การที่คนเราจะเอาใจใส่ในสิ่งเล็กๆ แม้แต่วิญญาณของไส้เดือนนี่ มันเป็นเรื่องยิ่งใหญ่ มันไม่ใช่ธรรมดานะครับ ในกระแสโลกที่ใครๆ แย่งชิงกันจะเป็นใหญ่อย่างนี้

คืนวันอังคาร 27 มิถุนายนที่ผ่านมา ก็ได้เวลาสักทีสำหรับการนำเอาภาพยนตร์สารคดีที่ทางทีมสโมสรผู้นำเยาวชนเพื่อการศึกษาและพัฒนาชุมชน อำเภอปางมะผ้าได้ถ่ายทำพิธี “ทรายก่อเว” ของชาวลาหู่ยีไว้ ไปคืนข้อมูลและถอดความหมายพิธีกรรมออกมาทำเป็นรายงานเตรียมส่งสถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

               ทีแรกคิดว่าจะเลือกจัดเป็นเวทีใหญ่ ให้ชาวบ้านมาดูกันเยอะๆ แต่เกรงว่าจะวุ่นวายกับเสียงจ้อกแจ้กจอแจ และวุ่นกับการจัดการคนจำนวนมาก ก็เลยเลือกจัดแบบกันเอง กลุ่มเล็กๆ คือไปจัดฉายกันที่บ้านผู้นำศาสนา (โตโบ) ดูกันเฉพาะครอบครัวของโตโบแทน และก็มีล่ามแปลภาษาลาหู่ยี เป็นสมาชิกของสโมสรของเราและเป็นเยาวชนแกนนำของหมู่บ้านอีกหนึ่งคนมาช่วย ซึ่งช่วยในการแปลความหมายจากโตโบมาเป็นภาษาไทยได้มาก

               เนื่องจากบ้านโตโบไม่มีทีวี แต่โชคดียังมีปลั๊กไฟฟ้า ผมเลยอาศัยเด็กวัยรุ่นไทใหญ่อีกสองคนที่อยู่ใกล้บ้าน ช่วยยกทีวี และกล้องวิดีโอขึ้นรถ ด้านหนึ่งก็อยากให้พวกเขาเรียนรู้การทำงาน และรู้ความหมายของพิธีกรรมต่างชาติพันธุ์ในบรรยากาศแบบ “จับเข่าคุย” อย่างค่ำคืนนี้

              โดยสรุปพิธีทรายก่อเวนี้ จัดขึ้นในวันศีลใหญ่ของชาวลาหู่ยี หรือมูเซอแดงทุกหมู่บ้าน เพื่อเป็นการไถ่บาปที่ชาวบ้านทำลายศัตรูพืช เช่น หนอน ไส้เดือน แมลง ที่มากัดกินพืชไร่ของพวกเขา และบูชาพระเจ้าที่พวกเขาเคารพนับถือ เพื่อส่งผลให้พระเจ้าคุ้มครองดูแลช่วยให้ผลผลิตทางการเกษตรทั้งการเพาะปลูกและเลี้ยงสัตว์ได้ผลผลิตดีครับ

               ผมคิดว่า การที่คนเราจะเอาใจใส่ในสิ่งเล็กๆ แม้แต่วิญญาณของไส้เดือนนี่ มันเป็นเรื่องยิ่งใหญ่ มันไม่ใช่ธรรมดานะครับ ในกระแสโลกที่ใครๆ แย่งชิงกันจะเป็นใหญ่อย่างนี้

               เอาล่ะครับ ยังมีอะไรอีกหลายประเด็นที่เป็นรหัสความหมายซ่อนอยู่ในพิธีทรายก่อเวนี้ แต่ยังไม่อยากเอ่ยถึงตอนนี้ เพราะยังไม่ได้วิเคราะห์ถี่ถ้วนพอ เป็นนักวิชาการจะพูดจะเขียนอะไรก็ต้องระวังอย่างงี้ละครับ มันกระทบหลายชิ่ง เขียนไม่ดีตัวเองโดนด่าไม่เท่าไร แต่ถ้าชาวบ้านพลอยรับเคราะห์ไปด้วย นี่ก็จะเป็นบาปบริสุทธิ์ไปโดยแท้

               สิ่งที่ผมประทับใจมาก นอกจากจะเป็นเรื่องถอดรหัสความหมาย ซึ่งเป็นความรู้ใหม่ที่ผมได้เรียนรู้ด้วยตัวเองแล้ว ยังชื่นใจ ที่ได้เห็นสีหน้า แววตา ท่าทางของโตโบ และภรรยา พร้อมลูกหลาน ที่ดูทีวี ที่พวกเขาเป็นตัวเอกร่วมกันอย่างสนุกสนาน  มันอาจจะเป็นหนังที่ได้รางวัลสุพรรณหงส์ทองคำในสายตาของพวกเขาก็เป็นได้

            ก่อนกลับ แม่เฒ่าภรรยาของโตโบบอกว่า ตัวแกสามารถเป่าแคน และร้องเพลงเกี้ยวพาราสีตามประเพณีของลาหู่ยีได้ ถ้าทางผมอยากจะมาถ่ายทำภาพยนตร์ ก็ยินดี  ผมค้นพบว่า พวกเขาเห็นความสำคัญและรู้สึกภูมิใจในอัตลักษณ์ทางชาติพันธุ์เช่นนี้ ผ่านทางการสร้างเสริมสื่อและศึกษาร่วมกันเช่นนี้ ได้ไม่ยากเลย

               น่าเสียดาย ด้วยข้อจำกัดทางเทคโนโลยี ทำให้ผมไม่สามารถนำภาพบรรยากาศมาฝากกันได้ แต่เหนือสิ่งอื่นใด มิตรภาพและการเรียนรู้อย่างสันติที่ผมได้รับจากกระท่อมไม้ไผ่ในค่ำคืนนั้น มีค่าต่อการขัดเกลาตัวเองเหลือประมาณ