ว จึงแทนด้วย i + o คือ io ส่วนเสียง เอียว ซึ่งมาจากเสียง เอียกับ ว จึงแทนด้วย ia + o เป็น iao

* ไม่มีคำที่ประสมด้วยสระเสียงนี้ใช้ในภาษาไทย